Welcome to EAP forums
 Το eap-forums δημιουργήθηκε από φοιτητές του ΕΑΠ και δεν αποτελεί μέρος της επίσημης ιστοσελίδας του πανεπιστημίου.  

  
Ομάδες Συζητήσεων :: Επισκόπηση Θ.Ενότητας - Σημειώσεις που ΔΕΝ υποκαθιστούν τα εγχειρίδια
 SearchΑναζήτηση   Πολιτική ΦόρουμΠολιτική Φόρουμ   Συχνές ΕρωτήσειςΣυχνές Ερωτήσεις   Ομάδες ΜελώνΟμάδες Μελών   ΠροφίλΠροφίλ   Συνδεθείτε, για να ελέγξετε την αλληλογραφία σαςΣυνδεθείτε, για να ελέγξετε την αλληλογραφία σας   ΣύνδεσηΣύνδεση 

Σημειώσεις που ΔΕΝ υποκαθιστούν τα εγχειρίδια
Μετάβαση στη σελίδα 1, 2  Επόμενη
 
Δημοσίευση νέας  Θ.Ενότητας   Απάντηση στη Θ.Ενότητα    Ομάδες Συζητήσεων Αρχική σελίδα -> ΕΛΠ 43
Επισκόπηση προηγούμενης Θ.Ενότητας :: Επισκόπηση επόμενης Θ.Ενότητας  
Συγγραφέας Μήνυμα
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 2:15 pm    Θέμα δημοσίευσης: Σημειώσεις που ΔΕΝ υποκαθιστούν τα εγχειρίδια Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

Ακολουθούν οι σημειώσεις - αποδελτίωση των εγχειριδίων.

Επαναλαμβάνω για πολλοστή φορά πως οι σημειώσεις - αυτές ή άλλες - ΔΕΝ υποκαθιστούν το εγχειρίδιο, σε καμία περίπτωση. Λειτουργούν μόνο συμπληρωματικά.

Τόμος Α’

1.1. Μεθοδολογικές Οριοθετήσεις

Οι μεθοδολογικές επιλογές του παρόντος καθορίστηκαν από το στόχο και τα γνωρίσματα του αντικειμένου. Στόχος ήταν η παραγωγή έγκυρου εκπαιδευτικού υλικού ανάλογο με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση (άτιμα, για μας το κάνουν..) Ο μεγάλος χρονικός ορίζοντας, η ευρεία γεωγραφική κάλυψη και η διαφορετική ειδίκευση των συγγραφέων δημιούργησαν δυσκολίες στη χρήση της ορολογίας, της μεθόδου και της εμβάθυνσης. Ουδέν κακόν αμιγές καλού όμως διότι όλα αυτά εμπλούτισαν το τελικό αποτέλεσμα.
Για τη μεθοδολογική οριοθέτηση επιλέγεται η διεπιστημονική προσέγγιση και το αντικείμενο της μελέτης εξετάζεται από οικονομική, πολιτική, δημογραφική, κοινωνική και πολιτισμική σκοπιά. Παρά τις δυσκολίες, η διεπιστημονική προσέγγιση θεωρείται η καλύτερη μέθοδος για ένα κοινωνικό θέμα σύνθετο και πολυδιάστατο, όπως η μετανάστευση. Θα χρησιμοποιήσουμε :
Α. συγκριτική μέθοδο: στη συγχρονική της εφαρμογή (όταν συγκρίνουμε τα χαρακτηριστική του ΕτΔ στις διάφορες χώρες σε σχέση με άλλες εθνότητες) και
Β. στη διαχρονική της εφαρμογή (όταν συγκρίνουμε χαρακτηριστικά του ελληνισμού σε διάφορες χρονικές περιόδους, όπως πριν και μετά την αποδημία, πριν και μετά την παλιννόστηση. Με τη συγκριτική αυτή μέθοδο, προσπαθούμε να αναδείξουμε τις αιτιακές σχέσεις μεταξύ διάφορων μεταβλητών και να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα αναφορικά με την ερμηνεία και της επιπτώσεις του φαινομένου της Διασποράς.
Η καταγραφή και η μέτρηση της εξωτερικής μετανάστευσης έχουν στατιστικές δυσκολίες, ως εκ τούτου τα στατιστικά στοιχεία παρέχουν σχετική μόνο αξιοπιστία και πληρότητα. Για να καταγραφεί και να μετρηθεί η μετανάστευση, χρησιμοποιούνται διεθνώς δύο μέθοδοι:
1. Η Έμμεση: μετριέται το μεταναστευτικό απόθεμα. Η μετανάστευση προκύπτει ως το υπόλοιπο μεταξύ της μεταβολής του πραγματικού πληθυσμού σε δυο διαφορετικές χρονικές στιγμές.
2. Η Άμεση: καταγράφεται η μεταναστευτική ροή και το μεταναστευτικό απόθεμα. Το πιο χρήσιμο σ αυτή τη μέθοδο είναι η συνοριακή καταγραφή της αποδημίας και της παλιννόστησης μέσω δελτίων αναχώρησης και άφιξης προσώπων που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα μέχρι τον Οκτώβριο του 1977. Ακόμη και για αυτήν την περίοδο όμως, τα στατιστικά στοιχεία θεωρούνται αναξιόπιστα ενώ για τα ίδια μεταναστευτικά ρεύματα διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές ανάλογα με την υπηρεσία και τους ορισμούς που χρησιμοποιούνται.
Π.χ. : στις μεταναστευτικές ροές μεταξύ Ελλάδας και Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας μεταξύ 1960 – 1977, η ελληνική στατιστική κατέγραψε 630.000 αποδημούντες ενώ η γερμανική 775.000. Η διαφορά μπορεί να οφείλεται στη μετανάστευση από και προς τρίτες χώρες ή σε ψευδείς δηλώσεις των Ελλήνων μεταναστών. Τέλος, και οι στατιστικές εγγραφές του έτους μπορεί να διαφέρουν ανά μήνα.
Πηγές της μελέτης είναι :
η πρωτογενής συγκέντρωση και αξιολόγηση στατιστικού, αρχειακού και υλικού από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και τις οργανώσεις του ΕτΔ, όσο και
η δευτερογενής επεξεργασία, της συχνά αποσπασματικής και κάποιες φορές ανεπαρκούς ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας.

1.2 Βασικές έννοιες της Διαδικασίας και του Φαινομένου της Διασποράς

1.2.1 Ταξινόμηση των εννοιών
Η συνέχεια του Ελληνισμού προσδιορίζει εκ των προτέρων τη χρονική οριοθέτηση που υποδιαιρείται σε τρεις μεγάλες υποπεριόδους :
- 15ος αιώνας έως 31 π.Χ
- 31 π.Χ. έως 1830 μ.Χ
- 1830 έως σήμερα
Όλα αυτά τα χρόνια και ιδιαίτερα το διάστημα μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο ΕτΔ απλώθηκε παντού, οπότε μιλάμε για παγκόσμια διάσταση.
Μέχρι την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους η έννοια του ΕτΔ ορίζεται διαφορετικά από ότι μετά την ίδρυση, κυρίως σε γλωσσικό και θρησκευτικό επίπεδο. Μετά την ίδρυση ο ΕτΔ διακρίνεται σε αυτόχθονες και ετερόχθονες, ΕτΔ και ΕτΕλλάδας και Κύπρου. Για να μην τα μπλέξουμε, έχουμε γενικές μελέτες ιστορικού προσανατολισμού μέχρι την ίδρυση και ειδικές μελέτες με γεωγραφική οριοθέτηση (Ελληνισμός της Αυστραλίας) για τη μετέπειτα περίοδο. Αυτό αποσκοπεί στην αποτύπωση της σημερινής κατάστασης του ΕτΔ, σε οικονομικό, δημογραφικό, πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο.
Ο ΕτΔ διακρίνεται σε τέσσερις κατηγορίες:
1. Στους δρώντες παράγοντες (μετανάστες, χώρες υποδοχής, χώρες προέλευσης, διεθνείς και περιφερειακοί οργανισμοί).
2. Μορφές και αίτια/ κίνητρα σχηματισμού και διαιώνισης της Ελληνικής Διασποράς
3. Επιπτώσεις στους συμμετέχοντες δρώντες παράγοντες
4. Εκφάνσεις ατομικής και συλλογικής ταυτότητας και σχέσεων με τα υποσυστήματα της οικονομίας, της πολιτικής, της κοινωνίας και του πολιτισμού των χωρών υποδοχής και προέλευσης.
Από τα παραπάνω επιλέγονται και ορίζονται οι σημαντικότερες έννοιες που αναδεικνύουν τα χαρακτηριστικά του ΕτΔ στην εξέλιξή του. Κριτήριο για αυτήν την ταξινόμηση είναι τα
στάδια του μεταναστευτικού κύκλου: αποδημία, παραμονή/ένταξη στη χώρα υποδοχής, παλιννόστηση/ένταξη στη χώρα προέλευσης που περιγράφουν με ευκρίνεια τη μεταναστευτική διαδικασία. Υστερούν όμως προς την υψηλή επικάλυψη γιατί οι ίδιες έννοιες εμφανίζονται σε διαφορετικά στάδια του μεταναστευτικού κύκλου.
Οι σημαντικότερες έννοιες ταξινομούνται σε τέσσερις θεματικά ομοιογενείς κατηγορίες:
- Έννοια της Διασποράς: με αυτήν ασχολούνται οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες
- Έννοια Δικαίου και κατάστασης αλλοδαπών : ασχολείται η νομική επιστήμη
- Έννοια της Γεωγραφικής Κατανομής Προσώπων : ασχολείται η οικονομική επιστήμη και η δημογραφία
- Έννοιες ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, έννοιες συμπεριφοράς και σχέσεων του ΕτΔ με τη χώρα υποδοχής, της θεσμικές σχέσεις διασποράς και εθνικού κέντρου : με αυτά ασχολείται η πολιτική επιστήμη, η κοινωνιολογία και οι συγγενείς επιστήμες (κοινωνική ψυχολογία, ανθρωπολογία και άλλες)

1.2.2 Η Έννοια της Διασποράς
Οι έννοιες έθνος, πολιτισμός, οι σύνθετες εκφράσεις τους, ο ‘ΕτΔ’ και ‘ομογενής’, έχουν πολλά κοινά γνωρίσματα και ορίζονται με συναφή τρόπο.
Ο ελληνικός όρος ‘πολιτισμός’ αποδίδει τις έννοιες culture & civilization και δίνει νόημα στο σύνολο των τεχνολογικών επιτευγμάτων και στην καλλιέργεια του ατόμου ενός έθνους. Περιγράφεται από τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις αξίες, την ψυχολογία, τις ιδέες κ.α. Ως επίθετο, ο όρος ‘πολιτισμικός’ αποτυπώνει τη χρονική του παρουσία και δημιουργία.
«Πολιτισμική Ταυτότητα» : η σύγχρονη κατάσταση του ΕτΔ ως απόρροια των πραγματικών συνθηκών ζωής της πρώτης γενιάς, και της κοινωνικοποίησης των επόμενων.
«Εθνική Ταυτότητα» ή «Ελληνικότητα» : μια διαχρονική κατάσταση με στοιχεία γλώσσας θρησκείας, κοινών παραδόσεων και άλλα όπως επίσης και γνωρισμάτων μύθων ή εξιδανίκευσης της Ελλάδας.
«Ελληνικότητα» : πολιτισμική κατηγορία με γνώρισμά της τη γλώσσα και τη θρησκεία. Προσδιόρισε τον ελληνισμό κατά τη νεότερη ιστορία του. Ο ΕτΔ χαρακτηρίζεται από διπολιτισμικότητα και σε χώρες όπως της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών από πολυπολιτισμικότητα. Πρόκειται για το αποτέλεσμα της επιρροής της Διασποράς από την πολιτισμική ταυτότητα της χώρας προέλευσης / υποδοχής και της κοινωνίας της Διασποράς.
« Τα πολιτισμικά ιδιώματα και οι ταυτότητες δεν είναι ποτέ στατικά και δεδομένα ούτε συγκροτούνται και αναπλάθονται βολονταριστικά. Η νομική, πολιτική και κοινωνική κατηγοριοποίηση των μεταναστών από το γηγενή πληθυσμό επηρεάζει άμεσα, εκτός από την ταυτότητά τους και την καθημερινότητά τους και τη διαντίδραση των πολιτισμικών τους συστημάτων».
Ο ΕτΔ διαφοροποιείται πολιτισμικά τόσο δια μέσου των γενεών και των τόπων όσο και με τους Ελλαδίτες της Ελλάδας και της Κύπρου. Εμφανίζει πολλαπλές ταυτότητες και πολιτισμική ετερότητα τόσο ως προς τον ελλαδικό Ελληνισμό όσο και ως προς την ομογένεια. Εξ ορισμού, η διπολιτισμικότητα έχει δυναμικό και περιεχόμενο ανάλογο με τη χώρα υποδοχής και τις μεταβαλλόμενες συνθήκες της χώρας υποδοχής και της χώρας προέλευσης. Επηρεάζει τη σχέση ΕτΔ και εθνικού κέντρου, η οποία κινείται μεταξύ μιας «φαντασιακής πολιτισμικής κοινότητας» και μιας πραγματιστικής «κοινής εθνικοπολιτισμικής ταυτότητας». Η ελληνικότητα εκφράζεται με ποικιλία εκδηλώσεων και συμπεριφορών, που εκτείνεται από έναν ‘ελλαδοκεντρικό προσανατολισμό’ των Ελλήνων στην ΟΔΓ ως ένα ‘πολιτισμικό ελάχιστο’ των ατόμων πέμπτης γενεάς στις ΗΠΑ ή των τουρκόφωνων της Γεωργίας και της ‘πολιτισμικής ανομοιογένειας’ εντός της ομογένειας μιας χώρας, όπως συμβαίνει στη Διασπορά των ΗΠΑ.
«Πολυπολιτισμικότητα» : μια κατάσταση παρουσίας διαφόρων εθνοτήτων σε ένα χώρο, η οποία προσεγγίζεται οντολογικά.
«Διαπολιτισμικότητα» : διαθέτει ένα έντονα κανονιστικό στοιχείο, επειδή εκφράζει μια προσδοκώμενη ή επιθυμητή κατάσταση δυναμικής αλληλεπίδρασης των πολιτισμικών συστημάτων αυτού του χώρου. Δεν πρέπει να τη συγχέουμε με την έννοια του ‘κοσμοπολιτισμού’ η οποία τονίζει κυρίως την ιδιότητα του ‘πολίτη του κόσμου’ και δευτερευόντως την ιδιότητα του πολίτη ενός κράτους. Ο κοσμοπολιτισμός άνθησε το 18ο αι. αλλά με την εμφάνιση του κράτους – έθνους και τη διάκριση του ημεδαπού και του αλλοδαπού μαράθηκε.
Η διπολιτισμικότητα αναφέρεται στο άτομο. Η διαπολιτισμικότητα αναφέρεται σε ομάδες και προϋποθέτει την ισοτιμία των πολιτισμών και τη συμμετοχή σε αυτή της πλειονότητας και της μειονότητας.

Με λίγα λόγια :
Α) Μονοπολιτισμικότητα : Απεικονίζει μια κατάσταση με μία μόνο εθνικότητα στο χώρο
Β) Διπολιτισμικότητα : Αναφέρεται στην πολιτισμική ταυτότητα του ατόμου
Γ) Πολυπολυτισμικότητα: Απεικονίζει μια κατάσταση παρουσίας διαφορετικών εθνοτήτων στο χώρο και προσεγγίζεται οντολογικά.
Δ) Διαπολιτισμικότητα : Αναφέρεται σε ομάδες πληθυσμού, προσεγγίζεται κανονιστικά (δεοντολογικά) κι εκφράζει τη δυναμική αλληλεπίδραση των πολιτισμικών συστημάτων που συναντώνται.
Η μετάβαση από τη μονοπολιτισμική προς την πολυπολιτισμική κοινωνία κι ύστερα στη διαπολιτισμική, προκαλεί στα άτομα διπολιτισμική ταυτότητα, διότι μεταβάλλονται σε φορείς διαφορετικού διπολιτισμικού ή πολυπολιτισμικού κεφαλαίου.

Εθνικότητα: χρησιμοποιείται ως συνώνυμη της ιθαγένειας ή της υπηκοότητας, διαφέρει όμως, γιατί αυτές δηλώνουν την πολιτική ιδιότητα του ατόμου ως πολίτη ενός κράτους. Η εθνικότητα δηλώνει την πολιτική ιδιότητα του ατόμου ως μέλος ενός έθνους. Προσδιορίζει επίσης την εθνική καταγωγή ενός υπηκόου ή – και την εθνική του συνείδηση, δηλαδή, σε ποια ομάδα αισθάνεται ότι ανήκει το ίδιο. Περιέχει τη γλώσσα, τη θρησκεία, την καταγωγή και την εθνική συνείδηση, το εθνικό ‘ανήκειν’.
Στις μέρες μας η εθνική καταγωγή σχετίζεται με τους προγόνους και δηλώνει την προέλευση ενός ατόμου ανεξάρτητα από το χώρο γέννησης ή διαμονής.
Π.χ.; Ο Γάλλος υπήκοος που γεννήθηκε από Έλληνες γονείς που έχουν όμως γαλλική υπηκοότητα, είναι ελληνικής εθνικής καταγωγής.
Η εθνική καταγωγή είναι κύριο ερώτημα στις απογραφές πληθυσμού, επειδή η υπηκοότητα είναι καθαρά νομικός όρος και δεν παρέχει στοιχεία για την προέλευση των διάφορων ομάδων μιας κοινωνίας.

Εθνικός – εθνοτικός : έχει διπλό περιεχόμενο.
Α) οι δυο έννοιες είναι συνώνυμες
Β) διαφέρουν μεταξύ τους
Εθνοτική ομάδα: είναι αυτή που δεν ανήκει σε ένα κράτος-έθνος (Πομάκοι, Βάσκοι).
Εθνική ομάδα : αυτή που συνδέεται απευθείας με ένα κράτος-έθνος (Έλληνες στην Αλβανία).
Το πολιτιστικό στοιχείο μετατρέπει την εθνοτική σε εθνική ταυτότητα.
Μια εθνικοτοπική ομάδα με τους αντίστοιχους συλλόγους της αποτελείται από ένα σύνολο ανθρώπων που προέρχονται από τον ίδιο τόπο καταγωγής (Κρήτες στις ΗΠΑ).
Διασπορά: ετυμολογικά ο όρος είναι γνήσια ελληνικός, αναφέρεται όμως και στην Π. Διαθήκη για να περιγράψει το διασκορπισμό των Εβραίων σε μια χώρα με άλλη θρησκεία.
Στις φυσικές επιστήμες, Διασπορά σημαίνει την ομοιόμορφη διάχυση ενός σώματος μέσα σε ένα άλλο ή άλλα, και τη μετάλλαξη αυτών σε ένα νέο, ενιαίο σώμα.
Στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, έχει παρόμοια σημασία ενώ ταυτόχρονα νοηματοδοτεί τη γεωγραφική διάχυση μιας εθνικής ομάδας εκτός του κράτους – έθνους, η οποία όμως διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το εθνικό της κέντρο.

Ελληνισμός της Διασποράς : το σύνολο των ατόμων που διαμένουν εκτός Ελλάδας για διάστημα μεγαλύτερο από ένα έτος τουλάχιστον. Είτε αποδήμησαν από την Ελλάδα ή άλλη χώρα, είτε αποτελούν ιστορική μειονότητα της χώρας υποδοχής. Ανήκουν στο ελληνικό έθνος και διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με το εθνικό κέντρο.
Διακρίνεται σε:
-Ιστορική Διασπορά ή Ιστορική Μειονότητα: σχηματίστηκε από προηγούμενες μεταναστεύσεις (Πόντιοι στη νότια Ρωσία) και από ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν κατά τη δημιουργία των κρατών – εθνών τους δύο τελευταίους αιώνες και τη διάλυση των πολυεθνικών αυτοκρατοριών (ελληνική μειονότητα στον Εύξεινο Πόντο)
- Σύγχρονη Διασπορά: σχηματίστηκε από μεταναστεύσεις που ξεκίνησαν από την Ελλάδα ή τρίτες χώρες και κατέληξαν στις χώρες υποδοχής, από το τέλος του 19ου αι. μέχρι σήμερα (ελληνισμός στις ΗΠΑ και αλλού).

Η έννοια ΕτΔ χρησιμοποιείται από την ειδική επιστημονική κοινότητα και στα επίσημα κρατικά κείμενα όπως τα προεδρικά διατάγματα. Χρησιμοποιείται επίσης και ο όρος ‘απόδημος ελληνισμός’ και ‘..των εκτός της επικράτειας εργαζομένων Ελλήνων’.
Ως Διασπορά χαρακτηρίζονται οι ελληνικές παροικίες στην Ευρώπη πριν την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους, όταν η ελληνικότητα προσδιοριζόταν γλωσσικά και θρησκευτικά, αλλά και μετά από αυτή.

Ουσιώδη γνωρίσματα της έννοιας ΕτΔ είναι
- η γεωγραφική διάχυση εκτός της ελληνικής επικράτειας
- η απροσδιοριστία (αίτια / κίνητρα) δημιουργίας
- η ελληνική εθνική ταυτότητα
- οι υλικοί και πολιτισμικοί δεσμοί με το εθνικό κέντρο
η έννοια περιέχει τις στενότερες έννοιες του ‘απόδημου ελληνισμού’ των ‘Ελλήνων ομογενών’ και της ‘ελληνικής ιστορικής μειονότητας’. Από αυτή τη διάκριση δεν προκύπτει διάκριση χαμηλού και υψηλού βαθμού ελληνικότητας και δεσμών.

1.2.3 Το Δίκαιο Κατάστασης των Αλλοδαπών
Κάθε χώρα υποδοχής διαθέτει ένα νομικό καθεστώς που ρυθμίζει την κατάσταση των αλλοδαπών της. Κάθε κράτος που έχει τμήμα του πληθυσμού του εκτός της επικράτειάς του διαθέτει κανόνες που ρυθμίζουν τις σχέσεις του με αυτόν. Οι σχέσεις αυτές δημιουργούνται είτε κατά τη διάρκεια διαμονής της Διασποράς στο εξωτερικό είτε κατά την παλιννόστηση.
Τέτοιο ουσιώδες γνώρισμα του ΕτΔ στην Ελλάδα είναι η ‘ιθαγένεια’ συνώνυμη της ‘υπηκοότητας’. Ο θεσμός αυτός ρυθμίζει τις σχέσεις ενός προσώπου με ένα κράτος, σχέσεις που διέπονται από το δίκαιο ιθαγένειας που περιλαμβάνει τους κανόνες κτήσεως και απώλειας της ιθαγένειας οι οποίοι με τη σειρά τους προσδιορίζονται από τη μεταναστευτική πολιτική. Η ιθαγένεια (αληθινός + γένος) είναι ο νομικός δεσμός του πολίτη με το κράτος. Υποδηλώνει τη νομική σχέση του ατόμου με το κράτος και μπορεί να ισχύει ακόμη κι αν υπάρχει και δεύτερη ιθαγένεια. Καθορίζει τα πολιτικά δικαιώματα στο εξωτερικό, τη διπλωματική προστασία, την έκδοση εγγράφων αλλά και τις υποχρεώσεις του ατόμου προς το κράτος (τήρηση των νόμων, συμμετοχή στις εκλογές, παρουσία στα δικαστήρια).
«Ημεδαπός» : το άτομο που έχει την ιθαγένειά του κράτους όπου μένει
«Αλλοδαπός» : το άτομο που δεν έχει την ιθαγένειά του κράτους όπου μένει
«Ανιθαγενής» : ο άπολις ή άπατρις, χωρίς καθόλου ιθαγένεια
«Πολυϊθαγενής» έχει δύο ή περισσότερες ιθαγένειες.
Το ¼ του ελληνικού έθνους βρίσκεται εκτός συνόρων. Άρα, η έννοια του ‘ομογενούς’ (συνώνυμη του ‘ομοεθνούς’ ή ‘Έλλην το γένος’ ) αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Αντίθετα με την έννοια ‘αλλογενής’ ή ‘αλλοεθνής’
«Εμογενής» : εκείνος που μετέρχεται τον ελληνικό πολιτισμό, αισθάνεται πως ανήκει στο ελληνικό έθνος ή διαθέτει ένα πολιτισμικό ελάχιστο.
Οι ομογενείς διακρίνονται σε:
- «ομογενής αλλοδαπός» : δεν έχει ελληνική ιθαγένεια
- «ομογενής ημεδαπός» : έχει την ελληνική ιθαγένεια

1.2.4 Η Γεωγραφική Κινητικότητα των προσώπων
Αντικείμενο της δημογραφίας και της οικονομίας είναι και η διερεύνηση της μορφής, των αιτιών και των επιπτώσεων της γεωγραφικής κινητικότητας προσώπων.
Μετανάστευση, μεταναστευτική ροή, κίνηση, κύμα ή ρεύμα: η γεωγραφική κινητικότητα προσώπων εντός των ορίων της επικράτειας ενός κράτους (εσωτερική μετανάστευση) ή εκτός ορίων επικράτειας (εξωτερική, διεθνής ή διασυνοριακή μετανάστευση) για διάστημα μεγαλύτερο του έτους.
Διεθνής μετανάστευση : αποδημία (μεταναστευτική εκροή) από την ημεδαπή προς την αλλοδαπή, παραμονή στην αλλοδαπή και παλιννόστηση (ή μεταναστευτική εισροή).
Μεταναστευτικός κύκλος : αποδημία  παραμονή/ένταξη στην αλλοδαπή  παλιννόστηση και ένταξη στην ημεδαπή.
Μεταναστευτικό απόθεμα : το μέγεθος των μεταναστών στη χώρα υποδοχής σε δεδομένη χρονική στιγμή.
Κάθε μεταναστευτική κίνηση διέπεται από ορισμένες κανονικότητες, ατομικές ή οικογενειακές αξιολογήσεις σχετικά με το συνεπαγόμενο όφελος και κόστος ενώ είναι το αποτέλεσμα μιας μεταναστευτικής διαδικασίας. Ως δυναμική πορεία προς ένα επιθυμητό αποτέλεσμα η μεταναστευτική διαδικασία είναι αμφίβολο αν ολοκληρώνεται με την ένταξη στη χώρα υποδοχής ή προέλευσης ενώ δε διαχέεται στο χρόνο σε πολλές κατευθύνσεις.
Δρώντες παράγοντες της μεταναστευτικής διαδικασίας: η χώρα αποστολής, η χώρα υποδοχής, οι διεθνείς ή περιφερειακοί οργανισμοί και οι μετανάστες.
Παλιννόστηση: η επιστροφή ατόμων της Ελληνικής Διασποράς στη χώρα προέλευσης που είναι εκούσια απόφαση.
Επαναπατρισμός: ομαδική επιστροφή, οργανωμένη από δημόσια αρχή. Χρησιμοποιείται επίσης και για την επιστροφή πολιτικών προσφύγων του εμφυλίου.
Επαναμετανάστευση: η επανάληψη της μεταναστευτικής κίνησης από ένα άτομο. Το φαινόμενο αυτό που ονομάζεται και ‘πολλαπλή μετανάστευση’ παρατηρείται και τελευταία ως ‘ενδοκοινοτική μετακίνηση ή κυκλοφορία προσώπων’.
Η απόφαση για μετανάστευση ενός ατόμου ή και της οικογένειάς του δεν έχει μόνον οφέλη (βελτίωση του βιοτικού επιπέδου) αλλά και ζημίες που αποτυπώνονται στο ‘υλικό μεταναστευτικό κόστος’ (απώλεια ή απαξίωση οικογενειακών περιουσιακών στοιχείων, δαπάνη μεταφοράς) και στο ‘ψυχικό μεταναστευτικό κόστος’ (απομάκρυνση από το οικείο περιβάλλον).
Η μεταναστευτική κίνηση γεννάται από μια πληθώρα ‘αιτίων’ του τόπου προέλευσης και προορισμού (διαφορά εισοδήματος, ανεργία κ.α.) και ‘κινήτρων’ του ατόμου ή της οικογένειας (στόχοι, ηλικία).
Με τη διάκριση αιτίας – κίνητρου εξηγείται γιατί ένα μόνον τμήμα του πληθυσμού αποδημεί. Οι αιτίες και τα κίνητρα μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στους απωθητικούς παράγοντες της χώρας προέλευσης και τους προσελκυστικούς της χώρας υποδοχής. Η μετανάστευση προκαλείται όταν οι συνθήκες ζωής στη χώρα υποδοχής είναι καλύτερες από αυτές τις χώρας προέλευσης.
Οι συνθήκες αυτές καθορίζονται από οικονομικούς, πολιτικούς και κοινωνικούς λόγους (ανεργία, κακές συνθήκες εργασίας, διακρίσεις και άλλα).
Οικονομική μετανάστευση: προκαλείται από οικονομικούς λόγους
Πρόσφυγες : δημιουργούνται από πολιτικούς λόγους. Είναι τα άτομα που μετακινούνται από φόβο διώξεων λόγω φυλής, θρησκείας, εθνότητας κ.α. γεγονότων που διαταράσσουν τη δημόσια τάξη.
Οι κοινωνικοί λόγοι προκαλούν μετανάστες και των δυο παραπάνω κατηγοριών.
Ανεξάρτητα από τους απωθητικούς παράγοντες της χώρας αποστολής, ο υποψήφιος μετανάστης κρίνει πως θα περνάει καλύτερα στη χώρα που επιλέγει να μετακινηθεί. Αυτό σημαίνει πως υπάρχουν πιο ισχυρές τάσεις μετακίνησης σε χώρες με γενικά κακές συνθήκες προς οικονομικά αναπτυγμένες και φιλελεύθερες χώρες. Όμως, οι διαφορές μεταξύ των χωρών ως προς τα πολιτιστικά πρότυπα, την ανεκτικότητα στους ξένους και τις ατομικές και πολιτικές ελευθερίες λειτουργούν συχνά ανασχετικά.
Αν η επίδραση των αιτίων και κινήτρων αθροιστικά είναι ικανοποιητική, τα ‘μεταναστευτικά δίκτυα’ (παράγοντες δικτύωσης) φυλετικά, θρησκευτικά κ.α. τη διαιωνίζουν και την αναπαράγουν. Προσφέρουν βοήθεια στους υποψήφιους μετανάστες για τη μετακίνηση και διαμονή τους στη χώρα προορισμού και δημιουργείται μια ‘μεταναστευτική αλυσίδα’. Κατά κανόνα, οι ήδη εγκαταστημένοι μετανάστες βοηθούν τους καινούριους με πληροφορίες και υποστήριξη.
Για να υπάρξει σωστή ‘μεταναστευτική πολιτική’ ως ένα σύνολο στόχων και μέτρων επηρεασμού του μεγέθους και της ποιητικής σύνθεσης των μεταναστευτικών ροών, σχηματίζεται μια ‘τυπολογία μετανάστευσης’ που διακρίνει με ουσιώδη γνωρίσματα (μέγεθος σύνθεση, αίτια, κίνητρα κ.α.) τις μορφές ή τους τύπους της μετανάστευσης. Π.χ. με το μέγεθος διακρίνουμε τη μετανάστευση σε ατομική, οικογενειακή, ή μαζική. Με το σκοπό, σε εργατική, οικονομική, φοιτητική κ.α.
Από τις μεταναστευτικές κινήσεις του παρελθόντος σχηματίζεται το ‘μεταναστευτικό απόθεμα’ ως ο συνολικός μεταναστευτικός πληθυσμός στη χώρα υποδοχής, ενώ το μελλοντικό μεταναστευτικό κομμάτι αποτελεί το ‘μεταναστευτικό δυναμικό’, που προσδιορίζει τη ‘μεταναστευτική πίεση’ που δέχεται η χώρα υποδοχής.

1.2.5 Η προσαρμογή στη χώρα υποδοχής και οι σχέσεις με το εθνικό κέντρο
Εδώ ακολουθούμε τη σύγχρονη τάση μελέτης της μετανάστευσης που υιοθετεί τη μετάβαση από μονο – εθνικό στο δι-εθνικό και από τη μονοδιάστατη στην πολυδιάστατη θεώρηση του φαινομένου. Θα περιοριστούμε λόγω χώρου στις σημαντικότερες έννοιες.
Συχνά τα μέλη της Διασποράς υπόκεινται σε διακρίσεις, δηλαδή άνιση και άδικη μεταχείριση λόγω της διαφορετικής τους εθνότητας. Οι διακρίσεις μπορεί να είναι άμεσες (νόμιμες) και απορρέουν από την ιδιότητα του αλλοδαπού, ή έμμεσες (παράνομες) κι εφαρμόζονται κατά τη διοικητική πρακτική ή εκφράζονται στις διομαδικές ή προσωπικές σχέσεις. Ορισμένες φορές γίνονται ρατσιστικές και ξενοφοβικές.
«Ενσωμάτωση» : η διαδικασία και κατάσταση των μελών της Διασποράς αναφορικά με την απουσία διακρίσεων μεταξύ αυτών και των μελών της χώρας υποδοχής. Η επίτευξη ισότιμης συμμετοχής των μελών της Διασποράς στην οικονομική, πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας υποδοχής, με ταυτόχρονη διατήρηση της ιδιαίτερης πολιτισμικής τους ταυτότητας. Η τελευταία, αναγνωρίζεται βέβαια σε ατομικό επίπεδο αλλά σπανιότερα σε συλλογικό (Αυστραλία). Οι ευρωπαϊκές κυρίως χώρες, προβάλουν σθεναρή αντίσταση στην αναγνώριση μιας πολυπολιτισμικής κατάστασης. Από την άλλη, οι μετανάστες πρέπει να διαθέτουν την ετοιμότητα να ενταχθούν στο πολιτικό πολιτισμό της νέας πατρίδας χωρίς να εγκαταλείψουν το δικό τους.
‘Πολιτική συμμετοχή’ : συγγενής με την παραπάνω έννοια, προέρχεται από την θεωρία της δημοκρατίας και δηλώνει τη δυνατότητα πρόσβασης των κατοίκων – και των μεταναστών επίσης – στα δημόσια αγαθά, τη διατύπωση ‘φωνής’ και την προσπάθεια επηρεασμού των αποφάσεων που σχετίζονται με τα συμφέροντά τους.
Ένας Διασποράς ενσωματώνεται οικονομικά όταν εξασφαλίζει ικανοποιητικό εισόδημα κι έχει εξοικειωθεί με την εκεί αγορά εργασίας και το βασικό θεσμικό πλαίσιο. Μπορεί να επιλέγει την εργασία του είτε ως μισθωτός είτε ως επιχειρηματίας.
Ανάλογα ορίζεται και η κοινωνική ενσωμάτωση, που έχει να κάνει με τις γνωριμίες και τις σχέσεις του μετανάστη με το νέο περιβάλλον. Η κάθε ενσωμάτωση ενισχύει την άλλη.
Κατά την αφομοίωση, ο μετανάστης αρχίζει να θεωρεί πως ανήκει στη χώρα υποδοχής, αποκτά εθνική συνείδηση, ταυτίζεται με βασικούς κανόνες συμπεριφοράς και αναπτύσσει σχέσεις με τα άτομα της χώρας αυτής.
Ως στόχος της μεταναστευτικής πολιτικής, η αφομοίωση αφορά τη μονόπλευρη διαδικασία εξομοίωσης της πολιτισμικής ταυτότητας της μειονότητας με αυτήν της πλειονότητας, για αυτό άλλωστε συναντά την αντίδραση της μειονότητας.
Κατά κανόνα αλλά όχι απόλυτα, αυτό ενισχύεται με την απόκτηση ιθαγένειας.
Η οικονομική ενσωμάτωση είναι πιο γρήγορη για τους μετανάστες με προσόντα κι ακολουθεί η κοινωνική ενσωμάτωση χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες.
Η αφομοίωση έχει όμως πολλές ιδιομορφίες: έπεται της ενσωμάτωσης, αλλά όχι απαραίτητα. Οι μετανάστες που προέρχονται από χώρες με υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, δύσκολα αφομοιώνονται. Η δυσμενής σύγκριση τους ωθεί να συναναστρέφονται συμπατριώτες, να στέλνουν τα παιδιά τους σε ειδικά σχολεία και γενικά να μεταφέρουν στη νέα χώρα τους τρόπους της παλιάς.
Κατά τη μετάβαση από το ένα πολιτισμικό σύστημα σε ένα άλλο, το άτομο υφίσταται συχνά μια διαδικασία ‘περιθωριοποίησης’ λόγω των εσωτερικών του συγκρούσεων (ανασφάλεια, φοβίες). Βγάζει έτσι αρνητική στάση. Πέρα από την προσωπική επιλογή, υπάρχει και ο ‘κοινωνικός αποκλεισμός’ η πρακτική, θεσμική παρεμπόδιση συμμετοχής των μελών της Διασποράς στα οικονομικά και κοινωνικά αγαθά όπως και στα πολιτικά δρώμενα. Σε αυτήν την περίπτωση η οργανική ένταξη του περιθωριακού ατόμου στην παροικιακή κοινωνία και η κτήση εθνικής ταυτότητας της χώρας προέλευσης, γίνονται τα μέσα αντιμετώπισης η οποία από περιθωριοποίηση γίνεται ‘διαχωρισμός’. Κάποιοι μελετητές θεωρούν τον όρο ως απλή χωρική συγκέντρωση ορισμένων πληθυσμών. Άλλοι επεκτείνουν τον όρο και χαρακτηρίζουν μια κατάσταση πραγματικού κοινωνικού αποκλεισμού, όταν οι αλλοδαποί υπάγονται στη δευτερεύουσα αγορά εργασίας, τη γκετοποίηση, την έλλειψη πρόσβασης στο εκπαιδευτικό σύστημα.
Με κριτήρια την απόκτηση ή μη εθνικής ταυτότητας της χώρας προέλευσης και τις σχέσεις μεταξύ Διασποράς και ημεδαπού πληθυσμού, περιγράφουμε την πορεία και προσαρμογής της Διασποράς στη χώρα υποδοχής ως «επιπολιτισμό». Ο επιπολιτισμός ταυτίζεται και με την πολιτισμική ενσωμάτωση στη χώρα υποδοχής, κάτι που είναι χαρακτηριστικό της αφομοίωσης.
[ Οι 4 περιπτώσεις επιπολιτισμού είναι : ενσωμάτωση – αφομοίωση – διαχωρισμός – περιθωριοποίηση ].
«Κοινότητα» ή «αδελφότητα»: η κοινωνική μορφή οργάνωσης των Διασποράς, ένα είδος εθνοτικής αυτοοργάνωσης, μέσω της οποίας διατηρείται η πολιτισμική ταυτότητα, ενισχύονται οι ενδοεθνοτικοί δεσμοί, παρέχεται κοινωνική συνδρομή στα μέλη έτσι ώστε να ανταπεξέρχονται στις δυσκολίες του νέου περιβάλλοντος και αναπτύσσονται συστηματικοί δεσμοί με το εθνικό κέντρο. Ανάλογα με το βαθμό εξάρτησης από την Εκκλησία, οι κοινότητες διακρίνονται σε:
- εθνικές κοινότητες (ή σκέτα κοινότητες)
- κοινότητες – ενορίες
- ενοριακές κοινότητες.
Στις αγγλοσαξονικές χώρες κυριαρχούν η ενοριακή κοινότητα και η κοινότητα-ενορία. Στις υπόλοιπες χώρες κυριαρχεί η κοινότητα, που λειτουργεί ως οργάνωση με τη νομική μορφή του αναγνωρισμένου σωματείου, έχει δημοκρατική διοίκηση (τα όργανα εκλέγονται με απλή αναλογική) κι ο στόχος της είναι η επίτευξη γενικών σκοπών.
Ειδικούς σκοπούς επιδιώκουν οργανώσεις όπως:
Εθνικοτοπικοί σύλλογοι : προάγουν πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του τόπου προέλευσης (Ηπειρώτες στη Ζουαζιλάνδη)
Σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων
Αθλητικοί
Φοιτητικοί
Επαγγελματικοί σύλλογοι
Ελληνικές κοινότητες και εθνικοτοπικούς συλλόγους βρίσκουμε παντού. Όποια πέτρα και να σηκώσεις, Έλληνα θα βρεις από κάτω. Τα είδη τους είναι:
- Πρωτοβάθμιες : (Ελληνική Κοινότητα Στοκχόλμης) συνήθως ανά πόλη ή περιφέρεια
- Δευτεροβάθμιες : (Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων Γερμανίας) συνήθως ανά χώρα υποδοχής
- Τριτοβάθμιες : (Πανηπειρωτική) συνήθως ανά ήπειρο και παγκόσμιο επίπεδο.
Με την ίδρυση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού προστέθηκε στα παραπάνω κι ένα ιδιόμορφο συμβουλευτικό – εισηγητικό όργανο της ελληνικής πολιτείας για θέματα ΕΔ.
Τις τελευταίες δεκαετίες ο ΕτΔ με υψηλή οργανωτική πυκνότητα πέτυχε και ‘οριζόντια οργανωτική ολοκλήρωση’ διεισδύοντας σε παγκόσμιο επίπεδο και ‘κάθετη οργανωτική ολοκλήρωση’ μέσω της συγκρότησης οργάνων σε επίπεδο χώρας, ηπείρου και παγκοσμίως (κυρίως με το ΣΑΕ).
Οι Έλληνες ήταν γυριστρούληδες από την αρχαιότητα. Πήγαιναν από εδώ κι από εκεί ιδρύοντας εμπορικούς σταθμούς, τα ‘εμπόρια’ που συχνά ταυτίζονταν με την αποικία και αργότερα με τις παροικίες.
Οι έννοιες ‘Έλληνας’ και ‘έμπορος’ ταυτίστηκαν ως τα μέσα του 19ου αι. κυρίως κατά την τουρκοκρατία, μετά την Άλωση. Πολλοί Έλληνες μετανάστευσαν τότε στην Ευρώπη, για πολιτικούς λόγους όπως καταλαβαίνετε.
Ό διεθνής όρος ‘μητρόπολη’ δηλώνει την πόλη αποστολής αποίκων. Μεταξύ μητρόπολης και αποικίας αναπτύσσονται σχέσεις πολλαπλού περιεχομένου. Το ‘μητροπολιτικό κέντρο’ της αρχαιότητας και το ‘εθνικό κέντρο’ της νεότερης περιόδου είναι η πόλη ή το κράτος προέλευσης της ΕΔ που επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο και ένταση την πολιτισμική ταυτότητα και τη διοικητική/πολιτική και οικονομική ζωή της Διασποράς. Η σχέση είναι αμφίδρομη καθώς το εθνικό κέντρο συνδράμει τη Διασπορά και η Διασπορά συντρέχει το εθνικό κέντρο.
Σήμερα, η οικονομική παγκοσμιοποίηση και η γεωπολιτική κατάσταση των Βαλκανίων προσδίδουν στη Διασπορά (κυρίως των ΗΠΑ) τη διάσταση της ομάδας πίεσης, το γνωστό σε όλους lobby, που προσπαθεί να ενισχύσει το εθνικό κέντρο σε ζητήματα ζωτικής εθνικής σημασίας. Και οι άλλες διασπορές όμως δραστηριοποιούνται, ειδικά σε περιπτώσεις που απειλούνται τα εθνικά τους κέντρα.
Ο Armstrong διακρίνει τη Δ. σε ‘κινητοποιημένη’ και ‘προλεταριακή’.
Κινητοποιημένη Διασπορά : διαθέτει οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά πλεονεκτήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσα επιρροής της χώρας υποδοχής
Προλεταριακή Διασπορά : δε διαθέτει οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά πλεονεκτήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσα επιρροής της χώρας υποδοχής
Αμφίδρομες σχέσεις αναπτύσσονται επίσης μεταξύ κέντρου – Διασποράς σε ευρύτερο επικοινωνιακό πεδίο που χαρακτηρίζουν τη Δ. με τη χώρα παραμονής, καταγωγής και τις ενδοεθνοτικές σχέσεις.
Η πόλη – κράτος της Αρχαιότητας, η Κωνσταντινούπολη του Βυζαντίου και της τουρκοκρατίας, η Αθήνα μετά την ίδρυση του νέου κράτους, είναι τα αντίστοιχα μητροπολιτικά ή εθνικά κέντρα. Η σχέση Δ. με τη μητρόπολη και τη χώρα υποδοχής δίνει και το νόημα των εννοιών ‘αποικία’ και ‘παροικία’.
Αποικία: κατά την αρχαιότητα είναι η πόλη ή η ακατοίκητη συνήθως περιοχή που ίδρυαν και εγκαθίσταντο μόνιμα οι μετανάστες της μητρόπολης. Αν η περιοχή ήταν κατοικημένη, υπέτασσαν ή έδιωχναν τους αυτόχθονες και η αποικία εξαρτιόταν διοικητικά από τη μητρόπολη.
Παροικία : ένας ομοιογενής εθνοτικά πληθυσμός, εγκατεστημένος μόνιμα σε μια γεωγραφικά προσδιορισμένη περιοχή ή πόλη, εκτός ελληνικής επικράτειας, με στενές ενδοεθνικές σχέσεις. Δημιουργείται από την ανάγκη ανάπτυξης απρόσκοπτων ενδοεθνοτικών σχέσεων ποικίλης μορφής. Σημαντικότερες είναι οι συγγενικές σχέσεις, η θρησκευτική, η πολιτική και η πολιτιστική δραστηριότητα, η επικοινωνία κι ο ελεύθερος χρόνος. Η παροικία περιλαμβάνει το σύνολο της Δ. δηλαδή πληθυσμό, εθνοτικές και δι-εθνοτικές σχέσεις.
Η κοινότητα εκφράζει μια κοινωνική οργάνωση της Δ. συνεπώς, μια κατάσταση ‘κλειστής κοινωνίας’.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 2:57 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
2.1 Η περίοδος από το 1600 έως το 1200 π.Χ.
2.1.1 Μυκηναίοι και Μυκηναϊκός πολιτισμός
Η ιστορική ταυτότητα των Μυκηναίων
Ο μυκηναϊκός πολιτισμός είναι ο πρώτος ελληνικός. Του αποδίδεται η Γραμμική γραφή Β, η πρώτη επίσημη ελληνική γραφή. Κέντρα του είναι οι Μυκήνες, η Τίρυνθα, η Πύλος, η Αθήνα, η Θήβα, ο Ορχομενός και ο Βόλος. Κυριαρχεί στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (υστεροελλαδική εποχή). Πιστεύεται πως οι Μυκηναίοι έχουν κοινή καταγωγή με τους κατοίκους της ηπειρωτικής Ελλάδας της μέσης εποχής του χαλκού (μεσοελλαδική), που ήρθαν μάλλον από βόρειες περιοχές όπως το Βελιγράδι. Ένδειξη αυτής της σχέσης είναι πως ο τύπος της γκρίζας μινυακής κεραμικής (μεσοελλαδική φάση) παραχωρεί τη θέση της σε μια μουντή, κίτρινης βαφής κεραμική που είναι προάγγελος της μυκηναϊκής αγγειοπλαστικής. Η μετάβαση πολιτιστικών χαρακτηριστικών από τη μεσοελλαδική στη μυκηναϊκή φάση δείχνει σημαντική οικονομική και καλλιτεχνική ευμάρεια που πιθανόν οφείλεται στη γενικότερη ακμή των διάφορων αυτόνομων τοπικών βασιλείων, ίσως λόγω των εμπορικών διασυνδέσεων τόσο μεταξύ τους όσο και με ανατολικές, μεσογειακές και βαλκανικές χώρες, Σε αυτήν την άποψη συνηγορεί η πρόσφατη μελέτη των ευρημάτων.

2.1.1.2 Κύριες Εστίες και χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού πολιτισμού
Κέντρα του μυκηναϊκού πολιτισμού είναι οι Μυκήνες, η Τίρυνθα, η Πύλος, η Αθήνα, η Θήβα, ο Ορχομενός και ο Βόλος. Στα πρώτα πέντε έχουν βρεθεί και ανάκτορα.
Χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού πολιτισμού:
- Δύο κυκλικής διάταξης βασιλικοί λακκοειδείς τάφοι στις Μυκήνες, γνωστοί ως Α και Β
- Οι θαλαμοειδείς και οι θολωτοί τάφοι
- Το Μέγαρο, διαδεδομένη αρχιτεκτονική των μυκηναϊκών ανακτόρων. Αποτελείται από εξωτερική αυλή, στεγασμένη πύλη, προθάλαμο, βασική αίθουσα με κεντρική εστία και θρόνο.
- Η μυκηναϊκή κεραμική
- Τα Κυκλώπεια τείχη, χαρακτηριστικά των πέντε ανακτόρων
- Η Γραμμική Γραφή Β


2.1.2 Έννοια της μυκηναϊκής Διασποράς
Για την εξέταση της μυκηναϊκής Δ. θα τηρήσουμε τη βασική έννοια της Δ. δηλαδή εκείνη που αποδίδεται στη Δ. της ελληνικής φυλής.
Την περίοδο αυτή, η έννοια ‘εγκατάσταση’ περιλαμβάνει και την έννοια της ‘αποικίας’ με την παραδοσιακή μορφή (εγκατάσταση μεταναστών σε περιοχή όπου μεταφέρουν την πολιτισμική ταυτότητα της μητρόπολης κι εξυπηρετούν τα συμφέροντά της). Λόγω έλλειψης στοιχείων, δε μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το πότε έχουμε απλή εγκατάσταση και πότε αποικία. Για αυτό ο όρος εγκατάσταση προτιμάται ως ασφαλέστερος για την απόδοση του όρου ‘μυκηναϊκή Δ.’

2.1.3 Οι σημαντικότεροι πολιτισμοί στην Α. Μεσόγειο από το 1600 έως το 1200 π.Χ. και οι κύριοι σταθμοί τους σε σχέση με τη μυκηναϊκή Δ.
Σημαντικότεροι πολιτισμοί της κεντρικής και ανατολικής Μεσογείου:
- Χιτίττες ή Χετταίοι = σημιτικής καταγωγής. Κατοικούν και ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της Ασίας. Στα βασιλικά αρχεία των ηγεμόνων, βρίσκουμε αναφορές στους Αχιγιάουα, λαό που έχει επανειλημμένα συνδεθεί με τους ομηρικούς Αχαιούς. Ο Τρωικός πόλεμος μάλλον έγινε κατά τη βασιλεία του Τουντχολίγια IV και συμπίπτει με την παρακμή των μυκηναίων. Είναι πιθανόν στην περίπτωση των Αχιγιάουα και του Τρωικού πολέμου να έχουμε εγκατάσταση των μυκηναίων στη Δ. Ανατολία από το 1400 π.Χ. Άλλωστε και η Τροία, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε είναι πιθανόν να αποτελεί μια ακμάζουσα μυκηναϊκή αποικία καθώς μοιάζει πολύ με τα μυκηναϊκά μητροπολιτικά κέντρα.
- Αιγύπτιοι = σημιτικής καταγωγής. Οι ηγεμόνες Αμένοφις (Ακενατών) IV, Ραμσής ΙΙ και Μερνεπτά σχετίζονται με τη μυκηναϊκή Δ. Στην πρωτεύουσα της Αιγύπτου, Αμάρνα βρέθηκαν σημαντικά ευρήματα μυκηναϊκής κεραμικής. Σε κάποια πολεμικά αρχεία, αναφέρονται ως σύμμαχοι οι Εκουές, πιθανό όνομα των Αχαιών.
- Μινωίτες Κρητικοί = ινδοευρωπαϊκής καταγωγής. Αναπτύχθηκε στην Κρήτη από μετανάστες εξ Αιγύπτου και Μ. Ανατολής. Ανάκτορα βρέθηκαν στην Κνωσό, στα Μάλια στο Ζάκρο και τη Φαιστό. Η Κρήτη ανθίζει από το 2000 έως το 1450 π.Χ. υφίσταται μεγάλες καταστροφές (ίσως φταίει το ηφαίστειο της Θήρας για αυτό) και η Κνωσός περνάει σε μυκηναϊκή εξουσία μέχρι το 1400 π.Χ.

2.1.4 Οι περιοχές που παρουσιάζουν ενδείξεις μυκηναϊκής Διασποράς και τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά της.
2.1.4.1 Η εικόνα της Μυκηναϊκής Δ. από το 1600 έως το 1200 π.Χ.
Από τις μαρτυρίες προκύπτει πως η Μυκηναίοι εγκαταστάθηκαν σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κω και την Κάρπαθο.
Στην Ιαλυσό της Ρόδου βρέθηκε μυκηναϊκός θαλαμοειδής τάφος με μυκηναϊκή κεραμική. Παρόμοια ευρήματα έχουμε στην Κω και την Κάρπαθο. Και οι τρεις χρονολογούνται το αργότερο από το 1450 π.Χ. Οι ενδείξεις στην Κρήτη αφορούν το διάστημα από το 1450 έως το 1350 π.Χ. όπως κατοικίες στα Γουρνιά και την Αγ. Τριάδα , θολωτοί τάφοι και μυκηναϊκή διακόσμηση στα ανάκτορα.
Οι ενδείξεις αυτές μαρτυρούν απλή μυκηναϊκή πολιτιστική επίδραση ή δραστηριότητα εμπορικής φύσεως, όχι εγκατάσταση. Το χαρακτηριστικό είναι η μυκηναϊκή κεραμική που μιμείται την κρητική κι έχει βρεθεί σε μια απόσταση από το Λούνι της Ιταλίας, μέχρι τη Μίλητο της Μ. Ασίας.

2.1.4.2 Η εικόνα της μυκηναϊκής Δ. 1400 – 1200 π.Χ.
Είναι η φάση της μυκηναϊκής εξάπλωσης. Έχουμε πιθανή εγκατάσταση στη Σικελία και στον Τάραντα. Στις περιοχές αυτές εμφανίζεται η μυκηναϊκή κεραμική. Πιστεύεται πως η Θαψός και το Σκόγκλιο ντελ Τόρο χρησιμοποιήθηκαν από τους μυκηναίους ως διαμετακομιστικοί σταθμοί χαλκού ίσως και πορφύρας, μεταξύ Ν. Ιταλίας και μυκηναϊκών περιοχών.
Στην Κρήτη έχουμε μαρτυρίες μυκηναϊκής εγκατάστασης (κεραμική και μέγαρο), όπως και στη Μήλο και τη Ρόδο, που θεωρείται και το κυριότερο κέντρο μυκηναϊκού πολιτισμού και Δ. εκτός ηπειρωτικής χώρας. Εκεί βρέθηκαν αρκετοί τάφοι και κεραμική. Παρόμοια ευρήματα έχουμε στην Κω και την Κάρπαθο.
Στη ΝΑ Ανατολία (Κιλικία) έχουν βρεθεί απομεινάρια μυκηναϊκού πολιτισμού όπως και στην Ταρσό που συγκλίνουν στη θεωρία εγκατάστασης.
Εγκατάσταση μυκηναίων έχουμε σίγουρα στη Μίλητο και το Μουσκέμπι. Πιθανή εγκατάσταση έχουμε στη Β. Συρία (Ούγκαριτ), και τις ακτές Σύρου και Παλαιστίνης. Την περίοδο μεταξύ 1400 – 1200 ο μυκηναϊκός πολιτισμός βρίσκεται στη μεγαλύτερη ακμή και η σφαίρα επιρροής του εκτείνεται στη Ν. Ιταλία, την Αίγυπτο, το σημερινό Σαράγεβο και τις παραλίες Συρίας και Παλαιστίνης. Πρόκειται για την περίοδο της μυκηναϊκής αυτοκρατορίας, το κυριότερο χαρακτηριστικό της οποίας είναι ο εκτοπισμός, από ναυτικής, εμπορικής και πολιτιστικής πλευράς της μινωικής Κρήτης από τις Μυκήνες, οι οποίες εδραιώνονται ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη στο Αιγαίο.

2.1.4.3 Τα ομηρικά έπη και η ιστορικότητά τους
Στην Τροία βρέθηκαν ίχνη καταστροφής και μυκηναϊκά κεραμικά στο λόφο του Ισιρλίκ. Ο αμερικανός αρχαιολόγος Blegen και άλλοι, ταυτίζουν τη μυθική πόλη με τη φάση κατοίκησης ‘πόλη VIIA’ συνυπολογίζοντας και τα Χιττιτικά αρχεία, όπου γίνονται αναφορές σε ‘επανάσταση και πόλεμο κάποιων λαών στην περιοχή του ποταμού Σέχα’, εναντίον του Χιττίτη βασιλιά. Στους αντιπάλους του συμπεριλαμβάνονται οι Αχιγιάουα, που συνδέονται με τους Αχαιούς. Στα γράμματα του βασιλιά Μουγατάλι, υπάρχουν αναφορές για κάποιον ‘Αλαξάντου’ (πιθανή παράφραση του Αλέξανδρος που ήταν το δεύτερο όνομα του Πάρη) ‘ηγέτης της Γιλούσα’ (πιθανή παράφραση του ‘Ίλιον’) και για συμμαχία δυο ηγεμόνων εναντίον πιθανών επαναστατικών ενεργειών κατά των Χιττιτών στην περιοχή του ποταμού Σέχα.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη πως ο Τρωικός πόλεμος όντως συνέβη, πάνω κάτω όπως αναφέρεται στα ομηρικά έπη. Ο Όμηρος δικαιώνεται. Από την άλλη, το μικρό πλήθος των ευρημάτων ισχυροποιεί την εκδοχή πως αυτός ο πόλεμος κράτησε πολύ λιγότερο από δέκα χρόνια και οι στρατιωτικές δυνάμεις ήταν μικρότερες από αυτές που αναφέρονται στα έπη.
Πάντως, η ιστορική χρονολόγηση του Τρωικού πολέμου τοποθετείται γύρω στο 1250 – 1230 π.Χ. εικόνα που συμβαδίζει με αυτή των επών και των καταγραφών του Ηροδότου και του Θουκυδίδη. Είναι η εικόνα ενός κόσμου σε παρακμή με συχνά φαινόμενα πειρατείας και επιδρομών. Η ανακάλυψη μυκηναϊκής κεραμικής σε δύο κοντινούς στην Τροία οικισμούς και το γεγονός πως η μινυακή κεραμική πρωτοεμφανίστηκε στην ευρύτερη περιοχή της Τρωάδας καθιστά ισχυρή τη φυλετική σχέση Ελλήνων και Τρώων. Αν οι Αχιγιάουα είναι οι Αχαιοί, τότε ο Τρωικός Πόλεμος μπορεί να θεωρηθεί μια σημαντική σύγκρουση μεταξύ μιας μητρόπολης και της αποικίας της.

2.2 Η Περίοδος της Μυκηναϊκής Διασποράς από το 1200 έως το 1050 π.Χ.
2.2.1 Οι «Λαοί της θάλασσας» και η σχέση τους με τους Μυκηναίους.
Σε αυτήν την περίοδο καταρρέουν σημαντικά πολιτιστικά κι εμπορικά κέντρα ταυτόχρονα με αντίστοιχα της Α. Μεσογείου, της Κύπρου, της Β. Συρίας και των Μυκηναίων. Οι ερευνητές αποδίδουν τις καταστροφές αυτές σε σμήνη εισβολέων, που αναφέρονται στα αρχεία του αιγύπτιου βασιλιά Ραμσή ΙΙΙ ως ‘λαοί της θάλασσας’ (Πελεσέτ, Τζεκέρ, Σεκελές, Ντενυέν, Γουεσές και Σερντέν που εισέβαλλαν στην Αν. Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή). Κατέστρεψαν διαδοχικά όλα τα τότε γνωστά βασίλεια κι εμφανίζονται στις τοιχογραφίες του ναού του Ραμσή ως τεράστιο μεταναστευτικό κύμα. Ο Ραμσής τους νίκησε και τους έκανε μισθοφόρους επιφορτισμένους με την τήρηση της τάξης στη Ν. Παλαιστίνη.
Το πρόβλημα της ιστορικής ταυτότητας των ‘λαών της θάλασσας’ είναι τεράστιο και μέχρι στιγμής άλυτο. Από τους λαούς αυτούς :
1 οι Πελεσέτ έχουν θεωρηθεί ως οι βιβλικοί Φιλισταίοι που διεκδικούν μονίμως την Παλαιστίνη από τους Εβραίους Μέχρι τον 7ο αι. π.Χ. ο πολιτισμός τους (κεραμική, ταφική αρχιτεκτονική) τους συνδέει με την Κάφτορ και τους Κερεθίτες, (Κρήτη και Κρητικοί) με τους οποίους έχουν πολλά κοινά.
2. Οι Ντενουέν μάλλον έχουν σχέση με τους Ντανούνα των αιγυπτιακών κειμένων της πρωτεύουσας του Φαραώ Ακενατών, δηλαδή μιας περιοχής που συνδεόταν με τους Χιττίτες. Σχέση υποδηλώνεται και με τους Ντανάνιμ, που ζούσαν στη Μ. Ασία κι έχουν μια παράδοση που τους συνδέει με τους Αχαιούς. Επίσης, υπάρχει μια φυλή του Ισραήλ, που όπως αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, λατρεύουν κατά καιρούς είδωλα, και κατοικούν σε περιοχές όπου βρέθηκε η φιλισταϊκή κεραμική, μιμητική της μυκηναϊκής.
3. Άλλοι λαοί της θάλασσας είναι οι Τζεκέρ που συνδέονται με τον Τεύκρο, αποικιστή της Σαλαμίνας. Οι Τζεκέρ συνδέθηκαν και με τους μινωικούς Τευκρίους, προγόνους των Τρώων.
Η μυκηναϊκή μετανάστευση από την ηπειρωτική Ελλάδα σε διάφορες περιοχές του Αιγαίου και της Α. Μεσογείου, μετά την καταστροφή των μυκηναϊκών μητροπόλεων από το 1200 π.Χ. και μετά, ευνοεί τη θεωρία πως κάποιοι από τους λαούς της θάλασσας ξεκίνησαν από την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου κάνοντας επιδρομές στην Α. Μεσόγειο. Πιθανότατα είναι μυκηναϊκοί πληθυσμοί που αποδήμησαν για να βρουν νέα γη.

2.2.2 Περιοχές εκτός ηπειρωτικής Ελλάδας όπου καταγράφεται μυκηναϊκή εγκατάσταση.
Μεταξύ 1230 και 1050 π.Χ. μια σειρά καταστροφών σαρώνει τα μυκηναϊκά ανάκτορα και τα πολιτιστικά κέντρα στην ηπειρωτική Ελλάδα. Μυκήνες, Τίρυνθα, Θήβα, Πύλος και άλλες, ξανά και ξανά, τις παίρνει ο διάολος. Στα ελληνικά κείμενα, οι καταστροφές αυτές σχετίζονται με την εισβολή των Δωριέων, ελληνικών φύλων που κατέστρεψαν το μυκηναϊκό πολιτισμό, κυριάρχησαν στον ελλαδικό χώρο και συνδέονται με την τεχνολογία του σιδήρου. Με τα στοιχεία που διαθέτουμε σήμερα, βλέπουμε ότι το πιθανότερο είναι πως ένας συνδυασμός εισβολής ελληνόφωνων φύλων του Βορρά (Δωριείς) και κυρίως, οι συνεχείς εξεγέρσεις των κοινωνικά κατώτερων πληθυσμών, είναι ο λόγος που έπεσε ο εξασθενημένος από εμφύλιες διαμάχες και οικονομική δυσπραγία μυκηναϊκός πολιτισμός. Αυτό προκάλεσε μαζικές μεταναστεύσεις μυκηναίων μάλλον πλούσιων που την έκαναν για Ρόδο, Χίο, Κω, Κάρπαθο, Κρήτη, Κεφαλλονιά, Δήλο, Νάξο, Πάρο και κυρίως Κύπρο.
Οι σημαντικότερες ενδείξεις είναι τα πρωτοεμφανιζόμενα νεκροταφεία με μυκηναϊκή κεραμική και κοσμήματα (Κεφαλλονιά), οι θαλαμοειδείς μυκηναϊκοί τάφοι στην Ιαλυσό, ένας μυκηναϊκός οικισμός στη Χίο και την Κρήτη και κυρίως τα τεράστια μυκηναϊκά κτίσματα που έχουν βρεθεί στην Κύπρο, που γίνεται το μεγαλύτερο κέντρο μετανάστευσης των Μυκηνών.

2.2.3 Ο χαρακτήρας των καταστροφών των διάφορων πολιτιστικών κέντρων του Αιγαίου και της Α. Μεσογείου κατά το 1200 – 1050 π.Χ.
Τα κοινά στοιχεία των παραπάνω καταστροφών είναι:
Α) τα ίχνη από πυρκαγιές
Β) ο κοινός τύπος μυκηναϊκής κεραμικής που βρέθηκε εκεί
Γ) το υποβόσκον στοιχείο αιγαιακής πολιτιστικής συγγένειας σε πολλές αρχαιολογικές και φιλολογικές μαρτυρίες που αφορούν τους εισβολείς του μυκηναϊκού κόσμου και τους λαούς – εισβολείς στην Α. Μεσόγειο. Η μελέτη της φιλολογικής μαρτυρίας οδηγεί στο συμπέρασμα πως η συμμετοχή των Δωριέων στο μεταναστευτικό κύμα από την ηπειρωτική Ελλάδα στην ευρεία Α. Μεσόγειο, δε μπορεί να αποκλειστεί.

2.3 Η Περίοδος από το 1050 έως το 800 π.Χ.
2.3.1 Η φάση της οικονομικής και πολιτιστικής ύφεσης του «Ελληνικού Μεσαίωνα».
Η καλλιτεχνική παραγωγή μειώνεται, η διακόσμηση των αγγείων γίνεται λιτή, η οικιστική και ταφική αρχιτεκτονική απλοποιείται, η τεχνολογία μετάλλου γίνεται άκομψη και μονότονη, διαδίδεται η χρήση του σιδήρου, όχι λόγω εισβολής, αλλά λόγω δυσκολίας στην πρόσβαση των ελληνόφωνων φύλων στα υπερδουνάβια κοιτάσματα χαλκού. Αν και πιστευόταν πως οι Δωριείς έφεραν το σίδηρο στην Ελλάδα, τώρα γνωρίζουμε πως το μέταλλο καθιερώθηκε μετά το 1200 και πρέπει να ήρθε από τη ΝΑ Μικρά Ασία και συγκεκριμένα από τους Κάσκα, λαό που κατοικούσε σε περιοχές πλούσιες σε σίδηρο, ενώ παρείχε μισθωτές υπηρεσίες στην επεξεργασία του. Από το 1980 π.Χ. και μετά, οι Δωριείς συνδέονται με μια άκομψη χειροποίητη κεραμική στις Μυκήνες, την Κορινθία και την Αργολίδα.

2.3.2 Η Ελληνική Διασπορά με τη μορφή του Α’ ελληνικού αποικισμού.
Μετά τις ανακατατάξεις 1200 – 1050 οι ελληνικές φυλετικές ομάδες αυξήθηκαν και δημιουργήθηκαν διάφορες διάλεκτοι. Οι φιλολογικές μαρτυρίες μιλούν για τέσσερις ελληνικές φυλές που εμφανίζονται από το 1150 και δώθε. Πρόκειται για τους Δωριείς, τους Ίωνες, τους Αιολείς και τους Αχαιούς. Όλοι κατάγονται από τον Έλληνα, γιο του Δευκαλίωνα και της Πύρρας. Κάθε φυλή έχει τη δική της διάλεκτο. Δημιουργήθηκε όμως πληθυσμιακό πρόβλημα που οδήγησε σε νέα μεταναστευτικά κύματα, τον Α’ Ελληνικό Αποικισμό.
Στην προηγούμενη φάση, οι Μυκηναίοι μετανάστευσαν για να αποφύγουν τη λεηλασία από την πλέμπα που εξεγέρθηκε. Τώρα έχουμε μετακίνηση λόγω κοινωνικής – πληθυσμιακής συμφόρησης. Η κατανομή αυτής της μετανάστευσης γίνεται με κριτήριο τις τέσσερις φυλές. Το ισχυρότερο κριτήριο επαλήθευσης αυτής της θεωρίας είναι οι ελληνικές γλωσσικές διάλεκτοι που αποτελούσαν το γραπτό και προφορικό λόγο από την εποχή του Α’ αποικισμού μέχρι την αλεξανδρινή κοινή. Σημαντικό κριτήριο είναι επίσης οι κοινές μυθολογικές – γενεαλογικές παραδόσεις και τα θρησκευτικά – λατρευτικά ήθη και έθιμα. Τελευταίο κριτήριο είναι τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν τις ίδιες αρχιτεκτονικές και καλλιτεχνικές πρακτικές με αυτές των μητροπόλεων της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Αιολόφωνα φύλα (Αιολείς) = ξεκίνησαν κυρίως από τη Θεσσαλία και δευτερευόντως από τη Στερεά Ελλάδα και τη Βοιωτία. Αποίκισαν τις Λέσβο, Χίο, Τένεδο, Σάμο και τα απέναντι μικραστιατικά παράλια. Συνέβη κατά το 1050 – 950.
Ίωνες = εξ Αττικής ορμώμενοι, όπως και Δ. Βοιωτία, Αργολίδα, Κορινθία και Αιγιάλεια. Αποίκισαν την Εύβοια και τις Κυκλάδες. Ιωνικά στοιχεία βρέθηκαν και στα μικρασιατικά παράλια. Συνέβη μεταξύ 1050 – 950.
Αχαιοί = από τη ΒΑ Πελοπόννησο βρέθηκαν στη Λέσβο, την Τένεδο, τον Κολοφώνα, τις Κλαζομενές. Συνέβη μεταξύ 1050 – 950.
Δωριείς = από τη ΒΑ Πελοπόννησο αποίκισαν την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κω και την Αλικαρνασσό. Πρώιμες δωρικές αποικίες θεωρούνται η Θήρα, η Μήλος, περιοχές της Κρήτης και της Καρίας. Ολοκληρώνουν τον Α’ ελληνικό αποικισμό μεταξύ 900 – 800 π.Χ.
Η Ελληνική Διασπορά μέσα σε εφτά αιώνες έκανε μια πολύ μεγάλη διαδρομή σπάνια για τα παγκόσμια δεδομένα διασποράς. Δημιούργησε τις βάσεις για τη διάδοση του πολιτισμού της και φιλτράρει τις όποιες μετέπειτα πολιτιστικές ευρωπαϊκές εξελίξεις.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 3:15 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
3.1 Ο ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ
Ο Α’ αποικισμός (11ος – 8ος αι.) είχε να κάνει με τη μετακίνηση και εξάπλωση των ελληνικών φύλων στη Μ. Ασία, τα νησιά του Αιγαίου και στην Κύπρο.
Ο Β’ αποικισμός άρχισε στα μέσα του 8ου αι. και συνεχίστηκε όλον τον 7ο και είχε το χαρακτήρα μιας οργανωμένης επιχείρησης, όπου η μετακίνηση πληθυσμών καθοδηγούνταν από μια πόλη της ηπειρωτικής Ελλάδας ή των νησιών.
Σε πρώτη φάση (μέσα 8ου ) οι άποικοι εγκαθίστανται στη νότια Ιταλία και τη Σικελία. Από το δεύτερο τέταρτο του 7ου οι τόποι προέλευσης και κατεύθυνσης διαφοροποιούνται. Πάμε σε περιοχές πιο μακρινές και άγνωστες, έτσι, ελληνικοί πληθυσμοί από τα νησιά και τη Μ. Ασία ιδρύουν αποικίες στη Δ. Μεσόγειο, στα παράλια της Αφρικής, του Εύξεινου Πόντου και της Προποντίδας. Το βασικότερο χαρακτηριστικό είναι η συνδρομή της μητρόπολης στον αποικισμό. Οι αρχαίοι συγγραφείς μας πληροφορούν για τις συνθήκες που οδήγησαν στον αποικισμό και τις σχέσεις αποικίας – μητρόπολης. Οι ανασκαφές δίνουν πληροφορίες για τη ζωή των αποίκων.
Γνωστότερες περιοχές αποικισμού είναι η νότια Ιταλία και η Σικελία.

3.1.1 Αίτια
Για να βρούμε τα αίτια πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τις συνθήκες και τις ιδιαιτερότητες που επικρατούσαν. Οι μελετητές μέχρι πρόσφατα ερευνούσαν το αποικιακό φαινόμενο ως ενιαίο ρεύμα που ξεκίνησε από τον ελλαδικό χώρο, καταλήγοντας σε δυο αιτίες:
- Εμπορικά κίνητρα και εξασφάλιση μεταλλευμάτων
- Η δημογραφική αύξηση κατά τους αρχαϊκούς χρόνους που δημιούργησε την ανάγκη αναζήτησης νέων εδαφών.

Παράγοντες που οδήγησαν τις πόλεις στον αποικισμό:
- αναζήτηση εύφορης, καλλιεργήσιμης γης σε συνδυασμό με πιθανές φυσικές καταστροφές που έφεραν κακές σοδειές και τον υπερπληθυσμό.
- Εφοδιασμός με πολύτιμα και μη μέταλλα, η εξόρυξη ξυλείας
- Έλεγχος των διελεύσεων για στρατηγικούς και εμπορικούς λόγους
- Πολιτικός παράγοντας. Στην αρχαϊκή πόλη τα πολιτικά δικαιώματα ήταν συνυφασμένα με την κατοχή γης, γεγονός που σταδιακά δημιούργησε ομάδες δυσαρεστημένων. Το επακόλουθο ήταν η ένταση μεταξύ των ευγενών και των κατώτερων τάξεων και συχνά η ένταση αυτή εκτονώθηκε με τον αναγκαστικό αποικισμό, την υποχρέωση των ανεπιθύμητων να συμμετάσχουν σε αποικιακές αποστολές για να αποφευχθούν οι αναταραχές στη μητρόπολη.

Η Ίδρυση του Τάραντα
Ο Τάρας ήταν αποικία εξόριστων Σπαρτιατών. Πρόκειται για τους ‘Παρθενίες’ νόθα παιδιά Σπαρτιατισσών με είλωτες, ή άντρες κατώτερούς τους. Όταν οι Παρθενίες ενηλικιώθηκαν απαίτησαν πολιτικά δικαιώματα και πήραν να μη σας πω τι. Οργάνωσαν συνομωσία που όμως αποκαλύφθηκε, έτσι υποχρεώθηκαν να αποχωρήσουν από τη Σπάρτη και να ιδρύσουν αποικία στη νότια Ιταλία, στον Τάραντα.

3.1.2 Ο χαρακτήρας της αποικίας, η προσαρμογή, η οργάνωσή της και οι συνθήκες διαβίωσης
Οι Έλληνες κατοίκησαν περιοχές με κλίμα παρόμοιο με το δικό τους κι έτσι προσαρμόστηκαν γρήγορα, εφαρμόζοντας τις γεωργικές τεχνικές της πατρίδας τους.
Καθοριστικό ρόλο στην επιλογή έπαιζε το Μαντείο των Δελφών, που συχνά υποδείκνυε την περιοχή.
Η ιδρύτρια πόλη καθόριζε τον ηγέτη της εκστρατείας, τον οικιστή, ένα άτομο από επιφανή οικογένεια ή ολυμπιονίκη. Ο οικιστής είχε την ευθύνη της οργάνωσης και της οριοθέτησης της νέας πόλης, την κατανομή της γης και τη διανομή της, τον καθορισμό λατρευτικών και δημόσιων χώρων καθώς και των χώρων κατοίκησης. Ήταν επίσης υπεύθυνος για την ανοικοδόμηση του τείχους, τη θέσπιση νόμων (συνήθως ίδιων με της μητρόπολης). Όσο ζούσε ήταν ο ηγεμόνας της αποικίας, ο στρατηγός και ο πολιτικός της. Με το θάνατό του συνήθως ηρωοποιούνταν, ταφόταν στην πόλη και καθιερωνόταν επίσημη γιορτή προς τιμήν του. σε περίπτωση πρόωρου θανάτου, κάποια από τα καθήκοντα του οικιστή αναλάμβανε κάποιος άλλος της οικογένειάς του.
Εάν η πόλη δε συγκέντρωνε τον απαιτούμενο αριθμό αξιόμαχων ανδρών για την αποικία καλούσε τους πολιτικούς της εξόριστους, ή απέστελλε πρόσκληση σε άλλες πόλεις – κράτη. Σε αυτή την περίπτωση μπορούσαν να υπάρχουν δυο οικιστές, αλλά συνήθως η πόλη που είχε τους περισσότερους άνδρες θεωρούνταν μητρόπολη. Η συμμετοχή δυο πόλεων στην ίδρυση μιας αποικίας μπορούσε να επιφέρει αψιμαχίες και στάσεις μέσα στην πόλη. Σε τέτοια περίπτωση η μειοψηφία εκδιώκονταν. Σημειώνουμε πως οι πόλεις που συνεργάζονταν για μια αποικία είχαν ή δωρικό ή ιωνικό πληθυσμό. Μοναδική εξαίρεση η Ιμέρα της Σικελίας που τους είχε αχταρμά.
Δε γνωρίζουμε τις συνθήκες αναχώρησης των αποίκων ή αν οι άνδρες έφευγαν μόνοι ή με τις οικογένειές τους. Εγκαταστάθηκαν είτε σε ακατοίκητες εκτάσεις δίπλα σε ποτάμια ή πηγές, είτε σε περιοχή από την οποία έδιωξαν τους αυτόχθονες, είτε σε εδάφη που τους είχαν παραχωρηθεί. Οι περισσότεροι ήταν γεωργοί καθώς η εύφορη γη ήταν προϋπόθεση για την ίδρυση αποικίας και τη δημιουργία νέων πόλεων. Επίσης, δεν έχουμε ενδείξεις για μεγάλο αριθμό δούλων. Αν και δε γνωρίζουμε τον τρόπο διάθεσης γης, αν μοιράζονταν εξίσου σε όλους, ούτε και πως μεταβιβαζόταν μετά το θάνατο του ιδιοκτήτη της, μπορούμε να υποθέσουμε πως οι συνθήκες άλλαζαν ανάλογα με την αποικία. Σίγουρα υπήρχαν ανισότητες ανάμεσα στους κατοπινούς κατοίκους.

Η περίπτωση της Κυρήνης
Το 570 περίπου, παρουσιάστηκε πρόβλημα στην κατανομή της γης, όταν δημιουργήθηκε νέος οικισμός και οι νέοι άποικοι απαίτησαν εκτάσεις ίδιες με των πρώτων αποίκων. Έτσι καταπατήθηκαν εκτάσεις των γειτονικών λιβυκών φύλων και ξέσπασε πόλεμος. Για να λυθεί το πρόβλημα, προσκλήθηκε ο νομοθέτης Δημώνακτας που με τον αναδασμό της γης, την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων και τον περιορισμό της εξουσίας του μονάρχη, διευθέτησε το θέμα.

Στις Λιπάρειες Νήσους οι άποικοι εφάρμοσαν τη συλλογική καλλιέργεια. Δεν ξέρουμε αν αυτό είναι αληθές ή όχι, δείχνει όμως τους πολλούς τρόπους που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες άποικοι. Άλλοι τρόποι πλουτισμού εκτός από τη γεωργία ήταν η αλιεία, το εμπόριο και η πειρατεία.

3.1.3 Σχέσεις αποικίας – μητρόπολης
Ο αποικισμός της αρχαϊκής περιόδου ήταν μια οργανωμένη κίνηση που ξεκινούσε από τη μητρόπολη, την πατρίδα των αποίκων. Κάποιες αποικίες είχαν δύο μητροπόλεις. Συχνά, η μητρόπολη και η αποικία της συνεργάζονταν για την ίδρυση μιας νέας αποικίας.
Οι αποικίες δεν είναι προεκτάσεις των μητροπόλεων αλλά αυτόνομες εγκαταστάσεις που οργανώνονταν ως πόλεις. Οι σχέσεις τους με τη μητρόπολη ήταν ποικίλη.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα και οι αναφορές των συγγραφέων υποδηλώνουν συχνά τις στενές επαφές μητρόπολης και αποικίας στον πολιτικό τομέα αλλά και τον πολιτιστικό. Όμως οι πιο συχνοί δεσμοί είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα. Η αποικία έκανε προσφορές στις γιορτές της μητρόπολης ενώ παραχωρούσε εξέχουσες θέσεις στους αντιπροσώπους της. Κάποιες φορές αναπτυσσόταν και πολιτική σχέση (κορίνθιοι αξιωματούχοι διοικούσαν τη Λευκάδα).
Σπάνια η μητρόπολη έμπλεκε σε πόλεμο με την αποικία. Συχνά όμως, πλοία και στρατός στέλνονταν από την αποικία για να βοηθήσουν τη μητρόπολη.

3.1.4 Σχέσεις με τους αυτόχθονες λαούς
Κι εδώ ποίκιλλαν οι σχέσεις.
Α) οι αυτόχθονες υποδουλώνονται και αποτελούν το εργατικό δυναμικό των αποίκων.
Β) οι αυτόχθονες διατηρούν το δικαίωμα καλλιέργειας της γης με την υποχρέωση εισφοράς
Γ) οι αυτόχθονες υπηρετούν τους αποίκους με αντάλλαγμα την παροχή προστασίας.
Για τη διατήρηση της ειρήνης, συχνά οι οικιστές παντρεύονταν την κόρη του αρχηγού των αυτόχθονων. Άλλες φορές αποίκους και αυτόχθονες τους ένωνε ένας κοινός εχθρός. Σε αυτές τις περιπτώσεις αρχικά και οι δύο διατηρούσαν τις πολιτιστικές τους ιδιαιτερότητες, για να αφομοιωθούν αργότερα.
Πολλά προβλήματα συνάντησαν οι αποικίες του Β. Αιγαίου έναντι των θρακικών φύλων.
Στις αποικίες διατηρήθηκαν οι ελληνικές διάλεκτοι και ο πολιτισμός με συχνές επιγαμίες με τους γηγενείς, πράγμα που φαίνεται από τα κατά καιρούς ξένα ονόματα.

3.1.5 Εμπόρια και μισθοφορικές κοινότητες
Τα εμπόρια (εμπορικοί σταθμοί) ιδρύθηκαν στα παράλια της Μεσογείου κατά μήκος του Αιγαίου, της Προποντίδας και του Εύξεινου Πόντου, από πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών, προκειμένου να περνάνε απρόσκοπτα τα προϊόντα τους (τα μεταφορικά από τη στεριά ήταν φωτιά και λαύρα). Η ίδρυσή τους χρονολογείται πριν τον 7ο αι.
Ο πληθυσμός των εμπορικών σταθμών αποτελούνταν από μόνιμους κατοίκους και περιστασιακούς ταξιδιώτες. Πολλά εμπόρια ίδρυσαν η Μίλητος, η Φώκαια και η Αίγινα.

Ναύκρατις
Ιδρύθηκε στο Δέλτα του Νείλου στα τέλη του 7ου αι. από 12 πόλεις (Μίλητο, Σάμο, Χίο, Τέω, Φώκαια, Κλαζομενές, Ρόδο, Αίγινα, Κνίδο, Φάσηλη, Αλικαρνασσό και Μυτιλήνη). Τα εδάφη παραχωρήθηκαν από το Φαραώ Άμασι. Στη Ναύκρατι ζούσαν περιστασιακά έμποροι. Δεν είχε καθόλου αγροτικές εκτάσεις και η αποκλειστική ασχολία των κατοίκων ήταν το εμπόριο. Διέθετε πολίτες και ανεξάρτητες αρχές.
Οι έμποροι φορολογούνταν για τις εισαγωγές από τον ελλαδικό χώρο και οι κάτοικοι για τα προϊόντα που παρήγαν. Ο Άμασις είχε παραχωρήσει στις ελληνικές μητροπόλεις το μονοπώλιο σχεδόν του εμπορίου στην περιοχή. Η Ναύκρατις εφοδίαζε τις πόλεις του Αιγαίου με πρώτες ύλες, κατεργασμένα αγαθά που ανταλλάσσονταν με κρασί, λάδι και αργυρά νομίσματα που έβρισκαν το δρόμο τους στην ενδοχώρα.
Οι κάτοικοι της Ναυκράτιδος οργανώθηκαν τον 6ο αι. σε ένα κοινό ιερό, το Ελλήνιο.

Οι μισθοφόροι συνιστούσαν άλλη μια παροικιακή κοινότητα. Υπηρετούσαν ως στρατός εκτός του ελλαδικού χώρου και παντρεύονταν ντόπιες. Οι πολυπληθέστερες βρίσκονταν στην Αίγυπτο κι ορισμένες εξελίχθηκαν σε πόλεις.

3.1.6 Οι περιοχές εξάπλωσης των αποίκων
Βόρειο Αιγαίο
Η περιοχή, πλούσια σε μετάλλευμα, προσέλκυσε από νωρίς πολλούς μνηστήρες. Ευβοείς, (που ονόμασαν τη Χαλκιδική) Κυκλαδίτες, Αιολείς και Ίωνες του ανατολικού Αιγαίου.
Οι πρώτες ευβοϊκές εγκαταστάσεις δημιούργησαν μικρές πολίχνες που καθυστέρησαν ή δεν αναπτύχθηκαν καθόλου. Μετά το 2ο τέταρτο του 7ου αι. εμφανίστηκαν σημαντικές νέες εγκαταστάσεις όπως η Θάσος με μητρόπολη την Πάρο. Μέχρι το τέλος του 6ου αι. ιδρύθηκαν κι άλλες αποικίες στα μακεδονικά παράλια από την Πιερία, τη Χαλκιδική και τη Θάσο που ήταν και πρωταγωνίστρια στο έργο του αποικισμού των θρακικών ακτών.
Οι περισσότερες αποικίες άνθησαν οικονομικά στους αρχαϊκούς και τους κλασικούς χρόνους. Η ευημερία αυτή, ήταν ταυτόχρονη με την ανάπτυξη των μακεδονικών και θρακικών οικισμών και βασιζόταν σε αμοιβαίες οικονομικές, πολιτιστικές και εμπορικές συναλλαγές. Η εκμετάλλευση των ορυχείων και της ξυλείας ήταν ένας επιπλέον λόγος.
Για αυτές τις αποικίες δεν ξέρουμε πολλά, διότι δεν έχουν γίνει εκεί ανασκαφές της προκοπής.

Κάτω Ιταλία και Σικελία
Μέχρι το τέλος του 8ου αι. έλληνες άποικοι είχαν εγκατασταθεί στα ανατολικά παράλια της Σικελίας και σε περιοχές της νότιας Ιταλίας. Οι πρώτες αποικίες στη Σικελία ήταν στα ανατολικά από τη Χαλκίδα, την Κόρινθο και τα Μέγαρα. Οι άποικοι βρήκαν εκεί κατοίκους που ζούσαν σε μικρούς οικισμούς, στη φάση μεταξύ χαλκού και σιδήρου. Η σχέση τους κυμαινόταν από αρμονική μέχρι εκδίωξη και υποδούλωση.
Το δεύτερο κύμα έφτασε τον 7ο αι. Πέρα από τους μητροπολίτες, αποικίες ίδρυσαν και οι άποικοι.
Τον 7ο και τον 6ο αι. οι ελληνικές αποικίες πολλαπλασιάστηκαν τόσο που συγκέντρωσαν το δεύτερο σε μέγεθος ελληνικό πολιτισμό μετά την κυρίως Ελλάδα. Κάποιες εξήγαν γεωργικά αγαθά. Ο Τάραντας είχε πολύ ψάρι κι αναπτυγμένη την καλλιέργεια οστράκων και πορφύρας.
Οι άποικοι όμως υστερούσαν σε βιοτεχνικά προϊόντα όπως η κεραμική, το μέταλλο, ενδύματα, είδη καλλωπισμού, που εισήγαν από την Ελλάδα και αλλού.
Κάποιες σικελικές πόλεις, ήταν διακομιστικοί εμπορικοί σταθμοί, όπως οι Συρακούσες.

Δυτική Μεσόγειος
Πριν το τέλος του 7ου αι. εμφανίστηκαν στη Μεσόγειο οι Φωκαείς, θαλασσοπόροι που ταξίδευαν με μεγάλα πλοία (πεντηκοντόρους). Είχαν αναπτύξει εμπορικές συναλλαγές με την Ιβηρική χερσόνησο όπου συγκεντρώνονταν χρυσός, άργυρος και κασσίτερος. Στις ίδιες περιοχές ταξίδευαν Σάμιοι και Ρόδιοι, οι ελάχιστες όμως ενδείξεις μας απαγορεύουν να μιλάμε για αποίκιση.
Η Μασσαλία ήταν η σπουδαιότερη αποικία των Φωκαέων και ιδρύθηκε το 600 π.Χ. για να εξασφαλιστεί η προμήθεια κασσίτερου. Η άποικοι εγκαταστάθηκαν ειρηνικά κι ανέπτυξαν καλές σχέσεις με την πόλη και τα ελληνικά προϊόντα διοχετεύονταν απρόσκοπτα στην ενδοχώρα. Η Μασσαλία ίδρυσε αργότερα και δικές της αποικίες.
Για τους Έλληνες, η Ιβηρία ήταν το τέλος του κόσμου. Αυτό δεν εμπόδισε την προσέγγισή της και την ίδρυση εμπορικών σταθμών και αποικιών. Το κίνητρο ήταν η ύπαρξη μεταλλευμάτων.
Στα παράλια της Ιβηρικής οι Φωκαείς της Μασσαλίας ίδρυσαν το Εμπόριο (600 π.Χ.) που στηρίχθηκε από τις πολιτικές συμμαχίες με τις γηγενείς κοινότητες. Στο τέλος του 6ου αι. με την αποδέσμευση της πόλης από τη Μασσαλία και την ανάπτυξη το Εμπόριο άκμασε ιδιαίτερα.
Οι Φωκαείς ίδρυσαν κι άλλες αποικίες όπως το Ημεροσκοπείο και η Μενάκη, την Αλαλία στην Κορσική και άλλες στη Σαρδηνία και τη νότια Ιταλία.

Βόρεια Αφρική: Κυρηναϊκή
Η Κυρηναϊκή βρισκόταν στα παράλια της Λιβύης και ήταν ιδιαίτερα εύφορη. Ήταν περιοχή εκτροφής ίππων και παραγωγής του περιζήτητου καρυκεύματος σιλφίου. Εξήγε δημητριακά, μέλι και δέρματα. Οι Θηραίοι ίδρυσαν εκεί την Κυρήνη όταν η Θήρα επλήγη από ξηρασία και χρειάστηκαν νέα εδάφη. Η Κυρήνη αναπτύχθηκε και άνθισε με τις καλλιέργειες και το εμπόριο ενώ ενισχύθηκε με αποίκους από την Πελοπόννησο, την Κρήτη και άλλα νησιά. Ο πλούτος της συγκρίνεται συχνά με αυτόν της νότιας Ιταλίας και Σικελίας.
Το λιμάνι, η Απολλωνία και στα δυτικά η Πτολεμαΐδα, η Ταύχειρα και οι Ευεσπερίδες είναι αποικίες της Κυρήνης.
Η Κυρήνη ανέπτυξε εμπορικές σχέσεις με ελληνικές πόλεις, την Αίγυπτο και τη Νουβία. Οι άποικοι αναμείχθηκαν με ντόπιες κι αποδέχτηκαν αρκετά λιβυκά έθιμα.

Προποντίδα και Εύξεινος Πόντος
Οι αποικίες στον Ελλήσποντο και την Προποντίδα ιδρύθηκαν μεταξύ 700 – 600 π.Χ. από τους Μιλήσιους, τους Μεγαρείς, τους κατοίκους της Ερυθραίας και της Πάρου και τους Φωκαείς. Τελευταίοι και καταϊδρωμένοι έφτασαν εκεί οι Σάμιοι.
Οι πρώτοι άποικοι έφτασαν στον Εύξεινο Πόντο στο τέλος του 7ου αι. Η εγκατάσταση στο νησί Μπερεζάν ήταν από τις πρωιμότερες αποικίες, ορισμένες από τις οποίες έγιναν σπουδαία εμπορικά κέντρα.
Κίνητρα του αποικισμού στην περιοχή:
- αναζήτηση καλλιεργήσιμων εκτάσεων και ίδρυση εμπορικών σταθμών
- η ήττα που υπέστησαν οι Ίωνες στην Ιωνική επανάσταση τους υποχρέωσε να ξεκουμπιστούν από τα εδάφη τους και να πάνε αλλού, κυρίως στο Βόσπορο
Ο ‘δευτερογενής’ αποικισμός συνέβη κατά το δεύτερο τέταρτο του 6ου αι. όταν οι πόλεις αναπτύχθηκαν περιφερειακά με την ίδρυση νέων οικισμών όπως η Ολβία που δημιούργησε τη δική της χώρα κατά μήκος του Δνείπερου μέχρι το τέλος της αρχαϊκής περιόδου. Όταν δεν ήταν δυνατή η ίδρυση χώρας, (δεν άφηνε ο ντόπιος πληθυσμός), τότε ιδρύονταν πόλεις εξαρτημένες από την αρχική.
Σύμφωνα με τις ανασκαφές, από τα μέσα του 6ου αι. είχαν τα χαρακτηριστικά οικοδομήματα της πόλης, δηλαδή ιερά, δημόσια κτίρια και πέτρινες οικίες. Οικονομική τους βάση ήταν η αλιεία, η γεωργία και η βιοτεχνία με το εμπόριο σε δεύτερη θέση. Εξήγαν κυρίως μέταλλα, ξυλεία και αλίπαστα.
Οι σχέσεις με τον ντόπιο πληθυσμό ήταν μάλλον ειρηνικές με κάποιες περιπτώσεις υποδούλωσης ή και εξόντωσης του ντόπιου στοιχείου.

3.1.7 Οι συνέπειες του αποικισμού στην αρχαϊκή περίοδο
Ο ελληνικός αποικισμός στους αρχαϊκούς χρόνους, άλλαξε την ισορροπία του μεσογειακού κόσμου.
- Εξαπλώθηκε ο ελληνικός πολιτισμός (θρησκεία, γλώσσα, τέχνες, αλφάβητο, κοινωνικές πρακτικές)
- Αναπτύχθηκαν πολύπλευρες ανταλλαγές και άνθησε το εμπόριο (υπερπόντιες αγορές, ασφαλή λιμάνια)
- Οι άποικοι ανέπτυξαν εμπορικές σχέσεις τόσο με τις μητροπόλεις όσο με άλλες ελληνικές πόλεις. Συνεργαζόντουσαν επίσης με το ντόπιο πληθυσμό κι όλοι μαζί διοχέτευαν τα προϊόντα τους στις ελλαδικές αγορές.
- το εμπόριο συνέβαλε στη δημιουργία αλληλεπιδράσεων και μεταβολών στην κοινωνική δομή των ελληνικών πόλεων.

3.2 Ο Αποικισμός κατά τους κλασικούς χρόνους
Ήταν σαφώς διαφορετικός από αυτόν των αρχαϊκών χρόνων. Πρωτοστατούν η Αθήνα και η Μακεδονία.
Αθήνα: με την ίδρυση αποικιών και την εγκατάσταση κληρούχων ήθελε να εδραιωθεί πολιτικά στο βόρειο Αιγαίο, στον Εύξεινο Πόντο και τη Σικελία.
Μακεδονία: ο Φίλιππος Βου ίδρυσε οικισμούς στη θρακική ενδοχώρα και την Ιλλυρία για καλύτερο έλεγχο και ασφάλεια αυτών των περιοχών.
Κάποιες ήδη υπάρχουσες μεσογειακές αποικίες προχώρησαν σε δευτερογενή αποικισμό, επεκτείνοντας έτσι τα εδάφη τους. Σε σπάνιες περιπτώσεις παρατηρήθηκε νέο κύμα αποίκων σε παλαιές αποικίες όπως η Κυρήνη.
Πέρα από τις αποικίες ιδρύονταν εμπορικές εγκαταστάσεις σε παράλια ή και την ενδοχώρα.


3.2.1 Η Αποικιακή Δράση της Αθήνας
Βόρειο Αιγαίο
Μετά τους Περσικούς πολέμους η Αθήνα αναδείχθηκε πρώτη δύναμη και στο πλαίσιο της Α’ Αθηναϊκής συμμαχίας δραστηριοποιήθηκε στο βόρειο Αιγαίο, εκτοπίζοντας πόλεις με έντονη αποικιακή δραστηριότητα όπως η Θάσος. Οι Αθηναίοι ήθελαν να δημιουργήσουν μόνιμες βάσεις στη Μακεδονία (στο χρυσοφόρο Παγγαίο συγκεκριμένα). Κατέκτησαν πόλεις και ίδρυσαν αποικίες ταυτόχρονα με την εγκατάσταση κληρούχων. Στους Θρακικούς όμως Εννέα Οδοί, η εγκατάστασή τους ήταν βραχύχρονη και στο τέλος ηττήθηκαν από τα θρακικά φύλα. Αργότερα, το 437 ίδρυσαν την Αμφίπολη στην ευρύτερη περιοχή. Η Αμφίπολη έγινε πλούσια και εστία οικονομικής και πολιτιστικής ακτινοβολίας στη Μακεδονία και τη Θράκη. Η θέση της ήταν προνομιακή και φυσικά οχυρή. Κοντά στη θάλασσα, σε οδικό σταυροδρόμι ανάμεσα στο πλωτό ποτάμι Στρυμόνα και το όρος Παγγαίο. Δεν ήταν αυστηρά ομοιογενής γιατί πέρα από Αθηναίους και Ίωνες, κυριάρχησε το τοπικό ιωνικό στοιχείο. Η Αμφίπολη χάθηκε για τους Αθηναίους στην αρχή του Πελοποννησιακού πολέμου στην ομώνυμη μάχη το 422 π.Χ.

Σικελία
Για να επεκτείνει την επιρροή της στη νότια Ιταλία, η Αθήνα πρωτοστάτησε στην πανελλήνια αποικία των Θουρίων που τη βόλευε διότι έτσι έλυνε το πρόβλημα των ακτημόνων της ενώ δημιουργούσε εμπορικές σχέσεις στην περιοχή.
Το 445 π.Χ. Αθηναίοι και Αχαιοί έφτασαν στην παλιά Σύβαριν (μετά από πρόσκληση των γηγενών) και ίδρυσαν τη νέα πόλη στην κρήνη Θουρία (θούριος = ορμητικός). Την επόμενη χρονιά έγιναν τουρλουμπούκι κι οι γηγενείς που επέζησαν έφυγαν από εκεί αφήνοντας μόνους τους Αθηναίους. Εκείνοι ζήτησαν από τη μητρόπολη να στείλει κι άλλους αποίκους για να ισχυροποιηθεί η νέα αποικία.
Ο Περικλής πρότεινε να πάνε εκεί όχι μόνο Αθηναίοι αλλά και άλλοι Ελλαδίτες, φυσικά υπό την ηγεσία των Αθηνών. Στην πρόσκληση απάντησαν αρκετοί κι έτσι ο ελληνικός αχταρμάς βρέθηκε στη νέα πόλη Θούριοι, που καμιά σχέση δεν είχε πλέον με τη Σύβαριν. Το πολίτευμα των Θούριων ήταν το δημοκρατικό της Αθήνας.

Εύξεινος Πόντος
Στις παλαιότερες αποικίες της περιοχής ο Περικλής εγκατέστησε Αθηναίους για την εδραίωση του ελέγχου (δεύτερο μισό 5ου αι.). 600 Αθηναίοι εγκαταστάθηκαν στη Σινώπη, όπου μοιράστηκαν σπίτια και κλήροι.
Αμισός: κι εκεί εγκαταστάθηκαν Αθηναίοι και τη μετονόμασαν σε Πειραιεύς.
Αστακός: στην Προποντίδα. Οι Αθηναίοι άποικοι την έσωσαν από τους Βιθυνούς.
Νυμφαίο: εκεί εγκαταστάθηκαν Αθηναίοι κληρούχοι
Η παρουσία των Αθηναίων στην Αμισό και τη Σινώπη παραβίαζε την περσική κυριαρχία, αλλά ο Αρταξέρξης δεν αντέδρασε. Με την εγκατάσταση κληρούχων, η Αθήνα πέτυχε ελεύθερη διακίνηση στον Εύξεινο Πόντο, ανάπτυξη του εμπορίου και εξασφάλιση σιτηρών.

3.2.2 Άλλες αποικίες στον Εύξεινο Πόντο
Την κλασική εποχή και κυρίως τον 4ο αι. π.Χ. ενισχύθηκε η ελληνική διείσδυση στην περιοχή και από τεχνίτες, όπως συνέβη στην Ολβία.

3.2.3 Βόρεια Αφρική
Κατά την κλασική εποχή η Κυρήνη δέχτηκε και άλλους Έλληνες αποίκους. Ο βασιλιάς Αρκεσίλαος Δ’ όταν αντιμετώπισε σοβαρή εσωτερική κρίση από τους πρώτους αποίκους που ήθελαν πολιτικές εξουσίες ζήτησε νέους από την Ελλάδα για να τους περιορίσει και να ενισχυθεί το ελληνικό στοιχείο στην περιοχή.
Όντως έφτασαν κι άλλοι οι εσωτερικές κρίσεις όμως παρέμειναν. Οι αναταραχές οδήγησαν σε επανάσταση που ανάγκασε τον Αρκεσίλαο να φύγει. Υπερίσχυσε η δημοκρατική παράταξη.

3.2.4 Δυτική Μεσόγειος
Στους κλασικούς χρόνους παρατηρήθηκε δευτερογενής αποικισμός και στη δυτική Μεσόγειο. Το Εμπόριο της Ιβηρικής ήταν μεν ανθισμένο, δεν προχώρησε όμως στην ίδρυση νέων αποικιών. Ενίσχυσε τις επαφές του με το ντόπιο πληθυσμό για να διευρύνει τις αγορές του.
Η Μασσαλία που δεχόταν πιέσεις από τα βαρβαρικά φύλα προσπάθησε να ιδρύσει εμπορικούς σταθμούς και καταφύγια στις Κελτικές και Ιβηρικές ακτές, με στόχο τη διευκόλυνση του εμπορίου και τον περιορισμό των κινδύνων της ναυσιπλοΐας. Σε αντίθεση οι αποικίες μετά τον 4ο αι. ήθελαν να εξασφαλίσουν επικοινωνία με την Ιταλία.
Ημεροσκοπείο: αποικία των Φωκαέων που είχαν εγκαταλείψει οι Καρχηδόνιοι και επανιδρύθηκε από τους Μασσαλιώτες λόγω των ορυχείων σιδήρου. Μετά την πτώση της Φώκαιας, το Εμπόριο ανέλαβαν οι Μασσαλιώτες. Η Μασσαλία ίδρυε αποικίες μόνον στα παράλια, καθώς εκεί αισθανόταν πιο δυνατή (Θηλίνη, Ροδανουσία, Αυενιώνα (Αβινιόν) και Καβαλλιώνα). Οι ανατολικές αποικίες της Μασσαλίας ήταν μεταγενέστερες κι εξυπηρετούσαν αμυντικούς σκοπούς, όχι οικονομικούς. Είχε στόχο να προστατευτούν τα νησιά από τους πειρατές και τις φυλές της ενδοχώρας.
Η ενδοχώρα της Μασσαλίας δεν ήταν της προκοπής. Τα μόνα που έβγαζε ήταν λάδι και κρασί τα οποία αγόραζαν οι αυτόχθονες. Είχε όμως πολύ αναπτυγμένη αλιεία και κοράλλια που χρησίμευαν στην κατασκευή κοσμημάτων. Οι Μασσαλιώτες πουλούσαν στους αυτόχθονες κεραμικά και βιοτεχνικά προϊόντα κι έπαιρναν μεταλλεύματα όπως άργυρο και κασσίτερο που μέχρι τότε μονοπωλούσαν οι Καρχηδόνιοι. Όπως καταλαβαίνετε, πνίγηκαν στο τάλιρο.
Η Μασσαλία έγινε σημαντικό κέντρο ελληνικού πολιτισμού. Οι εύποροι Γαλάτες μάθαιναν ελληνικά στα παιδιά τους. Οι Μασσαλιώτες δίδαξαν στους Γαλάτες την καλλιέργεια της ελιάς και του αμπελιού. Ήταν φημισμένοι για τη ναυπηγική και την πολιορκητική τους, τέχνες που βοηθούσαν στην επιβίωση.

3.2.5 Η αποικιακή δράση του Φιλίππου Β’
O Φίλιππος Β’ ίδρυσε πόλεις στην Ιλλυρία και την ηπειρωτική Θράκη για να επεκτείνει την κυριαρχία του. Στόχος του ήταν ο στρατιωτικός και διοικητικός έλεγχος απομακρυσμένων περιοχών, η απομάκρυνση κακοποιών στοιχείων και η δημιουργία νέων εστιών οικονομικής ανάπτυξης. Ενίσχυσε επίσης τις εμπορικές σχέσεις αυτών των περιοχών με τη Μακεδονία ενώ δημιουργήθηκαν πολιτιστικές αλληλεπιδράσεις.
Όπως λέει ο Δημοσθένης, διάφορα οχυρά ιδρύθηκαν σε νευραλγικά σημεία δυτικά της Λυγκηστίδος. Οι πόλεις αυτές είχαν μακεδονικά ονόματα όπως Άστραια, Δόβηρα και Κέλλιον.
Την περίοδο μεταξύ 342-340 π.Χ. ο Φίλιππος αφαλόκοψε τους Οδρύσες της Θράκης και πήρε τα εδάφη τους. Ίδρυσε πόλεις στη θρακική ενδοχώρα εδραιώνοντας έτσι την εξουσία του. Μια από αυτές, η Φιλιππούπολη έγινε σημαντικό εμπορικό κέντρο. Οι κάτοικοί της όμως ήταν άστα να πάνε, για αυτό και απέκτησε το παρατσούκλι ‘Πονηρούπολη’..
3.3 Ο Αποικισμός στον Ελληνιστικό Κόσμο
Ο Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του ίδρυσαν πλήθος ελληνικών πόλεων στα εδάφη που κατέκτησαν. Όμως, η ανομοιογένειά τους έφερνε δυσκολίες στη διακυβέρνησή τους.

3.3.1 Η Αποικιακή Πολιτική του Μ. Αλεξάνδρου
Μετά τη νίκη στην Ισσό ο Αλέξανδρος ακολούθησε την αποικιακή πολιτική του πατέρα του με κάποιες παραλλαγές λόγω των νέων συνθηκών.
Η πλειονότητα των πόλεων του Αλέξανδρου ήταν στα δυτικά του ποταμού Τίγρη. Ο αριθμός τους δεν είναι εξακριβωμένος, ο Πλούταρχος λέει 70, ο Ψευδο-Καλλισθένης 13. Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί ο όρος ‘πόλις’ διέφερε στη χρήση του ανάλογα με το συγγραφέα.
Ο Αλέξανδρος δεδομένης της απόστασης από την πατρίδα, αντί να φέρει μέτοικους, εγκατέστησε στις πόλεις αυτές βετεράνους στρατιώτες. Ονόμασε τις περισσότερες ‘Αλεξάνδρεια’ για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας (και ματαιοδοξίας θεωρώ) έτσι ώστε να υπενθυμίζει στους κατοίκους τους ποιος έκανε κουμάντο. Η κάθε μια εξυπηρετούσε συγκεκριμένο σκοπό: την ειρήνευση μιας περιοχής, τη φρούρηση μιας οδού, ή την προστασία παραμεθόριων εδαφών.
Η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ιδρύθηκε για οικονομικούς λόγους, προκειμένου να δημιουργηθεί μια διέξοδο στο Νείλο και ταυτόχρονα, ένα ισχυρό λιμάνι.
Ο πληθυσμός αυτών των πόλεων απαρτιζόταν από απόμαχους Μακεδόνες και άλλους Έλληνες, οι περισσότεροι των οποίων έμεναν για πάντα. Άλλοι αναζήτησαν την τύχη τους και αλλού. Δυστυχώς δεν έχουμε στοιχεία που να διαμορφώνουν σαφή εικόνα για τη λειτουργία αυτών των πόλεων.
Μερικοί μελετητές αποδίδουν την ίδρυση αυτών των πόλεων ως ένα βήμα εξελληνισμού, αυτό όμως είναι αναπόφευκτο αποτέλεσμα του αποικισμού και της ίδρυσης πόλεων με βάση τους θεσμούς της κλασσικής πόλης. Τα ελληνικά στοιχεία πάντως, άφησαν το στίγμα τους και στις πιο απόμακρες περιοχές όπως η Ινδία και το Πακιστάν.

3.3.2 Ο Αποικισμός των ηγεμόνων του ελληνιστικού κόσμου
Η έρευνα αυτής της περιόδου επικεντρώνεται στην επικράτεια των Σελευκιδών, κυρίως του Σελεύκου και του Αντίοχου Α και Β, μέχρι τα μέσα του 3ου αι. π.Χ. Οι τύποι αυτοί εξουσίαζαν το μεγαλύτερο τμήμα του Ελληνιστικού κόσμου, από τη Μ. Ασία μέχρι την Ινδία. Δημιουργία αποικιών όμως, προώθησαν οι Αντιγονίδες, ο Λυσίμαχος και οι Ατταλίδες. Τέλος, οι Πτολεμαίοι (μεγάλη ναυτική δύναμη) ίδρυσαν πόλεις σε λιμάνια του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου. Όλοι έκαναν χρήση των οικογενειακών τους ονομάτων στην ονοματοδοσία των νέων πόλεων.

Μελέτη Περίπτωσης 4 – η Αποικιακή Πολιτική των Σελευκιδών
Οι Σελευκίδες ίδρυσαν περισσότερους από 60 οικισμούς, μερικοί από τους οποίους είχαν ως πυρήνα παλαιές κώμες γηγενών, οικισμούς στρατιωτικών κληρούχων ή προέκυψαν από συνοικισμό.
Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους απέκτησαν νέα ονόματα, ελληνικούς νόμους κι ελληνικούς πληθυσμούς, ενώ άλλες χτίστηκαν σε πιο απομακρυσμένα μέρη.
Πολλές ελληνικές πόλεις συγκεντρώθηκαν εκτός από τη Μ. Ασία, στη βόρεια Συρία και τη βορειοδυτική Μεσοποταμία.
Ο ελληνικός πληθυσμός αυτών των πόλεων δεν ξεπερνούσε το 1/10 του συνολικού και στην ακμή του έφτανε τα 25.000.000 Οι Έλληνες ήταν περισσότεροι στη μεσαία και ανώτερη τάξη κι απολάμβαναν ένα βαθμό αυτοδιοίκησης, κανένα όμως προνόμιο χωρίς τη βασιλική συγκατάθεση. Υπήρχαν επίσης κληρούχοι, κρατικοί υπάλληλοι, έμποροι και τεχνίτες.

Η ίδρυση πόλεων για στρατιωτικούς σκοπούς συνεχίστηκε και κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Αφενός χρησίμευαν ως πηγή στρατολόγησης, αφετέρου προάσπιζαν περιοχές στρατηγικής συμμαχίας. Αφετρίτου, παλαιότερες πόλεις επανιδρύονταν για να ισχυροποιηθεί η άμυνά τους.
Οι ελληνιστικές πόλεις είχαν διαφορετικό μέγεθος και χαρακτηριστικά και σε ένα βαθμό ήταν εξαρτημένες από τον ιδρυτή τους που παραχωρούσε προνόμια και γη. Η Αλεξάνδρεια ας πούμε απολάμβανε μεγάλη αυτονομία, κάτι που δε συνέβαινε στις στρατιωτικές αποικίες.
Οι πολίτες χωρίζονταν σε φυλές, εξέλεγαν αντιπροσώπους και συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου. Τα όργανα της πόλης δίκαζαν, χορηγούσαν πολιτικά δικαιώματα, ρύθμιζαν εσωτερικές υποθέσεις και διαχειρίζονταν το δημόσιο χρήμα. Ο βασιλικός επιστάτης φρόντιζε να εκτελούνται οι διαταγές του βασιλιά. Οι πόλεις είχαν δικαιοδοσία εκτός βασιλικής γης, όπου είχαν ιδιοκτησίες και ιερά. Ο πολιτισμός τους ήταν έντονα ελληνικός με επιδράσεις από το γηγενή και κυρίαρχη γλώσσα την ελληνιστική κοινή.
Πέρα από τον οργανωμένο αποικισμό, στα ελληνιστικά βασίλεια μετοίκησαν κι άλλοι Έλληνες. Εξόριστοι, έκπτωτοι αρχηγοί, δάσκαλοι, γιατροί και άλλοι που αναζητούσαν καλύτερη τύχη.
Οι Έλληνες άποικοι καταλάμβαναν τις υψηλότερες θέσεις κι απολάμβαναν προνόμια ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους. Ποτέ όμως δεν αποκτούσαν πολιτικά ή κοινωνικά δικαιώματα. Οργανώνονταν σε θρησκευτικούς ή πολιτικούς συλλόγους και σε ενώσεις κοινής τοπικής καταγωγής, τα πολιτεύματα. Αν και υιοθέτησαν σταδιακά κάποιες τοπικές λατρείες σε γενικές γραμμές συνέχιζαν τις παραδόσεις τους. Η εκπαίδευση των νέων περιστρέφονταν γύρω από το θεσμό του γυμνασίου, που προωθούσε τη σωματική και πνευματική καλλιέργεια.
Από τους αυτόχθονες, κάποια μέλη της ανώτερης τάξης και του ιερατείου εξελληνίζονταν για να εξομοιωθούν και να αποκτήσουν προνόμια. Βιοτέχνες και έμποροι μάθαιναν ελληνικά για να επεκτείνουν τις δουλειές τους. Συχνές ήταν και οι επιμειξίες, ακολουθώντας το παράδειγμα του Αλέξανδρου.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 3:40 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

4.1 Ο Ελληνισμός κατά τη Ρωμαιοκρατία
Οι Ρωμαίοι νίκησαν κατά σειρά το Φίλιππο Ε’, απέκτησαν τη Μακεδονία, την Ήπειρο και την Ιλλυρία ενώ το 146 π.Χ. διέλυσαν την Αχαϊκή Συμπολιτεία. Η Κόρινθος καταστράφηκε και οι Κορίνθιοι πωλήθηκαν ως δούλοι. Στη Βοιωτία, την Εύβοια και τη Φώκαια έπεσε βαριά φορολογία και διαλύθηκαν τα κοινά. Η Αθήνα, η Σπάρτη, η Σικυώνα και λίγες άλλες πόλεις διατήρησαν μια περιορισμένη εσωτερική αυτονομία.
Στις πόλεις – κράτη εκτός Μακεδονίας, το πολίτευμα έγινε ολιγαρχικό και την εξουσία ανέλαβαν οι συνεργάτες των Ρωμαίων. Σε όλες επιβλήθηκε βαριά φορολογία. Η καταστροφή των ελληνικών στόλων έδωσε την ευκαιρία στους πειρατές να αναπτυχθούν και να ξεσαλώσουν.
Με όλα αυτά, προκλήθηκε οικονομική ύφεση και μετανάστευση τεχνιτών και άλλων στη Ρώμη, ενώ ο πληθυσμός των πόλεων συρρικνώθηκε. Το 88 π.Χ. έγινε επανάσταση στην Αθήνα και αλλού, οι Ρωμαίοι όμως κατέλαβαν και λεηλάτησαν την Αθήνα ενώ σε όσες πόλεις αναμίχθηκαν έβαλαν βαριά φορολογία.
Τον 1ο π.Χ. αι έγιναν οι ακόλουθες μάχες:
- Καίσαρας και Πομπήιος στα Φάρσαλα
- Οκταβιανός και Αντώνιος στη μια πλευρά και Βρούτος και Κάσσιος στους Φιλίππους
- Οκταβιανός και Αντώνιος με την Κλεοπάτρα στο Άκτιο. Η ήττα του ζεύγους στο Άκτιο (31 π.Χ.) τους οδήγησε σε αυτοκτονία, ενώ τελείωσαν οι εμφύλιοι και το πολίτευμα από δημοκρατικό έγινε αυτοκρατορικό. Έφερε το τέλος της δυναστείας των Πτολεμαίων όταν πέθανε η Κλεοπάτρα, η μεγαλύτερη από τους διαδόχους του Αλέξανδρου.

Για τη συντήρηση και ενίσχυση των στρατευμάτων, οι στρατηγοί λεηλάτησαν ότι βρήκαν μπροστά τους κάτι που είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη εξαθλίωση και δημογραφική συρρίκνωση.
Η γνωστή σε όλους ρωμαϊκή απογραφή κατά την εποχή γέννησης του Χριστού, έδειξε πως ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν τρία εκατομμύρια στη διπλάσια της σημερινής έκταση. Σκεφτείτε πως το Χρυσό Αιώνα, ο πληθυσμός μας ήταν 4 εκατομμύρια. Μέχρι τις αρχές του 1ου μ.Χ. αι ο πληθυσμός είχε μειωθεί στο μισό περίπου.
Το 27 π.Χ. ο Οκταβιανός μετέτρεψε την κεντρική και νότια Ελλάδα στην επαρχία Αχαΐα. Όλοι οι Έλληνες έχασαν τότε την πολιτική τους ελευθερία και οδηγήθηκαν σε οικονομική και πολιτιστική παρακμή.
Τον 1ο αι. μ.Χ. δόθηκαν στους Έλληνες και σε ελληνίζοντες του Αίμου πολιτικά δικαιώματα, το ίδιο συνέβη στις ασιατικές και αφρικανικές επαρχίες. Το 212 μ.Χ. ο Καρακάλλας πολιτογράφησε όλους τους ελεύθερους κατοίκους του ρωμαϊκού κόσμου. Η νομοθεσία επηρεασμένη από τη στωική φιλοσοφία τάσσεται υπέρ των γυναικών και των δούλων, προσαρμοσμένη στα έθιμα των υπόδουλων. Εμφανίζονται οι συντεχνίες και οι δούλοι απελευθερώνονται παίρνοντας το όνομα ‘απελεύθεροι’.
Η ρωμαϊκή ειρήνη (pax romana) ενίσχυσε την οικονομία και ανέκοψε την επέκταση μεγάλων κτημάτων. Οι δυτικές επαρχίες (Γαλατία, Ισπανία, Δανία) εκλατινίστηκαν. Οι ανατολικές (Ελλάδα, Μ. Ασία, Συρία, Κύπρος και Αίγυπτος) λόγω του ελληνικού πολιτισμού εξελληνίστηκαν και βοήθησαν την εξάπλωση του χριστιανισμού. Όσο ήταν αυτοκράτορες οι φιλέλληνες Αδριανός και Μάρκος Αυρήλιος, οι Έλληνες εξακολούθησαν να είναι στα μέσα και στα έξω.
Οι Έλληνες που μεταφέρθηκαν ως δούλοι ή απελεύθεροι στην Ιταλία, ασχολήθηκαν με το νοικοκυριό, τη διδασκαλία, την ιατρική, ως τεχνίτες και καλλιτέχνες. Άλλοι απλώς μετανάστευσαν, μεταφέροντας την τεχνογνωσία τους στην αιώνια πόλη, συμβάλλοντας και στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας που ήταν τότε μόδα στη Ρώμη. Τα ‘ελληνικά γράμματα’ βοήθησαν το κράτος να διατηρήσει το πνευματικό του προβάδισμα επί αιώνες και παράλληλα με τη στρατιωτική του ισχύ να επιβληθεί στους βαρβάρους και να εκλατινίσει τις δυτικές χώρες της επικράτειάς του. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα η πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία της Ρώμης οφείλεται στους Έλληνες. Η ρωμαϊκή τέχνη περιέχει ελληνικά και ετρουσκικά στοιχεία. Από την Ανατολή οι ρωμαίοι στρατηγοί έφερναν έργα τέχνης και οι πλούσιοι στόλιζαν τα σπίτια τους με ελληνικά αντίγραφα.

4.2 Βυζαντινός Ελληνισμός
Η Βυζαντινή αυτοκρατορία ξεκίνησε ως συνέχεια της ρωμαϊκής στο γεωγραφικό της χώρο. Η Κωνσταντινούπολη, χτισμένη στο αρχαίο φυσικό λιμάνι Βυζάντιο βρισκόταν σε ισχυρή τοποθεσία, στο σταυροδρόμι του διεθνούς θαλάσσιου και χερσαίου εμπορίου. Ταυτίζει την ιστορία της με τη Β.Α. Η φυσιογνωμία του Β. είναι κράμα της ρωμαϊκής παράδοσης, του ελληνικού περιβάλλοντος, του ελληνικού πολιτισμού, του χριστιανισμού και της Ανατολικής επίδρασης.
Πρωτοβυζαντινοί χρόνοι
Το 324 – 610 μ.Χ. ο ελληνισμός αναβιώνει. Όταν ηττήθηκαν οι Γερμανοί μισθοφόροι που το απειλούσαν, ηρέμησε εντελώς.
Ο Ιουστινιανός υπήρξε φοβερός αυτοκράτορας. Η εσωτερική του πολιτική απέβλεπε στην αναδιάρθρωση του κράτους με ενιαία νομοθεσία, διοίκηση και Εκκλησία και θα ήταν αποτελεσματική αν έλειπαν οι πόλεμοι που οδήγησαν σε οικονομική δυσπραγία. Η νομοθεσία του ήταν λατινική εκτός από τις Νεαρές (νομοθετικές διατάξεις) που κυκλοφόρησαν στην ελληνική, αποδεικνύοντας των εξελληνισμό του κράτους.

Μεσοβυζαντινοί χρόνοι (610 – 1071 μ.Χ)
Πρόκειται για τη λαμπρότερη περίοδο του Β. κι αρχίζει με την άνοδο στο θρόνο του Ηράκλειου. Μια σειρά δραστήριων αυτοκρατόρων, Ίσαυροι και Μακεδόνες, αντιμετωπίζουν παλιούς και νέους εχθρούς, ανακαινίζουν τον κρατικό μηχανισμό, οργανώνουν τα ‘θέματα’ (ενοποίηση αρμοδιοτήτων για καλύτερη άμυνα) δημιουργούν εθνικό στρατό, επεκτείνουν την κοινωνική πολιτική, αντιμετωπίζουν την Εικονομαχία και διαμορφώνουν την ελληνική ταυτότητα. Η περίοδος τελειώνει το 1071 μ.Χ. με την ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους στο Ματζικέρτ, ταυτόχρονα με την απώλεια της Βάρης στην Ιταλία.
Ο Ηράκλειος νίκησε τους Πέρσες και προσάρτησε νέα εδάφη, οι Άραβες όμως πήραν τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο, ενώ πολιόρκησαν ανεπιτυχώς την Κωνσταντινούπολη (τους ξεκατίνιασε το υγρόν πυρ). Πάντως, σλάβικες ομάδες εγκαταστάθηκαν στη Δαλματία, Βούλγαροι στο Δούναβη και τον Αίμο, δημιουργώντας το πρώτο βουλγάρικο κράτος.
Το Β. συρρικνώθηκε, μετασχηματίστηκε όμως σε ελληνική αυτοκρατορία. Η πλειονότητα των κατοίκων ήταν Έλληνες ή εξελληνισμένοι λαοί και η επίσημη γλώσσα η ελληνική. Ορθοδοξία και ελληνισμός στήριζαν το κράτος ενώ οι ‘κοινότητες’ (ελεύθεροι γεωργοί που φρόντιζαν τα θέματά τους) αύξησε τη συνοχή.
Τον 8ο και το πρώτο μισό του 9ου αι. οι άραβες έφαγαν πόρτα, αν και πολιόρκησαν την Πόλη. Παρέμειναν όμως επί αιώνες στην Ισπανία ενώ οι Σαρακηνοί πειρατές κατέλαβαν αργότερα την Κρήτη.
Οι Βούλγαροι είχαν φιλικές αρχικά σχέσεις, εκχριστιανίστηκαν και εκπολιτίστηκαν. Από το 893 μ.Χ. άρχισαν τις επιδρομές μέχρι που ηττήθηκαν ολοκληρωτικά το 1014 κι έγιναν βυζαντινή επαρχία με αυτοκέφαλη εκκλησία.
Οι Ίσαυροι απαγόρευσαν την προσκύνηση των εικόνων πράγμα που δίχασε το λαό. Αργότερα, οι οικουμενικές σύνοδοι αναστήλωσαν τις εικόνες.
Παρά τα μέτρα ενάντια στη μεγάλη ιδιοκτησία, οι μεγαλοϊδιοκτήτες ανακτούν τις δυνάμεις τους με άσχημα αποτελέσματα στην οικονομία και την άμυνα. Η διοίκηση στρατιωτικοποιείται οριστικά τον 8ο αι. με βάση τα ‘θέματα’ που όμως παρακμάζουν έναν αιώνα μετά.
Κατά τη Μακεδονική Δυναστεία γίνεται στροφή στην αρχαία κληρονομιά. Οι λόγιοι μελετούν και διασώζουν έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Μεγάλη δραστηριότητα τέτοιου είδους επέδειξε ο πατριάρχης Φώτιος.
Η β. τέχνη ακμάζει, η παιδεία αναδιοργανώνεται και τον 11ο αι. ιδρύεται η σχολή της Μαγναύρας.
Μετά από αίτημα των Σλάβων της Κεντρικής Ευρώπης για έλληνες δασκάλους οι μοναχοί Κύριλλος και Μεθόδιος πάνε και τους εκχριστιανίζουν, επινοούν το σλαβικό αλφάβητο και μεταφράζουν εκκλησιαστικά κείμενα στη σλαβική.
Οι Ρώσοι γίνονται χριστιανοί το 10 και 11ο αι. Ακολούθησαν οι Σέρβοι και άλλοι σλάβοι της βαλκανικής, όπως και σε περιοχές πέραν του Καύκασου. Όσο στην εξουσία ήταν οι Μακεδόνες η Εκκλησία και το Κράτος συνεργαζόντουσαν αρμονικά.
Ο 11ος ήταν ο αι. της παρακμής, με ταυτόχρονη άνοδο της Δύσης. Οι γεωργοί και οι ακρίτες καταστρέφονται, οι μισθοφόροι παραμελούνται, η δυτική εκκλησία έρχεται σε οριστική ρήξη με την ανατολική, οι Σελτζούκοι κατακτούν τις ανατολικές επαρχίες. Η αρχή του τέλους είναι εδώ και σας καλωσορίζει.

Υστεροβυζαντινοί χρόνοι
Μετά την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους έχουμε τις τελευταίες αναλαμπές πριν την κατάρρευση.
Ιταλία: οι Νορμανδοί ιδρύουν κράτος με έδρα το Παλέρμο, αποβιβάζονται στην Ήπειρο, την Κέρκυρα, την Αττική, τη Θήβα και την Κόρινθο. Καταστρέφουν τα πάντα και μεταφέρουν τεχνίτες στη Σικελία. Το Β. ζητά τη βοήθεια της Βενετίας και άλλων ιταλών με αντάλλαγμα τα δικαιώματα επιτήρησης και τελωνειακές διευκολύνσεις. Έτσι μαραίνεται η ναυτική και εμπορική του δύναμη, προκαλώντας οικονομική και κατόπιν πολιτική υποδούλωση.
Σταυροφορίες: πέραν της επιθυμίας για προσκύνημα, οι εκστρατείες για την απελευθέρωση των Άγιων Τόπων κάλυπταν και οικονομικά συμφέροντα. Η τέταρτη σταυροφορία οδήγησε στην άλωση της Πόλης με μεγάλες υλικές και πολιτισμικές καταστροφές.
Η Β.Α. διαιρέθηκε:
Α) Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης : είχε το λατινικό βασίλειο της Θεσσαλονίκης και τις βενετικές κτήσεις της Κρήτης, των Επτανήσων, της Κύπρου, νησιών του Αιγαίου και άλλα εμπορικά φιλέτα. Περιελάμβανε τη Θράκη, τη Μακεδονία, τη δυτική Μ. Ασία μέρος της Θεσσαλίας και κάποια μέρη στην Πελοπόννησο. Είχε ελάχιστους οικονομικούς πόρους ενώ η εύνοια του αυτοκράτορα προς τη μεγάλη ιδιοκτησία έφεραν κοινωνική ανισορροπία. Ο στρατός έγινε κυρίως μισθοφορικός και οι περιφερειακοί διοικητές (‘κεφαλαί’ ή ‘κεφαλεύοντες’) διοικούσαν τις πόλεις ή τις γενικά μικρές περιοχές τους.
Β) Ελληνικά κράτη : σε περιοχές που δε μπόρεσαν να κατακτήσουν οι σταυροφόροι, όπως η αυτοκρατορία της Νίκαιας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου κ.α.

Με την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1261 ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος, θεμελιώνοντας την ομώνυμη δυναστεία.
Εξωτερικά την αυτοκρατορία απειλούσαν οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι και οι Οθωμανοί. Οι τελευταίοι καθιέρωσαν το παιδομάζωμα, τη στρατολόγηση χριστιανών παιδιών τα οποία εξισλαμίζονταν και εκπαιδεύονταν ως φανατικοί ‘γενίτσαροι’. Υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες πληγές του ελληνισμού.
Οι Οθωμανοί κατέλαβαν τη Θράκη κι απείλησαν τα Βαλκάνια που ενώθηκαν με τους Πολωνούς και τους Ούγγρους και τους αντιμετώπισαν στο Κόσοβο. Νικήθηκαν κι ο τούρκος Μουράτ έφτασε στο Δούναβη ενώ από το 1387 η Θεσσαλονίκη είχε γίνει φόρου υποτελής στο σουλτάνο. Οι χριστιανοί ηττήθηκαν ξανά στη Νικόπολη της Βουλγαρίας και έτσι οι τούρκοι άρχισαν να απειλούν την Κωνσταντινούπολη.
Στη μάχη της Άγκυρας, ο Μογγόλος Ταμερλάνος τσάκισε τους τούρκους, οι οποίοι όμως δεν το έβαλαν κάτω και απείλησαν εκ νέου την Πόλη.
Ο Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος προσπάθησε να προσεγγίσει τη Δύση μέσω της ένωσης των Εκκλησιών αλλά απέτυχε, διχάζοντας το λαό σε ενωτικούς και ανθενωτικούς. Ο διάδοχός του Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κληρονόμησε το περιορισμένο βασίλειο της Πόλης και των γύρω περιοχών. Η Θεσσαλονίκη και τα Γιάννενα τελούσαν υπό οθωμανική κατοχή ενώ η Πελοπόννησος και κάποια τμήματα της Θράκης ήταν ημιανεξάρτητα κρατίδια.
Τον Απρίλιο του 1453 ο Μωάμεθ Β’ πολιόρκησε την Κωνσταντινούπολη με 300.000 άνδρες έναντι 8.000 Ελλήνων και 3.000 μισθοφόρων. Μετά από επιθέσεις και βομβαρδισμούς ζήτησε την παράδοση της Πόλης κι ο αυτοκράτορας του απάντησε με παράφραση του ‘μολών λαβέ’. Η Κωνσταντινούπολη έπεσε στις 29 Μαΐου του 1453 με τον αυτοκράτορα πεσόντα στο πεδίο της μάχης. Το 1460 καταλήφθηκε η κεντρική Ελλάδα και η Πελοπόννησος, κι ένα χρόνο αργότερα η Τραπεζούντα και η Σινώπη.

Κυριότερα Αίτια Παρακμής και Πτώσης του Βυζαντίου:
Εσωτερικά:
- Φυσική παρακμή. Η αυτοκρατορία δε μπορούσε να υφίσταται αιώνια στην ίδια μορφή. Ίσως κατάφερνε να επιζήσει ως μικρότερο, ομογενές και εξελιγμένο κράτος.
- Προσκόλληση σε παλιές μεθόδους εργασίας και διοίκησης, καθώς και σε προνόμια που είχαν δοθεί σε Ιταλούς.
- Καταστροφή των ελεύθερων γεωργών από τους μεγαλογαιοκτήμονες. Στα χρόνια των αραβικών επιδρομών, τα μέτρα του Ιουστινιανού υπέρ των ελεύθερων γεωργών απέβησαν σωτήρια για την αυτοκρατορία.
- Εμφύλιες διαμάχες

Εξωτερικά:
- Η Μ. Ασία υποδουλώθηκε στους Σελτζούκους
- Μετά το σχίσμα, η Δύση εκδηλωνόταν εχθρικά προς το Βυζάντιο
- Οι Νορμανδοί με τις επιδρομές τους τσάκισαν την οικονομία
- Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες μετατόπισαν το εμπόριο από την Κωνσταντινούπολη στην Ιταλία.
- Στην τέταρτη σταυροφορία καταλήφθηκε και καταστράφηκε η Κωνσταντινούπολη.
Το Βυζάντιο άντεξε, έζησε και μετέδωσε πολιτισμό κι όταν κουράστηκε, έπεσε.

4.2.1 Ο Ελληνισμός της Χερσονήσου του Αίμου κατά την εποχή του Βυζαντίου
Στη Χερσόνησο του Αίμου, ο πυρήνας ήταν το ελληνόφωνο στοιχείο. Ιθαγενείς Έλληνες και εξελληνισμένοι που ζούσαν βόρεια της αρχαίας κοιτίδας. Νότια της οροσειράς του Αίμου επικρατούσε το ελληνόφωνο στοιχείο και η ελληνική γλώσσα, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον εκπολιτισμό των λαών της Χερσονήσου.
Δημογραφικά, η ελληνορωμαϊκή πόλη εξαφανίζεται στις βόρειες περιοχές λόγω βαρβαρικών καταστροφών. Νότια και ειδικότερα στον ελλαδικό χώρο, εξακολουθούσαν να υπάρχουν.
Ο συγκεντρωτισμός και οι αυξημένες δαπάνες οδήγησαν στην πτώχευση των πόλεων ενώ επλήγη το ελληνορωμαϊκό ‘αστικό’ πνεύμα. Στη Μακεδονία, από τις αρχικά 70 πόλεις της πρωτοβυζαντινής εποχής, μόνον 36 επεβίωσαν μέχρι τον 6ο αι.
Ο εκχριστιανισμός μεταμόρφωσε τον αρχαίο ελληνικό αστικό βίο με τελευταίο προπύργιο την Αθήνα. Αρχαίοι ναοί έγιναν εκκλησίες, ενώ ο ελλαδικός χώρος γέμισε με παλαιοχριστιανικές βασιλικές.
Στην ενδοχώρα το εμπόριο γινόταν στα ‘εμπορεία’ που δημιουργούσαν δίκτυα μεταξύ των πόλεων. Σημαντικό ρόλο έπαιζαν και οι πανηγύρεις. Για τις θαλάσσιες μεταφορές σημαντικά λιμάνια ήταν η Οδησσός, η Αγχίαλος και η Σωζόπολη του Εύξεινου Πόντου. Επίσης η Θεσσαλονίκη, η Κόρινθος και η Σάλων της Αδριατικής.

Ανάπτυξη της γεωργίας
Άρχισε το 9ο και εντάθηκε το 10ο αι. Οι εγκαταλελειμμένες περιοχές εποικίστηκαν από ελληνικούς πληθυσμούς αλλά και Σλάβους που είχαν ανάλογη άδεια. Ξένοι και Έλληνες συνυπήρχαν αρμονικά και διευκόλυναν τις συναλλαγές.
Τα εγκαταλελειμμένα κτήματα (‘εξαλείμματα’) παραχωρήθηκαν τον 9ο αι. σε αγροτικές κοινότητες και μοναστήρια, τα οποία απέκτησαν μεγάλες εκτάσεις από αγορές ή δωρεές ιδιωτών και αυτοκρατόρων.
Η συγκέντρωση γαιών σε λίγους μετέτρεψε τους χωρικούς σε εξαρτημένους καλλιεργητές, πράγμα αρνητικό για τη συνοχή των κατοίκων στην άμυνα της χώρας. Ανέπτυξε όμως τη γεωργία γιατί οι μεγαλογαιοκτήμονες έσπρωχναν φράγκα για ζώα, εργαλεία, έργα υποδομής και ξεζούμισμα του εργατικού δυναμικού. Η γεωργική παραγωγή του ελλαδικού χώρου στα μέσα του 11ου αι. εφοδίαζε με σιτάρι την Κωνσταντινούπολη.

Δημογραφικές επιδράσεις
Το κράτος εκχωρούσε στους γαιοκτήμονες περιορισμένες κι ελεγχόμενες εκτάσεις με συγκεκριμένο αριθμό παροίκων ή και ολόκληρα χωριά. Άλλωστε, η οικονομική εξαθλίωση ανάγκαζε τους χωρικούς να πουλούν τα χωράφια τους στους γαιοκτήμονες.
Το πρώτο μισό του 14ου αι. ο πληθυσμός των περισσότερων χωριών μειώνεται. Αρχηγός του νοικοκυριού ήταν ο άντρας ή η γυναίκα αν ήταν χήρα. Το 1300 οι χήρες ήταν το 21% του συνόλου. Το 1320 το 17% και το 1340 το 22%. Ο πυρήνας της κοινότητας αποτελείται από ευκατάστατα νοικοκυριά που συγγενεύουν και το υπόλοιπο από φτωχότερους.

4.2.2 Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας
Η Μ. Ασία ήταν φιλέτο για το Βυζάντιο. Εύφορη, πλούσιο υπέδαφος, οδικό δίκτυο διεθνούς εμπορίου, στρατός αυτόχθονων, αναπτυγμένο δίκτυο μητροπόλεων και επισκοπών ήταν οι λόγοι. Ήταν επίσης σημαντική και για τον ελληνισμό.

Διοίκηση
Εκκλησία: οργανωμένη σε μητροπόλεις με έδρα τη σημαντικότερη πόλη της επαρχίας και επισκοπές με έδρα μικρότερες πόλεις. Ο μεγάλος αριθμός τους αποδεικνύει της υψηλής δημογραφικής πυκνότητας της Μ. Ασίας. Υπήρχαν και πολλά μοναστήρια. Οι ιεράρχες είχαν και τον έλεγχο της εκκλησιαστικής περιουσίας. Από τον 5ο έως τον 11ο αι. καθιερώθηκαν λατρείες αγίων συνδεδεμένες με ορισμένη πόλη, που εορτάζονταν με θρησκευτικές και εμπορικές πανηγύρεις.
Πόλεις : θεματική διοίκηση. Η Εκκλησία συμμετείχε στην εποπτεία και υπήρχαν και επισκοπικά δικαστήρια. Οι οικονομικά ενεργοί ασχολούνταν με τη βιοτεχνία, το εμπόριο και λίγοι με τη γεωργία.
Παραλιακές πόλεις όπως η Έφεσος, η Σμύρνη, η Τραπεζούντα, η Κερασούντα είχαν εμπορικές σχέσεις με το Βυζάντιο και με ευρωπαϊκές επαρχίες όπως ο Εύξεινος Πόντος, η Μέση Ανατολή και άλλους λαούς.
Οι ελεύθεροι καλλιεργητές (που εκτελούσαν και χρέη στρατιωτών όταν χρειαζόταν) των κοινοτήτων αποτελούσαν τη βάση του βυζαντινού δημοσιονομικού και στρατιωτικού συστήματος στη Μ. Ασία. Αν και τα δικαιώματα στρατηγών, γαιοκτημόνων και Εκκλησίας είχαν μειωθεί με νόμους του Ρωμανού Α και των Νεαρών, τον 11ο αι. η αγροτική αριστοκρατική τάξη είχε ως βάση τις μεγάλες γαίες που παρείχαν πλούτο, ιδιωτικούς στρατούς και στρατηγίες.

Εθνολογική σύνθεση
Στους κλασικούς χρόνους οι ελληνικές διάλεκτοι και ο πολιτισμός είχαν εισχωρήσει σε Λυδία, Καρία και Λυκία.
Στους αλεξανδρινούς και ρωμαϊκούς ο ελληνισμός εισχώρησε σε όλη τη μικρασιατική χερσόνησο. Τον 6ο αι. οι τοπικές γλώσσες είχαν σχεδόν εξαφανιστεί, μόνο στην ανατολική Μ. Ασία κυριαρχούσαν η αρμένικη, η κουρδική και η γεωργιανή. Από τον 6ο έως τον 11ο η ελληνική ήταν η καθομιλουμένη και μοναδική γραφόμενη στη δυτική και κεντρική Μ. Ασία. Τότε οι βυζ. Αυτοκράτορες εγκατέστησαν νέους λαούς εκεί που αφομοιώθηκαν από τους ελληνόφωνους χωρίς να μεταβληθεί η γλωσσική σύνθεση του πληθυσμού.
Στη Μ. Ασία βρισκόταν ο κορμός της ορθόδοξης Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης, ενώ υπήρχαν και πολλές αιρέσεις. Εκεί ο χριστιανισμός εξαπλώθηκε νωρίς και διαμορφώθηκε η επισκοπική δομή της Εκκλησίας και ο μοναχισμός. Οι μορφωμένοι Καππαδόκες πατέρες επεξεργάστηκαν την τελική και ουσιαστική σύνθεση του χριστιανισμού με την πνευματική και φιλολογική κληρονομιά της ελληνικής αρχαιότητας. Στη Νίκαια έγινε και η πρώτη και η τελευταία Οικουμενική Σύνοδος.
Κατά το μεγαλύτερο μέρος της μεσοβυζαντινής περιόδου επιδιώχθηκε η γλωσσική και θρησκευτική ομοιογένεια στη Μ. Ασία, που δε μπόρεσε όμως να ολοκληρωθεί.

Πολιτιστική κληρονομιά
Στο Βυζάντιο ανασύρθηκαν από βιβλιοθήκες μοναστηριών τα χειρόγραφα των κλασικών έργων που αντιγράφηκαν, μελετήθηκαν, σχολιάστηκαν και ταξινομήθηκαν σε κώδικες από τους μοναχούς και τους λόγιους. Τα μοναστήρια είχαν εξαιρετικές βιβλιοθήκες με συνεργεία γραφέων για τη διάσωση της αρχαίας κληρονομιάς. Μετά την Άλωση, η προσφορά αυτή συνεχίστηκε από τις ελληνικές παροικίες.
Ο Ιουστινιανός, οι Ίσαυροι και οι Μακεδόνες στηρίχθηκαν στη ρωμαϊκή νομοθεσία. Ο Κωνσταντίνος Αρμενόπουλος συνέταξε την Εξάβιβλο στα χρόνια των Παλαιολόγων, τον κώδικα του αστικού και ποινικού δικαίου που παρέμεινε η βάση της δικαιοσύνης μέχρι και την τουρκοκρατία.
Επί Ιουστινιανού διαμορφώθηκαν :
- Ιουστινιάνειος Κώδικας: οι νόμοι από την εποχή του Αδριανού έως τότε.
- Πανδέκτης : γνωμοδοτήσεις και ερμηνείες
- Εισηγήσεις : σύνοψη της νομοθεσίας
- Νεαρές : νέα διατάγματα
Στο Μεσοβυζάντιο, οι Ίσαυροι χρησιμοποίησαν έναν νομικό κώδικα επηρεασμένο από το ελληνικό δίκαιο. Κατάργησαν τη διάκριση στην επιβολή των ποινών, λάμβαναν πρόνοια για τα ορφανά και τις χήρες και υποστήριζαν την οικογένεια. Οι Μακεδόνες επανέφεραν το Ιουστινιάνειο δίκαιο με νομοθετήματα κατά της μεγάλης περιουσίας.
Σημαντικός παράγοντας της χριστιανικής τέχνης υπήρξε ο μοναχισμός που αναπτύχθηκε στις ερήμους της Μέσης Ανατολής. Οι παλαιοχριστιανική δανείστηκε στοιχεία από την ελληνορωμαϊκή για να εκφράσει χριστιανικές αξίες, να δημιουργήσει την τρουλαία βασιλική (Αγία Σοφία). Αν και οι εικονομάχοι εξαφάνισαν πολλά έργα τέχνης, μερικά σώθηκαν, όπως αυτά της μονής Σινά.

Οι ρίζες του Ελληνισμού
Οι απαρχές της νεοελληνικής λογοτεχνίας βρίσκονται στα ακριτικά έπη, όπως οι αρχαίοι εμφανίστηκαν μέσω των επών. Οι ρίζες του νεοελληνισμού εντοπίζονται στο 10ο αι ιδιαίτερα μετά την Άλωση από τους σταυροφόρους.
- Τα ελληνικά κράτη Νίκαιας, Τραπεζούντας, Ηπείρου και Μυστρά έχουν χωρίσει τα τσανάκια τους με τη ρωμαϊκή παράδοση.
- Η οργανωμένη αντίσταση κατά του κοινού εχθρού αποτελεί στοιχείο της ενότητας των Ελλήνων.
- Αρχίζει η έντονη χρήση των όρων ‘γένος’ και ‘Έλλην’
- Η ακμή των χρόνων των Παλαιολόγων σε αντίθεση με το κράτος που καταρρέει εξηγείται ως προς την ανάπτυξη του νέου ελληνισμού. Το 1453 ο νέος ελληνισμός πίστεψε στην ελευθερία του, του πήρε όμως τέσσερις αιώνες για να επαναστατήσει.

4.3 Ο Παροικιακός Ελληνισμός κατά την Περίοδο της Τουρκοκρατίας
4.3.1 Επισκόπηση των χρόνων της δουλείας επί τουρκοκρατίας
Το 1460 ολοκληρώθηκε η κατάκτηση της Πελοποννήσου (εκτός από βενετικές κτήσεις) και με τη σειρά ο σουλτάνος κατέλαβε την Τραπεζούντα, το δουκάτο των Αθηνών, τη Λέσβο, την Εύβοια, τη Σάμο, τη Ναύπακτο, τη Μεθώνη, την Κορώνη, τη Ρόδο, το Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά, τη Χίο, τις Κυκλάδες, την Κύπρο και την Κρήτη.
Για την επανοίκηση της λεηλατημένης Πόλης, ο Μωάμεθ κάλεσε τους φυγάδες να επιστρέψουν απελευθέρωσε αιχμαλώτους και παραχώρησε σπίτια, με σκοπό την μετοίκηση 5.000 οικογενειών. Η ζωή ξανάρχισε με Έλληνες, Τούρκους, Εβραίους και Φράγκους.
Η βαθμιαία κατάκτηση της υπόλοιπης Ελλάδας προκάλεσε φυγή των Ελλήνων στο εξωτερικό.
Οι περισσότεροι Βόσνιοι, Κροάτες και Αλβανοί εξισλαμίστηκαν με το ζόρι ενώ οι Έλληνες ήταν ελάχιστοι. Ο ελληνισμός της Μ. Ασίας υπέστη καταναγκαστικό εξισλαμισμό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και ένα ελάχιστο μέρος του μπόρεσε να διαφυλάξει πίστη και εθνική συνείδηση. Οι παράγοντες που συνηγόρησαν προς αυτό ήταν η ψυχική αντοχή για παθητική αντίσταση και η αποδημία. Ο κρυπτοχριστιανισμός διατηρήθηκε επί αιώνες μέχρι το 1856 που επιτράπηκε η ανεξιθρησκεία.
Το παιδομάζωμα απορρόφησε μισό έως ένα εκατομμύριο παιδιά και υπήρξε από τις τραγικότερες μορφές εξισλαμισμού. Ξεκίνησε το 15ο αι και περιλάμβανε χριστιανούς:
- 14 – 20 ετών που μετά τον εξισλαμισμό επάνδρωναν τους γενίτσαρους
- 8 – 14 ετών που μετά τον εξισλαμισμό επάνδρωναν διοικητικές θέσεις

Για την εξεύρεση έμπειρων πληρωμάτων, η Πύλη ναυτολογούσε υποχρεωτικά χριστιανούς. Οι συνθήκες διαβίωσης στα κωπήλατα τουρκικά πλοία ήταν επιεικώς άθλιες και οι πιθανότητες επιβίωσης, μηδαμινές. Η πειρατεία υπήρξε μια επιπλέον συμφορά που ερήμωσε τα παράλια.
Οι παραπάνω παράγοντες συρρίκνωσαν τον πληθυσμό και οδήγησαν σε μεγάλη αποδημία. Ο τουρκικός εποικισμός στα πεδινά και εύφορα εδάφη περιόρισε τους Έλληνες στα ορεινά όπου δημιουργήθηκε πλεόνασμα πληθυσμού και αυξήθηκε η πίεση για αποδημία.

Εκκλησία και Κοινότητες
Ο Μωάμεθ μπορεί να διατήρησε τους θεσμούς της Εκκλησίας και της κοινότητας για να διευκολύνει την τουρκική διοίκηση έτσι όμως ενισχύθηκε η ενότητα και η αντίσταση των ραγιάδων. Καλλιεργήθηκε η εθνική συνείδηση και η ελπίδα για απελευθέρωση.
Ο Μωάμεθ ρύθμισε τη σχέση του με το Πατριαρχείο σύμφωνα με το Κοράνι που επιτάσσει στάση ανοχής στους Χριστιανούς και τους Εβραίους. Στο μοναχό Γεννάδιο (Γεώργιος Σχολάριος) που επιλέχθηκε Πατριάρχης, έδωσε πολλά προνόμια. Ο Γεννάδιος αναγορεύθηκε εθνάρχης στην ηγεσία της Ορθοδοξίας και όλων των ορθόδοξων χριστιανών υποτελών. Η ορθόδοξη ιεραρχία με τις μητροπόλεις, τις αρχιεπισκοπές και τα μοναστήρια ήταν ο οργανισμός διοίκησης των ραγιάδων.
Στις κοινότητες, επικεφαλείς ήταν οι δημογέροντες, που εκλέγονταν κάθε χρόνο μαζί με τα μέλη του κοινοτικού συμβουλίου από τους κατοίκους. Καθήκοντά τους ήταν η κατανομή και η είσπραξη των φόρων για τους τούρκους, η λειτουργία των σχολείων και η απονομή δικαιοσύνης σε συνεργασία με την Εκκλησία.

Η Οικονομική Κατάσταση των Ελλήνων
Οι συντεχνίες που υπήρχαν σε όλες τις πόλεις, τα νησιά και τις αγροτικές περιοχές υπήρξαν ο πυρήνας των οργανώσεων που εξασφάλιζαν προνόμια για να βοηθούν την επαγγελματική άνοδο των μελών του και να συνεργάζονται με το εξωτερικό. 150 είχε η Κωνσταντινούπολη, 40 η Θεσσαλονίκη και τα Γιάννενα.
Οι συντεχνίες ευνοήθηκαν το 18ο αι. και υπήρξαν μοχλοί διακίνησης βιοτεχνικών και αγροτικών προϊόντων στην Ευρώπη, συμβάλλοντας ταυτόχρονα σε πολιτιστικές εκδηλώσεις του απόδημου ελληνισμού.
Η Κωνσταντινούπολη, πόλος έλξης των εποίκων γίνεται οικονομική και πνευματική πρωτεύουσα του υπόδουλου ελληνισμού. Τουρκικές πηγές αναφέρουν πως ο μη μουσουλμανικός πληθυσμός της ανερχόταν σε 250.000 – 310.000 κατοίκους από τους οποίους οι μισοί και παραπάνω ήταν Έλληνες. Το ίδιο συνέβαινε σε Σμύρνη και Θεσσαλονίκη.
Τα στοιχεία του Καποδίστρια αναφέρουν πως ο τούρκικος αστικός πληθυσμός ανερχόταν στο 9,5% ενώ η μισή γη ανήκε σε αυτούς. Σταδιακά όμως οι Έλληνες δημιούργησαν υπολογίσιμη οικονομική τάξη, που ανέπτυξε το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριο.

Το Μορφωτικό Επίπεδο των Ελλήνων
Μετά την Άλωση η παιδεία ήταν χέσε μέσα αλλά αυτό άλλαξε.
- Ιδρύθηκε η Πατριαρχική Σχολή από τον Πατριάρχη Γεννάδιο. Εκεί δίδαξαν σημαντικοί δάσκαλοι κι εκπαιδεύτηκε πλήθος αξιωματούχων.
- Πολλοί λόγιοι σπούδασαν στην Ιταλία και άλλες χώρες
- Ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β’ προέτρεψε τους μητροπολίτες να ιδρύσουν σχολεία στις επαρχίες τους. Οι παροικίες συνέβαλλαν αποφασιστικά στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης μαζί με την τυπογραφία. Όμως το πνευματικό επίπεδο παρέμεινε στο ισόγειο αντίθετα από τις βενετοκρατούμενες περιοχές που οι ματσωμένοι είχαν εξαιρετική παιδεία.
Το 18ο αι έχουμε εκπαιδευτικό οργασμό που φτάνει στο απόγειό του πριν την Επανάσταση. Λόγιοι ανέπτυξαν συγγραφική κι εκπαιδευτική δράση και καλλιέργησαν το λαό. Πρόκειται για αξιόλογο επίτευγμα των υπόδουλων που συντέλεσε στην αφύπνιση της εθνικής συνείδησης.
Οι Έλληνες σπουδαστές του εξωτερικού αυξάνονταν και πολλοί από αυτούς παρέμεναν εκεί. Άρχισαν να εκδίδονται αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς στη δημοτική. Από το 16ο αι. έχουμε πολλά ελληνικά τυπογραφεία που συνέχισαν τη δραστηριότητά τους μέχρι τα μέσα του 19ου αι. Η μετάφραση ξένων φιλοσόφων και οι σπουδές σε ξένα πανεπιστήμια, έφεραν το ελληνικό πνεύμα σε επαφή με το πνεύμα της Δύσης.

Ακολουθούν σημαντικοί λόγιοι:
- Αδαμάντιος Κοραής: γεννήθηκε στη Σμύρνη και σπούδασε γιατρός στη Γαλλία. Εξέδωσε ιατρικά κείμενα, πολλούς αρχαίους συγγραφείς και οραματίστηκε την απελευθέρωση και τη μόρφωση των Ελλήνων. Εξέδωσε πολλά σχετικά βιβλία.
- Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής: οραματιστής της απελευθέρωσης και της αδελφότητας των βαλκανικών λαών. Μέγιστο επίτευγμά του, ο Θούριος.

4.3.2 Μετανάστευση και Ελληνικές Παροικίες
Οι ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού συγκροτήθηκαν συνήθως εκεί που η ελληνική παρουσία ήταν συνεχής από την αρχαιότητα. Στη διάρκεια του Β. η ίδρυσή τους σχετίζεται με τον οικονομικό μαρασμό της αυτοκρατορίας και διογκώθηκε στην τουρκοκρατία. Οι πρώτοι απόδημοι Έλληνες ήταν πνευματικοί άνθρωποι και αριστοκράτες και πήγαν:
- στα λατινοκρατούμενα νησιά του Αιγαίου και τις βενετοκρατούμενες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας.
- Στην Ιταλία, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, τις δυτικές ακτές του Εύξεινου Πόντου, την Ιβηρία, τη Γεωργία και τον Καύκασο. Μετά την κατάληψη της Κρήτης, πολλοί πήγαν στα Ιόνια Νησιά, την Ιταλία, την Κορσική, την Ουγγαρία και αλλού. Η αυστροτουρκική συνθήκη του Πασάροβιτς ευνόησε το ελληνικό χερσαίο εμπόριο.
Μετά το Ρωσοτουρκικό πόλεμο και τη συνθήκη του Κιουτσούκ – Καϊναρτζί ευνοήθηκε το εμπόριο των παραδουνάβιων περιοχών. Στα εδάφη αυτά υπήρχαν ήδη ελληνικές κοινότητες που απέκτησαν διευκολύνσεις και προνόμια.
Οι πρώτες φροντίδες των παροίκων ήταν η συγκρότηση κοινότητας, η ανέγερση ναού, η ίδρυση σχολείου και νοσοκομείου. Όσοι πλούτισαν ίδρυσαν τυπογραφεία, εξέδωσαν βιβλία, ενίσχυσαν την εκπαίδευση και περιέθαλψαν πρόσφυγες. Κατά την επανάσταση πρόσφυγες από πολλές περιοχές βοηθήθηκαν να διαφύγουν από τις ελληνικές παροικίες.

Παροικίες στην Ιταλία
Το ελληνόφωνο στοιχείο της Κάτω Ιταλίας που κατάγεται από την αρχαιότητα ενισχύθηκε στα νεότερα χρόνια. Έλληνες συγκεντρώθηκαν και σε πόλεις όπως η Ρώμη, η Βενετία, το Παλέρμο κ.α.
Η παροικία της Νεάπολης λειτούργησε ως γέφυρα για την Ισπανία. Λίγοι όμως εγκαταστάθηκαν εκεί, εξαιτίας θρησκευτικών και γεωγραφικών λόγων. Το 16ο αι. βρίσκεται στην Ισπανία ο Δημήτριος Δούκας για να επιβλέψει μια πολύγλωσση έκδοση της Βίβλου. Αργότερα ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος εγκαθίσταται στο Τολέδο. Άλλοι έφτασαν δυτικότερα ακολουθώντας τους εξερευνητές και κατακτητές της Λατινικής Αμερικής, ελάχιστοι όμως κατάφεραν να διατηρήσουν την ελληνικότητά τους στο Νέο Κόσμο.
Στη Μινόρκα της Ισπανίας δημιουργείται στα μέσα του 18ου αι. ελληνική παροικία και αργότερα χτίζουν ναό. Είναι ευπρόσδεκτοι γιατί συνεργάζονται με τους Άγγλους, όταν όμως οι Άγγλοι εκδιώχθηκαν, έφυγαν κι αυτοί μαζί. Άλλοι επέστρεψαν στο Λιβόρνο κι άλλοι στη Βόρεια Αμερική όπου δημιούργησαν τον πυρήνα της παροικίας στη Φλόριντα.
Στην Πορτογαλία το ελληνικό στοιχείο ήταν μικρό, κυρίως έμποροι και λόγιοι.
Στην Κορσική δημιουργήθηκε κοινότητα από Μανιάτες μετανάστες που αυτοεξορίστηκαν λόγω βεντέτας.
Στη Μάλτα σχηματίστηκε οργανωμένη κοινότητα το 16ο αι. που τα πήγε αρκετά καλά.

Παροικίες στη Δυτική Ευρώπη
Γαλλία: φτωχή ελληνική παρουσία με αξιόλογους όμως εμπόρους και ναυτικούς, κυρίως στη Μασσαλία. Ούτε από δω βέβαια λείπουν οι λόγιοι.
Αγγλία: Λίγα πράματα, μεταξύ τους όμως αξιόλογοι Έλληνες όπως ο Θεόδωρος Παλαιολόγος. Ναός ανεγέρθηκε στο Σόχο, προς τιμήν της Θεοτόκου. Το Λονδίνο προσέλκυσε σπουδαστές, λόγιους και τραπεζίτες.
Ιρλανδία: όπως Λονδίνο

Παροικίες στην Ανατολική Ευρώπη – Ρουμανία (Βλαχία, Μολδαβία).
Ρουμανία: Από το 15ο αι. μοναχοί φτάνουν στην περιοχή για να διαδώσουν το χριστιανισμό. Αργότερα οι Έλληνες μεταναστεύουν εκεί μαζικά και οι παροικίες τους ακμάζουν. Το 17ο αι. έχουμε ‘ελληνική αναγέννηση’. Κυκλοφορούν πολλά ελληνικά βιβλία σε ρουμάνικη μετάφραση ενώ τα θρησκευτικά διανέμονται δωρεάν. Ο ελληνισμός γίνεται τόσο ακτινοβόλος που η ελληνική γλώσσα γίνεται εκπαιδευτικό όργανο των ρουμάνων. Η γνώση αυτή αποτρέπει τον εκσλαβισμό τους. Ο παροικιακός αυτός ελληνισμός ενισχύθηκε το 18ο αι. όταν άρχισαν οι διορισμοί Φαναριωτών ηγεμόνων, τους οποίους ακολούθησε πλήθος κόσμου. Ο Νικόλαος Μαυροκορδάτος ήταν ο πρώτος Έλληνας ηγεμόνας της Μολδαβίας.
Το 1640 ιδρύεται στο Ιάσιο το πρώτο ελληνικό σχολείο, με επιφανείς δασκάλους το Νικόλαο Κεραμέα, το Νικηφόρο Θεοτόκη και τον Ιώσηπο Μοισιόδακα. Διδάσκονταν η αρχαία και νέα ελληνική και λατινική γλώσσα. Ιδρύθηκε επίσης ελληνική Ακαδημία στο Βουκουρέστι από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη που ίδρυσε κι άλλα σχολεία, βελτιώνοντας το πνευματικό και πολιτιστικό επίπεδο.
Η οικονομική ακμή των παροικιών επέτρεψε τη λειτουργία και άλλων σχολείων σε διάφορες περιοχές, όπου φοιτούσαν Έλληνες και Ρουμάνοι.
Η τυπογραφική δραστηριότητα ήταν επίσης σημαντική. Ο Κωνσταντίνος Μπρανκοβεάνου αναδιοργάνωσε το ελληνικό τυπογραφείο στο Βουκουρέστι για να τυπώνονται ελληνικά, βλάχικα, ρωσικά, βουλγάρικα και αραβικά βιβλία. Φυσικά δημιουργήθηκαν κι άλλα τυπογραφεία. Πολλές εκδόσεις χρηματοδοτούνταν από τους παροικούντες για να δίνονται δωρεάν στους χριστιανούς.
Στις παραδουνάβιες ηγεμονίες ξεκίνησε ο απελευθερωτικός αγώνας.
Ουγγαρία: η συμβίωση μεταξύ γηγενών και παροίκων ήταν αρμονική, λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου και την αύξηση των εσόδων. Αυτό προκάλεσε αθρόα ελληνική προσέλευση στην περιοχή και ιδρύθηκαν πλήθος ναών και σχολείων. Σημαντική ήταν επίσης η εκδοτική δράση.
Πολωνία: η ελληνική παρουσία χρονολογείται από το 16ο αι. 200 χρόνια αργότερα ιδρύεται στο Λβοφ ναός και σχολείο. Η Πολωνία είχε στενούς δεσμούς με την ορθόδοξη ανατολική εκκλησία και κατά την Επανάσταση δημιουργήθηκε αξιόλογο φιλελληνικό κλίμα.
Παροικίες στη Ρωσία
Οι σχέσεις με τη Ρωσία ήταν στενές από την αρχαιότητα και χιλιάδες Έλληνες συνέρρευσαν σε αυτήν, ιδιαίτερα μετά τους Ρωσοτουρκικούς Πόλεμους. Οι μετανάστες είχαν την υποστήριξη της Αικατερίνης Β’ που τους ήθελε για συμμάχους εναντίον των Τούρκων. Τους παραχώρησε γη και δικαίωμα μετανάστευσης σε όσους το επιθυμούσαν.
Κατά την Επανάσταση, Έλληνες από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τις Κυδωνιές κατέφυγαν στη νότια Ρωσία και οι ελληνικές παροικίες άκμασαν. Ιδρύθηκαν ναοί, σχολεία και τυπογραφεία, ενώ δημιουργήθηκε ειδικό τάγμα με 8 λόχους. Το 19ο αι. ο τσάρος Αλέξανδρος Α’ διέταξε την Οδησσό να δεχτεί όσους Έλληνες έφταναν ως πρόσφυγες. Όταν προσάρτησε τη Βεσσαραβία, βρίσκονταν εκεί πολλοί Έλληνες κι έτσι η πόλη μεταβλήθηκε σε μεγάλο ελληνικό κέντρο. Στην Οδησσό υπήρξε αξιόλογη εκπαιδευτική δραστηριότητα.
Οι πάροικοι της Οδησσού που διέθετε ελεύθερο λιμάνι έγιναν πλούσιοι κι ευεργέτησαν την πατρίδα τους με πολλούς τρόπους. Εκεί ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία κι από τη Ρωσία γενικότερα προήλθαν οι πρωταγωνιστές της Επανάστασης και μεγάλοι εθνικοί ευεργέτες.

Αίγυπτος, Ινδία και Η.Π.Α.
Αίγυπτος : Ελληνικές παροικίες εμφανίζονται στο τέλος του 18ου αι. οι προκαθήμενοι όμως της Εκκλησίας της Αλεξάνδρειας έχουν αναγνωρισθεί από το 16ο. Η σημαντική ανάπτυξη ξεκίνησε το 19ο αι. όταν διοικητής ανέλαβε ο Μωχάμετ Άλι που ευνόησε τους Έλληνες για να αναπτύξει το εμπόριο. Πολλοί Έλληνες πλούτισαν τότε κι αυτό οδήγησε στην εισροή ελλήνων παροίκων από την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και την Κρήτη. Ακολούθησαν Πελοποννήσιοι αιχμάλωτοι που απελευθέρωσε με τις ενέργειές του ο Τοσίτσας.
Στο Κάιρο υπήρχε η μονή του Αγ. Γεωργίου που λειτουργούσε ως ορθόδοξο ελληνικό κέντρο.
Η εκπαιδευτική κίνηση ξεκινά το 19ο αι. με την Τοσιτσέα Σχολή στην Αλεξάνδρεια και την Αμπάτειο στο Κάιρο, που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Ο Ναπολέων Βοναπάρτης έφερε το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο ενώ οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας συνεισέφεραν οικονομικά στην Επανάσταση.
Ινδία: ελληνική κοινότητα υπάρχει στην Ντάκα (18ος αι) και στην Καλκούτα όπου λειτούργησαν τα πρώτα ελληνικά εμπορικά πρακτορεία
Η.Π.Α.: Το 18ο αι. πραγματοποιείται υπερατλαντικός εποικισμός ελληνικών οικογενειών από τη Μ. Ασία, τη Μάνη, την Κορσική κ.α. βέβαια, η μαζική αποδημία άρχισε από το τέλος του 19ου αι.

4.4 Ο Ελληνισμός κατά την περίοδο της Νεότερης Ελλάδας
4.4.1 Το Νέο Ελληνικό Κράτος
Στην Επανάσταση συμμετείχαν όλοι οι Έλληνες, ανεξάρτητα με το που βρίσκονταν. Ο αγώνας ήταν σκληρός και κράτησε μέχρι το 1828. Αρχικά απελευθερώθηκε η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα και οι Κυκλάδες αποτελώντας το νέο κράτος με εθνικό κέντρο. Οι περισσότεροι Έλληνες έμειναν υπόδουλοι εκτός του ανεξάρτητου ελληνικού Ιόνιου κράτους και τους απόδημους.
Παρά τις δυσκολίες, το νέο κράτος σημείωσε πρόοδο σε όλες του τις πλευρές.
Η εθνική ιδεολογία στρεφόταν για πολύ καιρό στην απελευθέρωση των υπόδουλων, με θετικές και αρνητικές συνέπειες.
Οικονομικός και κοινωνικός τομέας: μέχρι τα μέσα του 19ου αι. έγιναν οδικά και λιμενικά έργα, δημιουργήθηκε βιομηχανία και ασκήθηκε κοινωνική πολιτική (συντάξεις και φιλανθρωπικά ιδρύματα). Στο δεύτερο μισό, διανεμήθηκαν γαίες σε ακτήμονες ή μικροκαλλιεργητές, όπως και εκκλησιαστικά κτήματα. Αυξήθηκε η αγροτική παραγωγή που με τη σειρά της ανέπτυξε τη βιομηχανία, τις εξαγωγές και τα κρατικά έσοδα. Έγιναν τεχνικά έργα, βελτιώθηκαν οι συγκοινωνίες και λειτούργησε τρένο.
Κοινωνικός τομέας: ιδρύθηκαν ταμεία συντάξεων και τα πρώτα εργατικά σωματεία. Εντάθηκε η αστικοποίηση κι αυξήθηκαν οι εργαζόμενοι του δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα. Οι υπόδουλοι Έλληνες οργανώθηκαν κι ανέπτυξαν το εμπόριο και τις επιστήμες, όπως και οι απόδημοι. Το μορφωτικό επίπεδο των Ελλήνων ανέβαινε γρήγορα. Έγιναν προσπάθειες για οικονομική και στρατιωτική ανάπτυξη. Η χρηματοδότηση έγινε μέσω υπερφορολόγησης και υπερδανεισμού που έπληξαν τις ασθενέστερες τάξεις (όπως πάντα). Τουλάχιστον όμως, έγιναν αξιόλογα έργα όπως ο σιδηρόδρομος, νέοι δρόμοι, η διώρυγα της Κορίνθου κ.α. Επειδή όμως τίποτα καλό δε μένει για πολύ, είχαμε τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 όπου ηττήθημεν.
Στο πρώτο μισό του 20ου αι. η Ελλάδα εμπλέκεται:
- Στους Βαλκανικούς πολέμους (1912-1913) όπου απελευθερώνεται η Ήπειρος, η Μακεδονία, τα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη
- Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1915-1918) και στη συνέχεια στη μικρασιατική εκστρατεία που ξέρουμε όλοι που κατέληξε. Χάθηκε η Μ. Ασία, η ανατολική Θράκη, η Ίμβρος, η Τένεδος, ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος η δυτική Θράκη και πρόσφυγες ήρθαν σωρηδόν από τη Μ. Ασία.
- Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1940 – 1949) που εκτός από τις καταστροφές, έφερε πίσω τα Δωδεκάνησα.
Ο πόλεμος έφερε οικονομική καταστροφή αν και έγιναν επιτυχημένες προσπάθειες ανασυγκρότησης. Πρώτο μέλημα του κράτους ήταν η ίδρυση και η συνεχής επέκταση σχολείων εκπαίδευσης δασκάλων και η ίδρυση του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Με αυτά τα μέτρα μειώθηκαν οι αναλφάβητοι κι αυξήθηκαν οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας.
Με τα Πρωτόκολλα του Λονδίνου (1830 και 1831) και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832) ο ελληνισμός αποκτά εθνικό κέντρο.
Με την προσάρτηση εδαφών, αυξήθηκε σημαντικά ο πληθυσμός.
Το 1923 η Ελλάδα έχασε την ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, την ίδια στιγμή που οι πρόσφυγες ξεπέρασαν το εκατομμύριο. Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) η Ελλάδα περιορίστηκε σε 129.281 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η απογραφή του 1928 έδειξε 6.204.694 κατοίκους. Με την πάροδο των ετών και τα νέα εδάφη, η έκταση της χώρας τριπλασιάστηκε, ο πληθυσμός της υπερδεκατετραπλασιάστηκε και η πυκνότητά του εξαπλασιάστηκε.
Η μεταβολή του πληθυσμού είναι αποτέλεσμα της φυσικής αύξησης (περισσότερες γεννήσεις αντί θάνατοι), της καθαρής μετανάστευσης και της εδαφικής επέκτασης. Η μέση ετήσια πραγματική αύξηση του πληθυσμού παρουσιάζει διακυμάνσεις.
Η δημογραφική μετάβαση χαρακτηρίστηκε από βαθμιαία αλλά σημαντική μείωση της γεννητικότητας και θνησιμότητας, δηλαδή τη μηδενική σχεδόν φυσική αύξηση του πληθυσμού. Παρά όμως τη συνεχιζόμενη πτώση της ειδικής σε κάθε ηλικία θνησιμότητας, η γενική θνησιμότητα άρχισε να αυξάνεται λόγω της βαθμιαίας δημογραφικής γήρανσης. Από το 1998 η θνησιμότητα υπερβαίνει τη γεννητικότητα κι αρχίζει η φυσική μείωση του πληθυσμού.
Η μείωση της θνησιμότητας έχει να κάνει με την επιμήκυνση της προσδοκώμενης ζωής. Ο μέσος Έλληνας κέρδισε 10 χρόνια κατά το 19ο αι. και 37 τον 20ο. Η μέση Ελληνίδα, 11 και 40 έτη αντίστοιχα. Μειώθηκαν όμως οι γεννήσεις, ως αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Ο κυριότερος ίσως είναι η άνοδος της υλικής ευημερίας που μεταβάλλει την κοινωνική νοοτροπία σε σχέση με την οικογένεια. Όμως έτσι, δημιουργούνται προβλήματα στην αγορά εργασίας, στην κοινωνική ασφάλιση και την περίθαλψη των ηλικιωμένων.

4.4.2 Η Μετανάστευση
Αδρές μεταναστευτικές κινήσεις
Τα στατιστικά στοιχεία που έχουμε για τη μετανάστευση είναι σποραδικά και ελλιπή. Προσπαθούμε όμως να προσεγγίσουμε το μέγεθος και την κατεύθυνσή της. Η επίδραση ήταν πότε θετική, πότε αρνητική.
Α) στη διάρκεια του Αγώνα, φυγάδες καταφεύγουν στις Κυκλάδες και την Πελοπόννησο. Κάποιοι γυρίζουν πίσω. Την ίδια στιγμή χιλιάδες αιχμαλώτων πωλούνται ως δούλοι στην Ανατολή. Κατά ένα μέρος αγοράζονται και απελευθερώνονται από τους εκεί Έλληνες.
Β) μετά την Απελευθέρωση πολλοί μετοικούν από την υπόδουλη στην ελεύθερη Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ 63.000 Οθωμανοί αποχωρούν. Στη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου φεύγει από την Τουρκία κύμα χριστιανών προσφύγων, οι περισσότεροι των οποίων αποχωρούν με τη λήξη του πολέμου. Το 1860 εντείνεται η μετανάστευση προς την Αίγυπτο.
Γ) 50.000 άτομα μεταναστεύουν το διάστημα 1964-1889.
Δ) η μετανάστευση διογκώνεται το 1890 – 1912 λόγω του ρεύματος προς τις ΗΠΑ (μιλάμε για 320.000 άτομα). Η δημογραφική αυτή επίδραση θα ήταν μεγαλύτερη αν δεν ερχόντουσαν 26.000 πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία το 1906 και 1907.
Ε) η μετανάστευση συνεχίζεται το 1912 – 1920 μαζί με την επέκταση των ορίων.
Ζ) η καθαρή παλιννόστηση ανήρθε σε 30.000 άτομα το 1928 – 1940, με πρόσφυγες κυρίως της Ρωσίας.
Η) κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γίνονται βίαιες μετακινήσεις πληθυσμών προς την κεντρική Ευρώπη. Οι επιζήσαντες επιστρέφουν μέσα στη δεκαετία.
Θ) το 1945- 1973 πολλοί αποδημούν προς υπερωκεάνιες και ευρωπαϊκές χώρες (1.200.000 άτομα). Μετά την ενεργειακή κρίση του 1973 και την οικονομική δυσπραγία η αποδημία μειώνεται και αρχίζει η παλιννόστηση. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980 υπολογίζονται 272.000 άτομα. Από εκεί και πέρα ο ρυθμός μειώθηκε ενώ παρατηρείται μικρή εισροή ξένων υπηκόων.
Στη μεταπολεμική περίοδο, έχουμε εισροή ομογενών από Τουρκία, Αίγυπτο, Κύπρο και χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Στη δεκαετία του 1990 εισέρχονται πάνω από 600.000 παράνομοι, οικονομικοί αλλοδαποί από χώρες της ανατολικής Ευρώπης και μετατρέπουν την Ελλάδα από χώρα αποδημίας σε χώρα υποδοχής. Το 1998 εφαρμόζεται η πρώτη νομιμοποίησή τους και το 2001 η δεύτερη όπου υποβάλλουν αίτηση 350.000 αλλοδαποί.

Τόπος Προέλευσης και Χώρες Προορισμού των Μεταναστών
Η μετανάστευση προερχόταν από όλες τις περιοχές της Ελλάδας και κατευθύνθηκε σε όλη σχεδόν την υφήλιο. Περίπου δύο στους τρεις παρέμειναν στο εξωτερικό.
Μέχρι τα μέσα του 19ου αι. οι αποδημούντες πήγαιναν στο ευρωπαϊκό και ασιατικό τουρκικό τμήμα και τη Ρουμανία. Στο δεύτερο μισό του αι. οι μετανάστες από τη Στερεά Ελλάδα και τις Κυκλάδες προτιμούν την ευρωπαϊκή Τουρκία και την Αίγυπτο. Οι Πελοποννήσιοι προτιμούν την ασιατική Τουρκία και την Αίγυπτο, ενώ οι Επτανήσιοι την ευρωπαϊκή Τουρκία και τη Ρουμανία.
Τον 20ο αι. η μετανάστευση στρέφεται κυρίως στις ΗΠΑ. Το 1951 – 1960 η Πελοπόννησος προτιμά την Αυστραλία και τον Καναδά. Το 1961 – 1970 η Βόρεια Ελλάδα πηγαίνει στη Γερμανία και η Νότια, στις υπερωκεάνιες χώρες. Οι ομογενείς της Αιγύπτου και της Τουρκίας προτίμησαν τα αστικά κέντρα.
Το ’70 οι παλιννοστούντες από Γερμανία και οι ομογενείς της Κύπρου προτιμούν τις αστικές περιοχές. Το ’80 ο επαναπατρισμός συνεχίζεται.
Οι μετανάστες του ’90 από την Ανατολική Ευρώπη και τον Τρίτο Κόσμο, κατευθύνονται σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας.

Αίτια και αποτελέσματα της μετανάστευσης.
Κύρια αίτια αποδημίας και παλιννόστησης: κυρίως οικονομικά και λιγότερο πολιτικοί λόγοι.
Η εγκατάσταση ομογενών από Τουρκία, Αίγυπτο, Κύπρο και άλλες χώρες, προκλήθηκε κυρίως ή αποκλειστικά από πολιτικούς λόγους.
Θετικά αποτελέσματα αποδημίας: κυρίως οικονομικά (εμβάσματα, μείωση της ανεργίας).
Υπήρξαν επίσης δημογραφικά και πολιτικά αποτελέσματα.
Η εισροή αλλοδαπών μετά το ’90 δημιουργεί νέα δημογραφική κατάσταση που επηρεάζει όλη τη χώρα.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 4:22 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
5.1 Ιεραρχική Θέση, Δικαιοδοσίες και Διοίκηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Η θέση και ο ρόλος του Ο.Π. διαμορφώθηκαν και αναδιαμορφώθηκαν από διάφορους παράγοντες: νομικούς, εθιμικούς και πολιτικούς.
Οι διεθνείς Συνθήκες όπως του Κιουτσούκ – Καϊναρτζί και της Λωζάννης παρέχουν μεταξύ άλλων εγγυήσεις για θρησκευτικές ελευθερίες και την αυτοδιοίκηση των ορθόδοξων ιδρυμάτων που κατοχυρώνουν τη λειτουργία του.
Κατά ένα μέρος, η φυσιογνωμία του έχει διαμορφωθεί από την εσωτερική ελληνική νομοθεσία με την οποία κατοχυρώνονται συνταγματικά οι Πατριαρχικοί Τόμοι (συνοδικές αποφάσεις) του 1850 και του 1928 σχετικά με την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ελλάδος και την παραχώρηση σε αυτήν με εντολή, της εκκλησιαστικής διοίκησης των ‘νέων ελληνικών χωρών’, εκείνων που απελευθερώθηκαν με τους Βαλκανικούς πολέμους.
Κυρίως, η θέση του διαμορφώθηκε από την τουρκική νομοθεσία, στη δικαιοδοσία της οποίας υπάγεται, αφού λειτουργεί ως ίδρυμα εσωτερικού τουρκικού δικαίου.

5.1.1. Θεσμικό πλαίσιο και ιεραρχική θέση
Ως προς το διεθνές εκκλησιαστικό καθεστώς το Ο.Π. θεωρείται ιδιότυπος θεσμός (sui generis). Είναι θρησκευτικό ίδρυμα διεθνώς καθιερωμένο από τη μακρά, θρησκευτική, ιερά παράδοση, με την οποία ρυθμίζονται τα ζητήματα της διοικητικής του οργάνωσης, της εκκλησιαστικής τάξης και πειθαρχίας, όπως και της ιεραρχίας του ανάμεσα στις χριστιανικές Εκκλησίες.
Το καθεστώς αυτό πηγάζει από τον Ιερό Κανόνα της Β’ Οικουμενικής Συνόδου της Κωνσταντινούπολης (381 μ.Χ.). Ο επίσκοπος Κωνσταντινούπολης έχει την πρεσβεία τιμής μετά τον επίσκοπο Ρώμης. Με τον Ιερό Κανόνα της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας (451 μ.Χ) αναγνωρίστηκε οριστικά η Εκκλησία της Κων/λης ως ο πρώτος θρόνος της Ανατολής και παράλληλα ο δεύτερος στην ιεραρχία μετά το θρόνο της Ρώμης. Αυτό ενισχύθηκε αργότερα με τον Ιερό Κανόνα της Πενθέκτης Συνόδου το 691 μ.Χ. στην Κων/λη που προβλέπει την απολαβή των ίσων πρεσβειών τιμής σε σχέση με την Εκκλησία της Ρώμης.
Συνέπεια της ισότιμης συμμετοχής στα προνόμια του πρώτου θρόνου, ήταν ο όρος ‘οικουμενικός’ που επικράτησε από τον 6ο μ.Χ. αι. αρχικά για τον Πατριάρχη και μετά για το Π.Κ. καθώς η ίση συμμετοχή συνεπαγόταν ίση οικουμενική ευθύνη. Ο όρος εμφανίστηκε επίσημα και για τον πάπα και για τον Πατριάρχη από τις Συνόδους της Κωνσταντινούπολης το 519 και το 536. αργότερα ο όρος καθιερώθηκε από τον Πατριάρχη Ιωάννη Δ’ το Νηστευτή που όμως προκάλεσε το σκύλιασμα του πάπα της Ρώμης.

5.1.2 Διοικητικές Δικαιοδοσίες
Ο Κανόνας της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου προσδιόρισε την κανονική διοικητική δικαιοδοσία του Ο.Π. με βάση τα θρησκευτικά, γεωγραφικά και πολιτικά δεδομένα εκείνης της εποχής, τις μητροπόλεις άμεσης δικαιοδοσίας του αρχιεπισκόπου Κωνσταντινούπολης. Οι μητροπόλεις αυτές εκτείνονταν :
Στις εγγύς ενόριες περιοχές του Πόντου, της Ασίας και της Θράκης
Στις πέραν αυτών υπερόριες ‘βαρβαρικές΄ περιοχές.
Εξαίρεση σε αυτό το προνόμιο ήταν οι περιοχές ευθύνης άλλων πατριαρχείων. Το προνόμιο αυτό έχει αμφισβητηθεί κι αποτελεί σημείο τριβής με τα άλλα πατριαρχεία, όπως συνέβη στην Αυστραλία με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων.
Η εξέλιξη των δικαιοδοσιών του Ο.Π. ακολούθησε τη διάδοση του χριστιανισμού και τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και την παράλληλη δημιουργία επιμέρους εθνικών κρατών και αυτοκέφαλων Εκκλησιών, όπως και τη μεταγενέστερη εξάπλωση των ομογενών και των αλλοδαπών ορθοδόξων στον κόσμο.
Το Ο.Π. αναπτύχθηκε με οργάνωση ιεραποστολών στις ‘βαρβαρικές’ χώρες κυρίως από τον 9ο αι. Μεταγενέστερα, από το Βυζάντιο στην οθωμανική αυτοκρατορία και το τέλος αυτής, οι δικαιοδοσίες του περιορίστηκαν με το διαμελισμό της, τόσο εντός Τουρκίας, όσο και στη βαλκανική περιοχή. Αυτό συνέβη με την κήρυξη της αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ελλάδας όσο και με άλλες ορθόδοξες Εκκλησίες. Αυτές, διατήρησαν μαζί του πνευματικές σχέσεις εξάρτησης καθώς τελικά το Ο.Π. αναγνωρίστηκε ως κοινό κέντρο ενότητας και αναφοράς όλων των εθνικών Εκκλησιών.
Από τα τέλη του 19ου αι και το μεγαλύτερο μέρος του 20ου η ορθόδοξη Διασπορά ανέδειξε νέες προοπτικές ανάπτυξης της δικαιοδοσίας του. Οι Έλληνες ομογενείς δημιούργησαν νέες μητροπόλεις στη δυτική και βόρεια Ευρώπη, στην Αμερική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, σε διευρυμένη κλίμακα. Έτσι, ο περιορισμός της δικαιοδοσίας του Ο.Π. στην Τουρκία αντισταθμίστηκε.
Η εξάπλωση αυτή είναι φαινομενική γιατί στηρίζεται αποκλειστικά στο ελληνικό στοιχείο. Για αυτό και το Ο.Π. έχει ταυτισθεί με το στοιχείο αυτό, παρά την εξ ορισμού υπερεθνική του αποστολή και τις προσπάθειές του να εξαπλωθεί πέρα από τον ελληνισμό.
5.1.3 Εκκλησίες υπό τη δικαιοδοσία του Ο.Π.
- Οι εντός Τουρκίας μητροπόλεις Χαλκηδόνος, Ίμβρου, Τενέδου, Πριγκιποννήσιων, Δέρκων. Αυτές έχουν ποίμνιο.
- Η Μονιστική Κοινότητα του Αγίου Όρους
- Τέσσερις μητροπόλεις της Δωδεκανήσου και η Πατριαρχική Εξαρχία Πάτμου
- Οχτώ μητροπόλεις της Εκκλησίας της Κρήτης
- Η Αρχιεπισκοπή Αμερικής, Αυστραλίας, οι μητροπόλεις Τορόντο και Καναδά, Κεντρικής Αμερικής, Νοτίου Αμερικής, Γαλλίας, Εξαρχία πάσης Ιβηρίας, Γερμανίας, Κεντρώας Ευρώπης, Αυστρίας, Ουγγαρίας και Μεσευρώπης, Ιταλίας, Νοτίου Ευρώπης, Βελγίου, Κάτω Χωρών Σουηδίας και πάσης Σκανδιναβίας, Νέας Ζηλανδίας, Ινδιών – Κορέας – Ιαπωνίας, Ελβετίας, και η μητρόπολη Χονγκ Κονγκ και Άπω Ανατολής.
- 36 ελληνικές μητροπόλεις των ‘νέων χωρών’ που φαίνεται όμως να έχουν πρόβλημα γιατί δεν έχουν τηρηθεί ορισμένοι από τους όρους της πράξης ανάθεσης της διοίκησής τους στην Εκκλησία της Ελλάδας
Επίσης, τυπικά ανήκουν αλλά στην ουσία είναι αυτόνομες, οι Εκκλησίες Φινλανδίας, Εσθονίας Λετονίας, Τσεχοσλοβακίας.

5.1.4 Διοίκηση του Ο. Π.
Η σημερινή σύνοδος απαρτίζεται από τον Πατριάρχη και 12 εν ενεργεία μητροπολίτες στην Τουρκία. Ως σύνδεσμοι με την Ιερά Σύνοδο λειτουργούν συνοδικές επιτροπές που απαρτίζονται από μητροπολίτες συνοδικούς και μη, πατριαρχικούς κληρικούς και λαϊκούς οφικιάλιους του Π. με πρόεδρο έναν μητροπολίτη και φυσικό πρόεδρο όλων τον Πατριάρχη. Σήμερα λειτουργούν 29 επιτροπές, εφορίες και πατριαρχικά γραφεία.
Παράλληλα με την Ιερά Σύνοδο λειτουργεί και η Ιερά Σύναξη της εν Ενεργεία Ιεραρχίας του οικουμενικού θρόνου με συντονιστικό χαρακτήρα. Αποτελείται από τους μητροπολίτες της Ιεράς Συνόδου και επαρχιούχους αρχιερείς του Πατριαρχείου από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

5.2 Σχέσεις του Ο.Π. με το Οθωμανικό, το Ελληνικό και το Τουρκικό Κράτος
5.2.1 Το Ο.Π. στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Βασικό χαρακτηριστικό ήταν η σύζευξή του με την κρατική εξουσία και η ανάδειξή του ως παράλληλη πολιτική εξουσία σε ότι αφορά τις χριστιανικές κοινότητες που διατήρησαν βασικές θρησκευτικές και πολιτικές ελευθερίες, θεσμούς αυτοδιοίκησης με θρησκευτικά κριτήρια σύμφωνα με το μουσουλμανικό πολίτευμα. Ο Πατριάρχης αναγνωρίσθηκε ως εθνάρχης και εκπρόσωπος των χριστιανών στην Υψηλή Πύλη.
Το Π. απέκτησε σημαντικές διοικητικές, οικονομικές, ποινικές και εκπαιδευτικές αρμοδιότητες μέχρι που η οθωμανική αυτοκρατορία τίναξε τα πέταλα. Κάποιες αρμοδιότητες μεταβιβάστηκαν στις κοινότητες.
Το Π. κατοχύρωσε και ανέπτυξε το συνοδικό σύστημα διοίκησής του. προς το τέλος της οθωμανικής περιόδου, βασικά διοικητικά του όργανα ήταν η Εθνική Συνέλευση που ψήφισε τους Γενικούς ή Εθνικούς Κανονισμούς, η Ιερά Σύνοδος και το Μεικτό Συμβούλιο, όργανο που κατοχύρωνε εκτός του κλήρου και τη συμμετοχή των λαϊκών σε κοσμικά θέματα του Ο.Π. και στην εκλογή για την ανάδειξη Πατριάρχη.
Η εκλογή του Πατριάρχη καθοριζόταν ως ένα βαθμό από την Εκλογική Συνέλευση που την απάρτιζαν τα μέλη της Ιεράς Συνόδου, οι ενδημούντες αρχιερείς, ο μητροπολίτης Ηρακλείας και 70 ή περισσότεροι λαϊκοί αντιπρόσωποι. Η Συνέλευση καθόριζε τους υποψηφίους και το λεγόμενο τριπρόσωπο, μετά την έγκριση του καταλόγου από την Υψηλή Πύλη, από όπου η Ενδυμούσα Σύνοδος εξέλεγε τον Πατριάρχη.

5.2.2 Σχέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου με το ελληνικό και το τουρκικό κράτος
Ο πολιτικός ρόλος του Ο.Π. ανατράπηκε όταν διαλύθηκε η Οθωμανική αυτοκρατορία, με την Επανάσταση και τη δημιουργία του νέου τουρκικού λαϊκού κράτους, το οποίο άλλαξε και τη διαδικασία εκλογής του Πατριάρχη.
Με τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το Π. τα χρειάστηκε γιατί δημιουργήθηκαν επιμέρους κράτη, τα οποία προσπαθούσαν να ανασυγκροτηθούν εθνικά, να εκσυγχρονιστούν, την ίδια στιγμή που αναπτυσσόταν κατά τόπους ο εθνικισμός, αλλά και την αντιπαράθεση με την Τουρκία, που αντιμετώπιζε αρνητικά το Ο.Π. θεωρώντας πως λειτουργούσε υπέρ της Ελλάδας.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, το Ο.Π. μπήκε στα μαύρα κατάστιχα και λόγω των αποσχίσεων και τη δημιουργία αυτοκέφαλων Εκκλησιών, έχασε πολλές από τις δικαιοδοσίες του. Το 1833 η ελληνική κυβέρνηση κήρυξε την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ελλάδας και οι σχέσεις με το Ο.Π. διακόπηκαν μέχρι το 1850. Τότε, με τον Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο που κατοχυρώθηκε από το Σύνταγμα η Ελλάδα παρέχει την υποστήριξή της στο Ο.Π. όχι πάντα επιτυχημένα.
Στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάννης, οι Τούρκοι προσπάθησαν να απομακρύνουν το Πατριαρχείο από την Κωνσταντινούπολη και να το στείλουν στο Άγιο Όρος. Το έθεσαν μάλιστα ως όρο, για να εξαιρεθούν οι κάτοικοι της Πόλης από την ανταλλαγή των πληθυσμών. Το τουρκικό επιχείρημα ήταν πως το Π. ασκούσε πάντοτε πολιτική, είχε εχθρική στάση απέναντι στην Τουρκία κι αν παρέμενε, θα δημιουργούνταν προβλήματα.
Όντως η θέση του Π. εντός της Τουρκίας αλλά και διεθνώς, ήταν ένα από τα θέματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής τόσο στη Συνθήκη της Λωζάννης όσο και γενικότερα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η ελληνική διπλωματία μετά την πανωλεθρία της Μικρασιατικής Καταστροφής δεν κατάφερε να κατοχυρωθεί με ρήτρα ο διεθνής ρόλος του Π. με αποτέλεσμα αυτό να παραμείνει νομικά ξεκρέμαστο και να εξαρτάται από την καλή θέληση της Τουρκίας.
Η ελληνική αντιπροσωπία με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο προσπάθησε να αποκρούσει την τουρκική πρόταση για μεταφορά του Π. κάτι που θεωρούνταν καταστροφή για το κύρος του. Η προσπάθεια ήταν επιτυχής, καθώς και οι μεγάλες δυνάμεις τάχθηκαν υπέρ της παραμονής του Π. στην Πόλη, ενώ ταυτόχρονα δέχτηκαν τον περιορισμό του πολιτικού του ρόλου.
Από τότε το Π. είναι έκθετο στις αρνητικές διαθέσεις των Τούρκων και σε παρερμηνείες αν και θεωρείται πως εμμέσως πλην σαφώς, η παρουσία και η ελευθερία του κατοχυρώνονται από τη Συνθήκη της Λωζάννης σχετικά με τις μη μουσουλμανικές μειονότητες.
Δείγμα της δεινής του θέσης, είναι η απέλαση του Πατριάρχη Κωνσταντίνου το 1925 που οδήγησε την ελληνική κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει το θέμα στο Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών. Η τουρκική πλευρά αντέκρουσε πως το Ο.Π. είναι καθίδρυμα τουρκικής εσωτερικής τάξης με σύσταση και λειτουργία υπαγόμενες στους τουρκικούς νόμους. Η αντίφαση είναι πως στο πρακτικό της Συνθήκης, υπογραμμίζεται από όλες τις αντιπροσωπείες ο παγκόσμιος πνευματικός του χαρακτήρας.
Η προσφυγή αυτή έδωσε την ευκαιρία να διευκρινιστεί ο νομικός χαρακτήρας του Π. και να διορθωθεί η παράληψη της Λωζάννης. Φυσικά, η ελληνική πλευρά δέχτηκε τη συμβιβαστική πρόταση των τούρκων να αποσυρθεί η προσφυγή και να μη θεωρηθούν ανταλλάξιμοι οι αρχιερείς της Πόλης στο σύνολό τους. Αυτό εξασθένησε ακόμα περισσότερο το κύρος του Πατριαρχείου κι επιβεβαιώθηκε η αδυναμία της Αθήνας να επέμβει στο θέμα του Φαναρίου.
Από τότε, το ελληνικό κράτος συνεχίζει να στηρίζει ηθικά και υλικά το Ο.Π. και το έργο των Εκκλησιών του στην ελληνική Διασπορά. Πάντως, η θέση του Π. εξακολουθεί να είναι ζόρικη.
5.3 Θεσμικό Πλαίσιο Λειτουργίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου μετά το 1923
Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης η θέση του Ο.Π. επιδεινώθηκε από τουρκικά περιοριστικά μέτρα παρά τις εγγυήσεις για την προστασία των μειονοτήτων. Επίσης, με την ανταλλαγή των πληθυσμών οι δικαιοδοσίες του έχουν περιοριστεί στην Πόλη, την Ίμβρο και την Τένεδο όπου υπάρχει ποίμνιο. Η Τουρκία θεωρεί ότι το Ο.Π. είναι η θρησκευτική αρχή των εκεί ομογενών.
Τα μέτρα αυτά, συχνά αντίθετα στη Συνθήκη απορούν τις προϋποθέσεις εκλογής του Πατριάρχη, τη δράση του προς τα έξω, το ρόλο του στην εκπαίδευση των μειονοτήτων και τη διοίκηση των ελληνικών ιδρυμάτων της Κωνσταντινούπολης από όπου έχει αποκλειστεί, όπως και τη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, από όπου συναρτώνται η διαδοχή και η ανανέωση της ιεραρχίας του στο εσωτερικό της Τουρκίας.

5.3.1 Οι Νέοι Κανονισμοί της Πατριαρχικής Εκλογής
Οι διαφορές φαίνονται μετά το 1923, στην εκλογή του Γρηγόριου Ζ’. Δε συγκροτήθηκε καμιά εκλογική συνέλευση από αρχιερείς και λαϊκούς, όπως προβλεπόταν από το Ύψιστο Διάταγμα του 1856. Η εκλογή του έγινε από την Ενδημούσα Σύνοδο ενώ για πρώτη φορά επιβλήθηκε με ειδική απόφαση του νομάρχη Κωνσταντινούπολης ως προϋπόθεση, οι εκλογείς και οι εκλεγόμενοι στις πατριαρχικές εκλογές να είναι Τούρκοι υπήκοοι. Από τότε, όλες οι εκλογές ακολουθούν αυτήν τη διαδικασία (εξαίρεση μόνον ο Πατριάρχης Αθηναγόρας που του δόθηκε τουρκική υπηκοότητα και ήταν αποδεκτός και από την Αμερική και από την Τουρκία και από την Ελλάδα.
Το 1927 ενόψει της διαδοχής του, οι τουρκικές αρχές κυκλοφόρησαν ως μνημόνιο (από τότε στη μόδα) άλλη απόφαση που προέβλεπε τριμελή επιτροπή ιεραρχών και την παρουσία συμβολαιογράφου που θα υπέγραφε το πρακτικό εκλογής. Αν και η διαδικασία αυτή δεν εφαρμόστηκε τελικά, εξακολουθεί να ισχύει και να εφαρμόζεται κατά περίπτωση, ανάλογα με τα γούστα των τουρκικών αρχών. Στους κανονισμούς αυτούς προβλέπεται για τους υποψήφιους να είναι τούρκοι υπήκοοι, να μπορούν να διαγραφούν από τις υποψηφιότητες όσοι η Νομαρχία Κωνσταντινούπολης επιθυμεί, η εκλογή να γίνεται ενώπιον συμβολαιογράφου και τέλος, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, η Νομαρχία να εκλέγει όποιον Πατριάρχη επιθυμεί.
Λόγω αυτών των περιοριστικών όρων, το Π. έχει σήμερα σοβαρό πρόβλημα συνέχειας της λειτουργίας του, καθώς η εκλογή του Πατριάρχη περιορίζεται στον κύκλο της Κωνσταντινούπολης κι αφήνει απέξω τους επισκόπους των επαρχιών. Το γεγονός αυτό εγείρει τον κίνδυνο να πάψει ο θεσμός, καθώς οι ομογενείς διαρκώς συρρικνώνονται, λόγω της εθνικής και πολιτιστικής τους ιδιαιτερότητας, της απαλλοτρίωσης των ελληνικών ιδιοκτησιών, των διώξεων και γενικά των μέτρων εις βάρος τους. Για αρκετά από αυτά η Τουρκία έχει κατηγορηθεί ως προς παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

5.3.2 Λοιπά περιοριστικά μέτρα
Μετά το 1960 είχαμε μπαράζ περιοριστικών μέτρων για το Π.
- Απαγόρευση της λειτουργίας του τυπογραφείου του Ο.Π. και αναστολή έκδοσης των θεολογικών εντύπων Ορθοδοξία και Απόστολος Ανδρέας πράγμα που έφερε πλήγμα στην επικοινωνία του.
- Απαγόρευση της εισόδου των κληρικών στα ελληνικά μειονοτικά σχολεία
- Απαγόρευση του μαθήματος των θρησκευτικών
- Απαγόρευση ομαδικών επισκέψεων των μαθητών σε ναούς και η προσευχή στα σχολεία.
- Απαγόρευση στους κληρικούς να εργάζονται ως καθηγητές στα σχολεία της μειονότητας.
- Απαγόρευση της εγγραφής αλλοδαπών στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η οποία έκλεισε το 1971 σε αντίθεση με τη Συνθήκη της Λωζάννης που καθιέρωνε ως τουρκική υποχρέωση την εκπαιδευτική ελευθερία των μειονοτήτων, δίνοντάς τους το δικαίωμα να ιδρύουν σχολεία.
Η απαγόρευση της λειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης (ιδρύθηκε το 1844) ήταν ισχυρό πλήγμα που δείχνει καθαρά τον κίνδυνο για τη συνέχεια του πατριαρχικού θεσμού, ιδίως σε συνδυασμό με τον περιορισμό εκλογής του πατριάρχη σε τούρκους μόνον υπήκοους. Η Σχολή λειτουργούσε και ως φυτώριο στελεχών και κληρικών.
Από τότε και συνεχώς, το Ο. Π. αιτείται συνεχώς την επαναλειτουργία της Σχολής, χωρίς αποτέλεσμα.
Άλλα περιοριστικά μέτρα:
- μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80 οι τουρκικές αρχές αρνούνταν να χορηγήσουν άδεια αποκατάστασης του πατριαρχικού οίκου, που είχε χτιστεί το 1599 και καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1941. Μετά από 41 χρόνια δόθηκε η άδεια αποκατάστασης και εγκαινιάστηκε το 1989.
- Οι τουρκικές αρχές προσπαθούσαν να ελέγχουν τις κινήσεις και τους λόγους του Πατριάρχη, ενώ ακόμη και σήμερα αμφισβητούν συστηματικά την παγκόσμια αποστολή του Ο.Π. και το αντιμετωπίζουν ως παρακατιανό θρησκευτικό ίδρυμα τοπικού ενδιαφέροντος.
Συμπέρασμα: το Ο.Π. έχει σήμερα πολύ μικρή ελευθερία στο να εκπληρώνει τον παγκόσμιο ρόλο του αν και τελευταία δείχνει να ανακάμπτει.

5.4 Ρόλος και Επιδράσεις του Ο.Π. στην Ελληνική Διασπορά
Το Ο.Π. υπήρξε ανέκαθεν βασική συνιστώσα της κοινωνικής οργάνωσης του ελληνισμού στον ελλαδικό χώρο και έξω από αυτόν. Αυτό συμβαίνει γιατί η Ορθοδοξία ταυτίστηκε με την εθνική ταυτότητα κυρίως από την οθωμανική κατοχή έως σήμερα. Η ελληνική Εκκλησία και το Π. είχαν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση και την αναπαραγωγή της ελληνικής ταυτότητας παγκοσμίως.
Ελληνική Διασπορά: έντονος και καθοριστικός ο ρόλος του Ο.Π. Η ελληνική μετανάστευση παρείχε τη δυνατότητα στο Π. να συμπορευτεί με τους ομογενείς όπου κι αν βρίσκονταν και να ενεργοποιεί τις δικαιοδοσίες του, κυρίως επειδή η ίδρυση ναών ήταν βασικός άξονας της κοινοτικής οργάνωσης των ομογενών. Η κοινοτική οργάνωση, έχοντας ως σταθερό κέντρο βάρους τους ναούς διαμορφώθηκε συχνά σε ενοριακή κοινότητα. Μέσα από τις αρχιεπισκοπές και μητροπόλεις, το Ο.Π. αναμείχθηκε στην κοινότητα με στόχο την ομογένεια και την προσαρμογή της στην ενοριακή οργάνωση.
Επίσης, ανέλαβε άμεσα την ευθύνη της ποίμανσης των ομογενών με την πράξη άρσης και επικύρωσης το 1922, του Π. τόμου του 1908 και τη δικαιοδοσία που είχε εκχωρηθεί στην Εκκλησία της Ελλάδος. Ίδρυσε τις πρώτες μητροπόλεις στην Αμερική, πριν από την τυπική αναγνώριση της άρσης από την Εκκλησία της Ελλάδος.
Η ανάληψη της εκκλησιαστικής διοίκησης της ομογένειας, ήταν μια απαραίτητη στρατηγική πράξη. Σε αυτό συνέβαλλε η αυξανόμενη μετανάστευση και το γεγονός πως η Εκκλησία της Ελλάδας που είχε τη δικαιοδοσία, δεν εκπλήρωσε τους σκοπούς της. Έτσι, το Ο.Π. μπόρεσε να αυξήσει τις δικαιοδοσίες του που είχαν συρρικνωθεί μετά την Καταστροφή.
Από τότε οι μητροπόλεις που ιδρύθηκαν και λειτούργησαν υπό την αιγίδα του, αναμείχθηκαν στα κοινοτικά θέματα της ομογένειας προς το συμφέρον της Εκκλησίας. Η οργάνωση και η αναβάθμιση των μητροπόλεων ολοκληρώθηκε προπολεμικά.
Σε πολλές χώρες και κυρίως στην Αμερική, τον Καναδά, τη Μ. Βρετανία και την Αυστραλία η κοινοτική οργάνωση επιτεύχθηκε σε αλληλεξάρτηση με τις Εκκλησίες του Π. με αποτέλεσμα διάφορες μορφές ελέγχου.
- το δικαίωμα τελικής ερμηνείας από την Εκκλησία των καταστατικών, σε περιπτώσεις διαφωνιών
- το δικαίωμα απόλυσης των διοικητικών συμβουλίων σύμφωνα με την κρίση του ιεράρχη
Αποτέλεσμα αυτής της επιρροής ήταν να καθορίζεται ο μεγάλος όγκος κοινοτήτων σε πολλά σημεία από την εκκλησιαστική Ιεραρχία, κάτι που δε συνέβαινε σε κάποιες κοινότητες της Αυστραλίας ή του Καναδά. Στην Ευρώπη, με εξαίρεση τη Μ. Βρετανία, ο κανόνας ήταν η αρχή οργάνωσης σε αμιγώς λαϊκές, ανεξάρτητες κοινότητες, που διακρίνονται για τη γενική και έντονη πολιτικοποίησή τους. Αυτό συνέβη επειδή το ιδιότυπο ανθρώπινο δυναμικό τους διατήρησε έντονους πολιτικούς δεσμούς με τα ελληνικά κόμματα.
Οι επιδράσεις των τοπικών Εκκλησιών του Ο.Π. διακρίνουν 3 τυπολογικά σχήματα κοινοτικής οργάνωσης, με κριτήρια τις σχέσεις της κοινότητας με την Εκκλησία και την κατανομή των ρόλων.
Α) ενοριακή κοινότητα: υπό την αιγίδα της Εκκλησίας που διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο
Β) κοινότητα – ενορία: υπάρχει μια σχετική αυτονομία από την Εκκλησία
Γ) εθνική κοινόητα (ή κοινότητα): πλήρης ανεξαρτησία από την Εκκλησία

5.5 Παρουσία και Προβλήματα του Ο.Π. στην Ελληνική Διασπορά
5.5.1 Οργάνωση και Διοίκηση
Η παρουσία του Ο.Π. στη διασπορά εκτός Τουρκίας χρονολογείται από το 1920, όταν ιδρύθηκε η Αρχιεπισκοπή της Αμερικής. Από τότε και μέχρι σήμερα οργανώνει Εκκλησίες στις περισσότερες χώρες δικαιοδοσίας του.
Η σύσταση και η διοίκηση των αρχιεπισκοπών και των μητροπόλεων καθορίζονται βάσει ιδιαίτερου καταστατικού χάρτη (συντάγματος) που εκδίδεται κατά περίπτωση.
Η διοίκηση των Εκκλησιών, πέραν της εποπτείας και ελέγχου από το Π. διακρίνεται σε:
- επίπεδα αμιγώς ιερατικού χαρακτήρα (σύνοδοι επισκόπων)
- επίπεδα κληρολαϊκού χαρακτήρα με τη συμμετοχή κληρικών και λαϊκών (αρχιεπισκοπικά ή επισκοπικά συμβούλια)
Έτσι, η λειτουργία τους είναι σχετικά αυτόνομη σε σχέση με την εσωτερική τους οργάνωση.
Οι τοπικές μητροπόλεις, αρχιεπισκοπές και οι ενοριακές κοινότητες λειτουργούν με βάση την ισχύουσα τοπική νομοθεσία κι αποτελούν δυνατό στοιχείο στήριξης του Π. Έχουμε πολλών ειδών και μεγεθών ναούς αλλά βαριέμαι να γράφω τους ακριβείς αριθμούς. Σελ. 182

5.5.2 Κυριότερα προβλήματα
- Αναγνώρισης των δικαιοδοσιών του Ο.Π.
- Εδραίωσης του κύρους των Εκκλησιών των επαρχιών του στις χώρες της ελληνικής διασποράς.
Τα προβλήματα αυτά έχουν να κάνουν με τη βαθιά εκκοσμίκευση στην ανεξιθρησκεία και την ελευθεριότητα των ξένων κοινωνιών. Είναι επίσης σχετικά με την εικόνα της ‘εν αιχμαλωσία Εκκλησίας’ που έχει να κάνει με την παρουσία του Π. στην Τουρκία.
Η σύζευξη των Εκκλησιών του Π. με την οργάνωση των εκεί κοινοτήτων, η ταύτιση της ενοριακής με την κοινοτική οργάνωση και η προσπάθεια επιβολής ομοιόμορφων κανονισμών αμφισβητήθηκε από την αρχή σε διάφορες ομογένειες όπως στην Αμερική, τη Μ. Βρετανία και κυρίως στην Αυστραλία.
Αυστραλία: η διαμάχη του 1924 με τις πρώτες ελληνικές κοινότητες για την ίδρυση της εκεί Μητρόπολης εξελίχθηκε σε συνεχή ρήξη και τέλος σε μόνιμο σχίσμα συμπαρασύροντας αρκετές σημαντικές κοινότητες. Η ρήξη των κοινοτήτων με την επίσημη Εκκλησία, οδήγησε στη δημιουργία της Αυτοκέφαλης Αρχιεπισκοπής Αυστραλίας. Οι άξονες της ρήξης, ήταν η προσαρμογή ή όχι των καταστατικών των κοινοτήτων στους ομοιόμορφους κανονισμούς της ‘κανονικής’ αρχιεπισκοπής, τον έλεγχο της περιουσίας των ναών και τις διαφωνίες ως προς το σύστημα διακυβέρνησης.
Η αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή θεωρείται αντικανονική και σχισματική από το Π. αλλά κατά τα άλλα λειτουργεί νόμιμα στο αυστραλιανό πλαίσιο της ανεξιθρησκείας. Βέβαια, έχουν γίνει προσπάθειες συμφιλίωσης και στη μια μεσολάβησε η ελληνική κυβέρνηση. Η ‘συμφωνία των Αθηνών’ το 1992 δεν εφαρμόστηκε τελικά λόγω αντιρρήσεων μερίδας του παπαδαριού. Αργότερα οι ανεξάρτητες κοινότητες αποκλείστηκαν από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού γεγονός που καταδικάστηκε ως πράξη ικανοποίησης του Ο.Π. , παραβίαση του Συντάγματος και του Προεδρικού Διατάγματος. Έτσι το χάσμα απέκτησε νέες διαστάσεις και έντονα πολιτική χροιά. Ο αποκλεισμός αυτός έθεσε ζητήματα ισονομίας, ουδετερότητας και αξιοπιστίας του ελληνικού κράτους.
Την κατάσταση επιβάρυνε η παρουσία του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, που αμφισβητώντας το Ο. και επικαλούμενο ιστορικά δικαιώματα προσπάθησε να εδραιωθεί στην περιοχή με την ίδρυση εξαρχίας και σχολείου.
Η ρήξη των δυο Π. επέδρασε σημαντικά στην ομογένεια. Κάποια στιγμή εκδηλώθηκε τάση των κοινοτήτων να προσχωρήσουν στα Ιεροσόλυμα και να διαλυθεί η Αυτοκέφαλη Εκκλησία. Το θέμα έληξε όταν το Ιεροσολύμων υποχώρησε με απόφαση της Υπερτελούς Μείζονος Συνόδου.
Προβλήματα εδραίωσης και κύρους του Ο.Π. εκδηλώθηκαν τελευταία και στην Αρχιεπισκοπή Βορείου και Νοτίου Αμερικής, όταν ο αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος αποχώρησε και τον διαδέχθηκε ο Σπυρίδωνας, που σύντομα πήρε τα παπούτσια στο χέρι για να έρθει ο Δημήτριος.
Η κρίση της Εκκλησίας της Αμερικής, αν και θεωρητικά έχει τελειώσει, συνεχίζει να ανησυχεί γιατί φαίνεται να έχει βαθύτερα αίτια και να προέρχεται από τις νεότερες γενιές του στενού εκκλησιαστικού περιβάλλοντος.
OCL (Orthodox Christian Laity): ομάδα που δραστηριοποιείται από το 1980 στον εκδημοκρατισμό των εκκλησιαστικών δομών και κυρίως των ανώτερων κλιμακίων.
Goal : περιλαμβάνει πρώην στελέχη της OCL κι ένας από τους στόχους της είναι η ανεξαρτητοποίηση της αρχιεπισκοπής από το Ο.Π. προς το οποίο είναι αρνητικοί, λόγω της δυσμενούς του κατάστασης στην Τουρκία.
Το πρόβλημα εδραίωσης του Ο.Π. στην ελληνική διασπορά, επεκτείνεται και στο ΣΑΕ. Το Π. έχει παρεξηγήσει το Συμβούλιο και το θεωρεί ανταγωνιστικό προς την Εκκλησία και τις οργανώσεις που προστατεύει το ίδιο.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Δευ Μάρ 19, 2012 4:41 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

TOMOΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

6.1 Ιστορική Αναδρομή
Η Κύπρος έχει ιστορία 9.000 χρόνων και βρίσκεται μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Διαθέτει φυσικό πλούτο, πέρασε από πολλούς κατακτητές κι ο λαός της υπέφερε πολλά.

Α. Αρχαίοι Χρόνοι
Από ευρήματα χρονολογίας 1075 π.Χ. προκύπτει πως υπήρξαν αναπτυγμένες εμπορικές συναλλαγές και μεταναστεύσεις από την Κύπρο προς την Ελλάδα. Δύο ψηφίσματα του δήμου της Αθήνας αναφέρουν Κύπριους μετανάστες.

Β. Χριστιανικοί Χρόνοι
Φυγή
Η μαζικότερη φυγή των Κυπρίων σημειώθηκε το 690 μ.Χ. όταν ο αρχιεπίσκοπος Ιωάννης, από το φόβο των Αράβων και με άδεια του Ιουστινιανού εγκατέλειψε το νησί και με το μισό πληθυσμό εγκαταστάθηκε στη Νέα Ιουστινιανή του Πόντου. Τα επόμενα χρόνια αρκετοί επέστρεψαν. Ταυτόχρονα, οι Άραβες κατακτητές μετέφεραν πολλούς Κύπριους στη Συρία για να εμποδίσουν επανάσταση.
1155 – 1161: Οι Φράγκοι κατακτούν το νησί και πούλησαν αρκετούς στα σκλαβοπάζαρα της Συρίας. Στη φραγκοκρατία και ενετοκρατία η μετανάστευση ήταν περιορισμένη αλλά αυξήθηκε στην οθωμανική εκστρατεία, για να αποφευχθούν η δουλεία και οι διωγμοί.
Δημιουργήθηκαν αρκετές παροικίες στη Δύση, με σημαντικότερη αυτήν της Βενετίας, που αφομοιώθηκε από τους γηγενείς, μετά την κατάληψή της από τους Γάλλους. Αυτό οδήγησε σε διακοπή της επικοινωνίας των μεταναστών με την Κύπρο.
Κατά την οθωμανική κατοχή ο πληθυσμός μειώθηκε, ενώ πολλοί μετανάστευσαν στην Ευρώπη λόγω εμπορικών σχέσεων.

Λόγιοι Κύπριοι στο Εξωτερικό.
Αρκετοί ήταν αυτοί που έζησαν και δημιούργησαν στις αρχές του 19ου αι. στην Ευρώπη κυρίως στην Ιταλία και τη Ρουμανία.
Από το 1881 (πρώτη καταγραφή) μέχρι το 1931 ο πληθυσμός αυξήθηκε και μάλιστα σε μεγαλύτερο ποσοστό στους Ελληνοκύπριους έναντι των Τουρκοκύπριων.
Μετά τη Λωζάννη, όταν η Τουρκία παραχώρησε τα δικαιώματά της στην Αγγλία, 5.000 Τουρκοκύπριοι μετανάστευσαν στην Τουρκία.

6.2 Μετανάστευση
Πρώτη χώρα μετανάστευσης της Κύπρου ήταν η Αίγυπτος. Στην Αλεξάνδρεια, η Ελληνική Αδελφότητα Κυπρίων λειτουργεί από το 1873.
Στις αρχές του 20ου αι. μεταναστεύουν κυρίως στις ΗΠΑ. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο, στην Αγγλία και την Αφρική, ενώ μετά το Β’, στην Αυστραλία και τον Καναδά.
Στη δεκαετία του ’30, οι περισσότεροι μετανάστες ήταν αγρότες γιατί η λειψυδρία έριξε σε ανέχεια τον αγροτικό πληθυσμό. Η μετανάστευση είναι αλυσιδωτή: ένα μέλος της οικογένειας μεταναστεύει κι αφού ταχτοποιηθεί με δουλειά και λεφτά, προτρέπει φίλους και συγγενείς να τον ακολουθήσουν. Δημιουργείται έτσι ένα συνεχές μεταναστευτικό ρεύμα, με κόσμο που ακολουθεί τον ‘πρώτο’ μετανάστη.

6.2.1 Η Μετανάστευση επί Αγγλοκρατίας
Τα σχετικά στοιχεία που έχουμε είναι ατελή, αλλά δείχνουν πως στα πρώτα χρόνια της αγγλοκρατίας η μετανάστευση ήταν περιορισμένη.

Α) Έμμεσες πηγές: το Υπ. Αποικιών αναφέρει πως δόθηκαν 1000 διαβατήρια σε Κύπριους όταν χαλάρωσαν οι περιορισμοί εισόδου στη χώρα. Οι κυπριακές παροικίες δραστηριοποιήθηκαν ενάντια στην αγγλική κυβέρνηση του 1931 (Οκτωβριανά). Οι μυστικές υπηρεσίες της Αγγλίας αναφέρουν πως στη γύρω της Κύπρου περιοχή υπήρχαν ισχυρές ελληνοκυπριακές παροικίες που έστελναν χρήματα για τα θύματα του αγώνα.
Β) Άμεσες πηγές: μετά το 1946 η μετανάστευση αυξήθηκε. Μέχρι την ανεξαρτησία, ο αριθμός ανεβαίνει σε 50.000. Χώρα υποδοχής ήταν κυρίως η Αγγλία και η Αυστραλία, αλλά και οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και διάφορες χώρες Ευρώπης και Αφρικής.
Οι πιο πολλοί μετανάστες της περιόδου έφευγαν κατά τη διάρκεια του ένοπλου αγώνα εναντίον των Άγγλων (1955-1959). Οι περισσότεροι πήγαν στις ΗΠΑ και οι υπόλοιποι στην Αυστραλία.

6.2.2 Η Μετανάστευση επί Κυπριακής Δημοκρατίας
Μετά τις 16 Αυγούστου 1960 η μετανάστευση αυξήθηκε κι άλλο και χαρακτηρίστηκε ‘μαζική έξοδος’. Από το 1989 οι Κύπριοι πολίτες δεν υποχρεώνονται σε συμπλήρωση δελτίου προορισμού οπότε τα στοιχεία που έχουμε είναι κατά προσέγγιση.
Α) τα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας (1960-1963)
Τον πρώτο χρόνο μετανάστευσαν 14.589 άτομα (2,5% του συνολικού πληθυσμού) υπερδιπλάσια του προηγούμενου. Μετά μειώθηκε στο μισό και η τάση αυτή συνεχίζεται, όπως και η μείωση μετανάστευσης προς την Αγγλία.
Β) Περίοδος 1964-1970
Με τις διακοινοτικές συγκρούσεις του Δεκεμβρίου 1963 έχουμε πάλι αύξηση. Κατόπιν, ο αριθμός μεταναστών μειώνεται αργά αλλά σταθερά, μέχρι το καλοκαίρι του 1974 όταν γίνεται πραξικόπημα εναντίον της νόμιμης κυβέρνησης, η Τουρκία εισβάλλει και κατακτά το 39% της Κύπρου, εκτοπίζοντας 20.000 Ελληνοκύπριους.
Γ) 1971-1974
Έχουμε πολιτική αστάθεια και εμφύλιο σπαραγμό. Το 1971 για πρώτη φορά περισσότεροι μεταναστεύουν στην Αυστραλία παρά στην Αγγλία κι αυτό συνεχίζεται μέχρι το 1988. Η αλλαγή ίσως οφείλεται στην έλλειψη ευκαιριών στην Αγγλία. Άλλωστε και η Αυστραλία είναι αγγλόφωνη. Τρίτος λόγος, η αλυσιδωτή μετανάστευση, καθώς υπήρχε κυπριακή παροικία στην Αυστραλία.
Δ) 1975-1997
Η τουρκική εισβολή αυξάνει τη μετανάστευση λόγω ανασφάλειας, απώλεια περιουσιών, ανεργία και άλλα. Μέχρι το 1977 μεταναστεύει το 3,6% του πληθυσμού.
Ε) Σήμερα
Την περίοδο 1946 – 1997 μετανάστευσαν 145.229 Κύπριοι. Ο αριθμός δεν αποδίδει την πραγματικότητα γιατί αναφέρεται κυρίως στην πρώτη γενιά μεταναστών. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα νούμερα του κυπριακού Τμήματος Στατιστικής και της Υπηρεσίας Απόδημων του Υπ. Εξ.
Το ΥΠΕΞ αναφέρεται σε απόδημους ενώ το τμ. Στατιστικής σε μετανάστες. Στους απόδημους περιλαμβάνονται όλοι όσοι έχουν κυπριακή καταγωγή. Πέρα από αυτό, ο πραγματικός αριθμός Κύπριων πρώτης γενιάς και όσων έχουν καταγωγή (μαζί με θανάτους και γεννήσεις) δε μπορεί να καθοριστεί χωρίς συστηματική καταγραφή.

6.3 Λόγοι Μετανάστευσης
Α) Επί αγγλοκρατίας
Κυρίως οικονομικοί οι λόγοι. Η περιοχές που παρήγαν μετανάστες, ήταν αυτές με φτωχή γεωργική παραγωγή λόγω ανομβρίας, αδιαφορίας των Άγγλων και της βαριάς φορολογίας.
Άλλος λόγος ήταν η αβεβαιότητα που προκάλεσε το Κίνημα του 1931 κι ο ένοπλος αγώνας της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών κατά της αγγλικής κατοχής.
Η λειψυδρία και η πολιτική αστάθεια οδήγησαν σε αύξηση της αποδημίας την ίδια στιγμή που η Αγγλία απολάμβανε οικονομική άνοδο.

Β) Επί Κυπριακής Δημοκρατίας
Η μετανάστευση συνεχίστηκε λόγω ανησυχίας και αβεβαιότητας που προκάλεσε η αλλαγή κυβέρνησης στους Κύπριους, σε συνδυασμό με τα οικονομικά χάλια. Προσθέστε και τις ταραχές του Δεκεμβρίου 1963 όταν οι τούρκοι βομβάρδισαν την Τηλλυρία, και θα καταλάβετε τι ατμόσφαιρα επικρατούσε. Η τουρκική εισβολή επέβαλλε τη διχοτόμηση του νησιού, τον εκτοπισμό πληθυσμού, την οικονομική δυσπραγία και την ανεργία. Οπότε δεν είναι περίεργο που το 8% του πληθυσμού έφυγε.

6.4 Τα Προβλήματα των Κυπρίων Μεταναστών
Στην Αγγλία οι Κύπριοι εργάζονταν σε εστιατόρια και ξενοδοχεία, υπέφεραν όμως από ασθένειες και κακές συνθήκες διαβίωσης. Τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν (εκτός Ελλάδας) ήταν:
- η προσαρμογή και η ένταξή τους στο νέο περιβάλλον
- το χάσμα των γενεών που διευρύνεται, με κίνδυνο να χαθεί η οικογενειακή συνοχή και να προκληθεί αποξένωση με την Κύπρο
- η ανάγκη διατήρησης εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας μέσω της γλώσσας, της θρησκείας και των τοπικών εθίμων. Η ταυτότητα είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα εκπαιδευτικά προβλήματα της ομογένειας. Δυστυχώς τα Κυπριόπουλα μειονεκτούν στην επικοινωνία λόγω απώλειας γλωσσικής ικανότητας.

6.4.1 Το Εκπαιδευτικό Πρόβλημα
Οι Κύπριοι έχουν έφεση στη μάθηση, έφεση που μετέφεραν στις χώρες εγκατάστασης, όπου παράλληλα με την εκμάθηση της αγγλικής μαθαίνουν και την ελληνική. Πάγιο αίτημα του κυπριακού ελληνισμού, ιδιαίτερα στην Αγγλία, ήταν η ίδρυση ελληνικών σχολείων και η βελτίωση της εκπαίδευσης. Τη γλωσσική και θρησκευτική διδασκαλία αναλάμβαναν κυρίως οι ιερείς.
Τη δεκαετία του’60 η παροικία ζήτησε βοήθεια από την κυπριακή κυβέρνηση για την οργάνωση και τη διδασκαλία των ελληνικών. Η κυβέρνηση ανταποκρίθηκε κι έτσι η κυπριακή εκπαιδευτική αποστολή στην Αγγλία είναι γεγονός.

6.4.2 Δευτερεύοντα προβλήματα του Κυπριακού Απόδημου Ελληνισμού
- Υψηλά αεροπορικά ναύλα: ο ΚΑΕ εισηγείται σχέδιο που να απευθύνεται στους νέους του εξωτερικού ώστε να υπάρχει επαφή των παιδιών 2ης και 3ης γενιάς με την Κύπρο.
- Η μεγάλη γραφειοκρατία: το ζητούμενο είναι η συντόμευση των διαδικασιών στις κυπριακές διπλωματικές αποστολές για την καλύτερη εξυπηρέτηση και την αίσθηση πως η μαμά πατρίδα είναι εδώ.
- Δορυφορική σύνδεση: για να διατηρηθούν οι δεσμοί, είναι απαραίτητη η επαφή με την Κύπρο. Επιβάλλεται η επέκταση της εμβέλειας των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών ώστε να καλύπτει περισσότερες χώρες.
- Επαναπατρισμός: η πολιτεία προσφέρει φορολογικές ελαφρύνσεις και οικονομική βοήθεια προς τους παλιννοστούντες για τη συνέχιση της εκπαίδευσης των παιδιών. Χρειάζεται όμως σαφές πολιτικό πρόγραμμα για να είναι ο επαναπατρισμός ωφέλιμος για όλους καθώς θα ενίσχυε το εργατικό δυναμικό, τις γεννήσεις και την άνοδο της παραγωγικότητας.
- Σύνδεση ΠΟΜΑΚ & ΠΣΕΚΑ με το ΣΑΕ: Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Αποδήμων Κυπρίων και η Παγκόσμια Συντονιστική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα πιστεύουν πως πρέπει να συμμετέχουν στο Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού.

6.5 Ο Απόδημος Ελληνισμός και το Κυπριακό Πρόβλημα
Ο απόδημος ελληνισμός Ελλάδας και Κύπρου προσπάθησε και προσπαθεί να λύσει το εθνικό πρόβλημα εισβολής και κατοχής. Για αυτό το λόγο ιδρύθηκε η Εθνική Κυπριακή Ομοσπονδία Μεγάλης Βρετανίας με σκοπούς:
- την κάμψη της τουρκικής αδιαλλαξίας έτσι ώστε να λυθεί το Κυπριακό
- την προώθηση της ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση
- τη βοήθεια στην Κύπρο με κάθε τρόπο
- τη διοργάνωση επισκέψεων πολιτειακών αξιωματούχων προς την Κύπρο για να διαπιστώσουν την αδικία
Η ίδρυση της Παγκόσμιας Συντονιστικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνα και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Απόδημων Κυπρίων έχει να κάνει με το συντονισμό και τον προγραμματισμό όλων των ενεργειών του απόδημου ελληνισμού για τη δίκαιη λύση του κυπριακού προβλήματος.
Στις διάφορες χώρες, λειτουργούν σύνδεσμοι και οργανώσεις που υπάγονται στην οικεία ομοσπονδία. Έτσι επιτυγχάνεται ο συντονισμός στην προσπάθεια επίτευξης του κοινού στόχου.
Το μόνο που δεν υπάρχει είναι οργανική σύνδεση των Ελληνοκύπριων με το ΣΑΕ αν κι έχουν αρχίσει οι διαπραγματεύσεις.

1) Η συμβολή των απόδημων στη φυσική επιβίωση των εκτοπισθέντων
Ο Μακάριος Γ’ είχε πει πως η κυβέρνηση παραμέλησε τους Κύπριους απόδημους και δεν αξιοποίησε τις δυνατότητές τους. Εκείνοι όμως, αμέσως μετά την εισβολή δραστηριοποιήθηκαν στέλνοντας μεγάλα ποσά, ρούχα, φάρμακα και οικιακό εξοπλισμό.

2) Εμβάσματα
Τα εμβάσματα των απόδημων είναι σημαντικά γιατί προσφέρονται σε ξένο νόμισμα. Έτσι μειώνουν την ανάγκη του κράτους για εξωτερικό δανεισμό και άρα, την εξάρτηση της κυπριακής οικονομίας από τις διεθνείς. Εκτός από αυτό, τα εμβάσματα βοηθούν την κυπριακή οικονομία να αντέξει τις επιπτώσεις της εισβολής.

3) Η συμβολή του απόδημου ελληνισμού στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού προβλήματος
Σε συνεργασία με το ελληνικό λόμπι της Αμερικής και τις φιλοκυπριακές οργανώσεις στην Αγγλία οι Κύπριοι απόδημοι προσπαθούν να ενημερώσουν την κοινή γνώμη για την εξεύρεση δίκαιας λύσης. Οι προσπάθειες αυτές δε σταμάτησαν ποτέ. Επίκεντρο της κινητοποίησης είναι η ανάμιξη γερουσιαστών και βουλευτών, κυρίως των ΗΠΑ και της Αγγλίας. Η τακτική επαφή με αυτούς τους αξιωματούχους οδηγεί στην υποβολή ερωτήσεων προς τον πρωθυπουργό και τον υπεξ Μεγάλης Βρετανίας. Το θέμα συζητείται στη Βουλή των Κοινοτήτων και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Παραδείγματα:
1. το ψήφισμα της 29ης Ιουλίου 1998. Υποβλήθηκε από τα τρία μεγάλα κόμματα της βρετανικής Βουλής και υπογράφηκε από 150 βουλευτές
2. το ψήφισμα της επιτροπής Διεθνών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας (1997) για τον τερματισμό της παρούσας κατάστασης που παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα.
3. με πρωτοβουλία του ελληνοαμερικάνου βουλευτή Michael Bilirakis διοργανώθηκε ειδική σύνοδος όπου καταδικάστηκε η τουρκική εισβολή, κατοχή και παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων
επιπρόσθετα οι κατά τόπους ομοσπονδίες έρχονται σε επαφή με κυβερνητικούς και μη αντιπροσώπους κάθε χώρας για την προώθηση της λύσης. Με τις ενέργειες των απόδημων το θέμα μετατράπηκε σε πρωτεύον ζήτημα.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 9:56 am    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

7.1 Το Συνταγματικό Καθεστώς του Ελληνισμού της Διασποράς
7.1.1 Ο ορισμός της έννοιας «Έλλην» στα επαναστατικά Συντάγματα
Το σύγχρονο ελληνικό κράτος χαρακτηρίζεται από πολυάριθμους ομοεθνείς που κατοικούσαν εκτός συνόρων. Ο καθορισμός των δικαιωμάτων τους τον 20ο αι. τάραξε την πολιτική και κοινωνική ζωή. Σήμερα ο σημαντικός ρόλος της Διασποράς είναι αναντίρρητος.
Ο ορισμός του Έλληνα θεμελιώνεται και στην εντοπιότητα, χωρίς όμως ιδεολογική φόρτιση. Ο όρος «αυτόχθων» εμφανίζεται πρώτη φορά στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου όπου αναφέρεται πως απολαμβάνει χωρίς καμιά διαφορά, ίσα πολιτικά δικαιώματα.
Την ίδια αντίληψη έχει και το Σύνταγμα του Άστρους, στη Β’ Εθνοσυνέλευση.
Το Σύνταγμα της Τροιζήνας (Γ’ Εθνοσυνέλευση) αναφέρει πως Έλληνες είναι:
Α) οι αυτόχθονες χριστιανοί της Ελληνικής επικράτειας
Β) όσοι ξέφυγαν του τουρκικού ζυγού και είναι χριστιανοί, που ήρθαν στην Ελληνική επικράτεια για να αγωνισθούν και να κατοικήσουν.
Γ) όσοι είναι γεννημένοι από Έλληνα πατέρα και διαμένουν σε άλλη επικράτεια
Δ) όσοι αυτόχθονες και μη, καθώς και οι απόγονοί τους επιθυμούν να πολιτογραφηθούν
Ε) όσοι ξένοι έρθουν και πολιτογραφηθούν.
Όλοι οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον των νόμων, και δεκτοί ανάλογα με την προσωπική τους αξία σε όλα τα δημόσια επαγγέλματα, πολιτικά και στρατιωτικά.
Νομικό και πολιτικό κριτήριο του Έλληνα πολίτη δεν είναι η ελληνική γλώσσα ή η εθνολογική καταγωγή αλλά η χριστιανική πίστη. Ωστόσο, η προβληματική δεν αφορούσε μόνον τους κανόνες που διέπουν την ιθαγένεια αλλά και σε κάτι πιο ουσιαστικό, στα κριτήρια προσδιορισμού της ελληνικής ταυτότητας. Αυτή η σύγχυση έφερε πολλά δεινά.

7.1.2 Η αντιπαράθεση αυτοχθόνων και ετεροχθόνων
Μετά την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 ακολούθησε η Εθνοσυνέλευση με το Σύνταγμα της 18ης Μαρτίου 1844. Το άρθρο 3 περιγράφει την ισονομία των Ελλήνων, το πώς πρέπει να συνεισφέρουν οικονομικά ανάλογα με την περιουσία τους, πως γίνονται δεκτοί σε όλα τα δημόσια επαγγέλματα. «Πολίται είναι όσοι απέκτησαν ή αποκτήσωσι τα χαρακτηριστικά του πολίτου κατά τους νόμους του Κράτους». Η διάταξη μπορεί να είναι άψογη, όμως το Β’ Ψήφισμα της Εθνοσυνέλευσης εισήγαγε ανισότητα καθώς προέκυψε το ζήτημα ποιοι θα διορίζονταν στο δημόσιο ή θα παρέμεναν σε αυτό. Μόνο όσοι γεννήθηκαν στις ελεύθερες περιοχές της τότε Επικράτειας, οι αυτόχθονες, ή και όσοι κατάγονταν από περιοχές που δεν είχαν ελευθερωθεί ακόμη, δηλαδή οι ετερόχθονες?
Το ζήτημα δεν είχε τόσο πρακτική σημασία όσο ηθική. Από την πρώτη κιόλας συνεδρίαση της Εθνοσυνέλευσης κατατέθηκε πλήθος προτάσεων και τροπολογιών που συζητιόντουσαν επί δυο εβδομάδες, χάνοντας έτσι την ουσία του πράγματος. Μέσα στην πλήρη σύγχυση που δημιουργήθηκε, οι περισσότεροι πληρεξούσιοι (μεταξύ τους πολλοί σπουδαίοι αγωνιστές όπως ο Μακρυγιάννης) πάτησαν την πεπονόφλουδα. Θεώρησαν πως ο ‘αυτοχθονισμός’ ήταν η λύση στα φαινόμενα διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας και κακής διαχείρισης. Ατομικές ευθύνες και φιλοδοξίες, πικρίες και απογοητεύσεις έγιναν κυρίαρχα επιχειρήματα, καταλήγοντας στην ‘ποινικοποίηση’ της καταγωγής από υπόδουλες περιοχές και την ‘επιβράβευση’ της καταγωγής από απελευθερωμένες. Η συζήτηση μεταφέρθηκε στο πότε τελείωσαν οι πολεμικές επιχειρήσεις, το 1827 ή το 1829, στο αν οι πολεμικές εκδουλεύσεις είναι σημαντικότερες των ειρηνικών, ή αν οι καθηγητές πανεπιστημίου, ή οι δικαστές πρέπει να εξαιρεθούν από τα κριτήρια εντοπιότητας. Κάποιες φωνές επεσήμαναν ότι η οποιαδήποτε απόφαση αφορούσε την ελληνική εθνική ταυτότητα, την αντίληψη περί ελληνισμού, την ενότητα ή τη διαίρεσή του.
Τελικά υπερψηφίστηκε ο αποκλεισμός των ετεροχθόνων από τις δημόσιες θέσεις, ζημιώνοντας έτσι ηθικά και ιστορικά όλο τον ελληνισμό. Η ισχύς του δημοψηφίσματος ήταν τρία με τέσσερα χρόνια, ανάλογα με την κατηγορία των ετεροχθόνων και η εφαρμογή του συνίστατο στην απόλυση ή το μη διορισμό όσων δεν είχαν τα νόμιμα προσόντα.
Κάποιοι ισχυρίζονται πως το Β’ Ψήφισμα δεν τηρήθηκε ποτέ, οι πηγές της εποχής όμως καταρρίπτουν αυτήν την άποψη. Υπάρχουν κατάλογοι απολυθέντων ετεροχθόνων. Κάποιοι άλλοι είπαν πως μετά από ένα – δυο χρόνια το ψήφισμα ατόνησε.
Τα αποτελέσματα αυτού του μέτρου ήταν πενιχρά: 70 – 75 ετερόχθονες ήταν οι απολυθέντες από το δημόσιο ενώ οι συνολικά θιγόμενοι ανέρχονταν στους 100.
Επίσης, ως προς την κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση, οι ετερόχθονες δεν εκπροσωπήθηκαν ως ομάδα προσδιοριζόμενη από τον τόπο καταγωγής της.

7.1.3 Το άρθρο 108 του Συντάγματος
130 χρόνια μετά την αντιπαράθεση αυτοχθόνων – ετεροχθόνων, το Σύνταγμα του 1975 εισήγαγε μια πρωτοτυπία. Για πρώτη φορά θεσμοθετήθηκε το ενδιαφέρον και η φροντίδα της πολιτείας για τον ελληνισμό εκτός συνόρων. Το προηγούμενο κενό, αποδίδεται σε δυο αιτίες:
- στο (δικαιολογημένο ή μη) φόβο της ελληνικής πολιτείας μην θεωρηθεί πως η συνταγματική προστασία του ελληνισμού στις περιοχές που δεν ενσωματώθηκαν στο ελληνικό κράτος εμπεριέχει αλυτρωτικές τάσεις. Ταυτόχρονα η πολιτεία αδιαφόρησε για το ενδεχόμενο να κατηγορηθεί για εγκατάλειψη ή ανεπάρκεια σε σχέση με τις διεθνείς συνθήκες που είχαν συνομολογηθεί για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους.
- οι μετανάστες είχαν άγνοια ή ελλιπή γνώση σχετικά με τον πληθυσμό τους, την εξάπλωσή τους, τη σημασία της Ελληνικής Διασποράς. Ταυτόχρονα υπήρχε και συναισθηματική – εξωνομική προσέγγιση της ‘ξενιτιάς’ όπως αυτή βιώνεται μέσα από τα δημοτικά και λαϊκά τραγούδια. Για περισσότερο από 100 χρόνια ο νομοθέτης δε μπορούσε να αντιληφθεί το ρόλο της ομογένειας και άρα δε μπορούσε να διαμορφώσει το νομικό πλαίσιο για την ανάπτυξη και συνέχειά της.
Μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 το άρθρο 108 είναι:
«Το κράτος μεριμνά για τη ζωή του απόδημου Ελληνισμού και τη διατήρηση των δεσμών του με τη μητέρα πατρίδα. Επίσης μεριμνά για την παιδεία, την κοινωνική και επαγγελματική προαγωγή των εκτός της Επικράτειας εργαζομένων Ελλήνων. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την οργάνωση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού που έχει ως αποστολή του την έκφραση όλων των δυνάμεων του απανταχού Ελληνισμού».
Πρόκειται για το ανώτερο νομικό κείμενο που διέπει τον Ε.τ.Δ. Υπήρξαν και πριν βέβαια κάποιες συζητήσεις.
Η ειδική μνεία στον ΕτΔ οφείλεται στο γεγονός πως πρόκειται για υποκείμενη έννοια, στενότερη κατά το πλάτος, αλλά την ευρύτερη έννοια ‘Έθνος’. Οι δυο αυτές έννοιες έχουν σχέση υπαλληλίας. Θιασώτες και επικριτές της αποκλειστικής ή διαζευκτικής χρήσης του όρου ‘Έθνος’ σε σχέση με τους όρους ‘Λαός’, ‘Κράτος’ ή ‘Χώρα’ επικαλέστηκαν επιχειρήματα που απορρέουν από την ανάλυση του όρου ‘Έθνος’ αδιακρίτως, είτε για να υποστηρίξουν, είτε για να απορρίψουν τη χρήση του. Κοινός παράγοντας υπήρξε η αναγνώριση του εκτός συνόρων ελληνισμού ως σημαντικής και αναπόσπαστης συνιστώσας του Έθνους.
Στο αρχικό Σύνταγμα του 1975, το άρθρο 108 ήταν παράγραφος του άρθρου 23 για τα κοινωνικά δικαιώματα. Οι μεταβολές του όμως δεν έφεραν ουσιαστική βελτίωση για τη ζωή του απόδημου Ελληνισμού. Η αδυναμία της διάταξης είναι τελεολογική, συνδεδεμένη με την άγνοια ή την αναποφασιστικότητα του συντακτικού νομοθέτη. Η παρατήρηση πως ‘οι απόδημοι είναι θέμα που δεν έχει καμιά σχέση με κοινωνικά δικαιώματα’ προκάλεσε την απόσπαση της τελευταίας παραγράφου, τη δημιουργία αυτοτελούς άρθρου και την ένταξή του στις μεταβατικές διατάξεις.
Τρία σημεία του άρθρου 108 χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή:
Α) η έννοια του απόδημου ελληνισμού – ποιοι ακριβώς απολαμβάνουν κρατική μέριμνα. Η έννοια αυτή είναι λίγο λαστιχάκι, άλλοτε στενή, άλλοτε ευρεία. Η πρώτη – αρχική παράγραφος δεν περιλαμβάνει όλους τους εκτός Ελλάδος Έλληνες. Υπάρχει μάλιστα μια εννοιολογική διάσταση – διαφοροποίηση ανάμεσα στον ‘απόδημο ελληνισμό’, τους ‘εκτός της Επικράτειας εργαζόμενους Έλληνες’ και στους ‘εκτός επικράτειας ευρισκόμενους εκλογείς’ σε διάφορα εδάφια. Μετά την αναθεώρηση του 2001 ο όρος απανταχού ελληνισμός ‘in fine’ είναι πολύ ευρύς, καθώς περιλαμβάνει και τους εντός Ελλάδας Έλληνες, που φυσικά δεν εκφράζονται μέσα από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού.
Η έννοια απόδημος είναι η αντίθετη του ‘ένδημου’, γηγενή και αυτόχθονα. Περικλείει όλους τους μετανάστες, όπου κι αν βρίσκονται, άσχετα αν στα πρακτικά της Βουλής γίνεται μνεία μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγχρόνως αποκλείει από την κρατική μέριμνα τους Βορειοηπειρώτες, τους Κων/λίτες, Ίμβρους, Τενέδιους και τους ελληνόφωνους της Κάτω Ιταλίας. Αναρωτιέται κανείς γιατί ο νομοθέτης έκρινε πως αυτοί δεν χρειάζονται κρατική προστασία. Υπάρχουν βέβαια δυο επιχειρήματα:
1) τα δικαιώματα αυτών των Ελλήνων κατοχυρώνονται από διεθνείς συμβάσεις (ανύπαρκτες επί της ουσίας)
2) το άρθρο 108 αφορά μόνο στους Έλληνες υπηκόους και όχι στους Έλληνες άλλης υπηκοότητας (οπότε έχουμε πάλι το ζήτημα αυτόχθονες – ετερόχθονες).
Ο νομοθέτης δεν ασχολήθηκε με τέτοια ποταπά θέματα, αλλά έχοντας το όραμα ‘της εισόδου της Ελλάδας στην Κοινή Αγορά’ ασχολήθηκε μόνον με τις προοπτικές ενός μίζερου εργατικού δυναμικού που περιφέρεται στην Ευρώπη. Επίσης, δεν έγινε καμιά αναφορά στις συχνά τεράστιες δυνατότητες των ομογενών της Διασποράς, ούτε αναφέρθηκαν οι μεγάλοι εξ αυτών ευεργέτες, επιστήμονες, πνευματικοί άνθρωποι. Η λάθος αυτή αντίληψη διορθώνεται σήμερα όπως στο Ν. 2413 για την ‘ελληνική παιδεία στο εξωτερικό και τη διαπολιτισμική εκπαίδευση’. Ωστόσο, η κακή ορολογία ‘απόδημος’ παραμένει και δικαιολογεί τον όρο ‘παλιννοστούντες’ έναν όρο που είναι ακριβής μόνον όταν πρόκειται για μετανάστες και όχι για να περιγραφεί η εγκατάσταση στην Ελλάδα Πολιτών ή Ποντίων. Μεταξύ των εναλλακτικών επιλογών ΕτΔ, Οικουμενικός Ελληνισμός και Απανταχού Ελληνισμός, οι συγγραφείς του εγχειριδίου πιστεύουν πως είναι καλύτερος ο όρος ‘εκτός Ελλάδος Ελληνισμός’.
Β) ο σκοπός και η νομική θεμελίωση της θεσμοθετημένης προστασίας. Ο σκοπός του νομοθέτη φαίνεται από τη διατύπωση του άρθρου 108, όπου αναφέρεται στη μέριμνα για τη ζωή των ομογενών και τη διατήρηση των δεσμών με τη μαμά πατρίδα, όπως και στην παιδεία, την κοινωνική και επαγγελματική προαγωγή τους. Σύμφωνα με τη Βουλή «υπάρχει καθήκον της ελληνικής πατρίδας να ενδιαφέρεται για τον Απόδημο Ελληνισμό, διότι εκεί που υπάρχουν οι ομογενείς κρατούν υψηλό το εθνικό φρόνημα και το πατριωτικό αίσθημα».
Το γεγονός είναι πως η πραγματοποίηση του άρθρου 108 είναι δύσκολη, λόγω της ανεπιτυχούς προσέγγισης του θέματος στο δίπολο: μητροπολιτικό κέντρο – μετανάστης/ομογενής. Κάποιοι πανέξυπνοι βουλευτές, θεωρούν την ομογένεια ως ένα εργατικό δυναμικό ‘περιφερόμενο εις τας Ευρώπας’.
Γ) η φύση και η αιτιολόγηση αυτής της προστασίας. Η διάταξη του 108 επικρίθηκε για ασάφεια και αοριστία, θεωρήθηκε από πολλούς χωρίς θετικό περιεχόμενο, απλό ευχολόγιο και φιλάνθρωπο διάθεση του κράτους. Το θέμα είναι πως δεν υπάρχει ενιαία αντίληψη ούτε τρόπος υλοποίησης της κρατικής φροντίδας.
Μέσα από τις συζητήσεις της Βουλής διαμορφώθηκαν δυο τάσεις:
1η – μια συγκεντρωτική αντίληψη: εκτός της θεσμοθέτησης κρατικής εποπτείας σε βασικούς τομείς όπως η παιδεία, η πολιτεία οφείλει να φροντίζει και για την οργάνωση και τις εκδηλώσεις των απόδημων.
2η – επιφυλακτική αντίληψη σε σχέση με την έντονη, κρατική παρέμβαση που ‘θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα και με τα κράτη στα οποία ζουν οι απόδημοι Έλληνες και αποτελούν εκτεταμένη και απόλυτα σεβαστή ομάδα εντός των κοινωνιών τους.
Τελικά επικράτησε μια μεσαία προσέγγιση καθώς η λέξη ‘φροντίδα’ αντικαταστάθηκε από τη ‘μέριμνα’. Το ΣΑΕ καθίσταται πλέον όργανο συνταγματικής περιωπής.

7.1.4 Οι φορείς που υλοποιούν τις συνταγματικές επιταγές
Το κράτος έχει πολλούς φορείς που ασχολούνται με τον ΕτΔ, όπως το Γραφείο Τάξεων Υποδοχής και Φροντιστηριακών Τμημάτων Παλιννοστούντων του Παιδείας, και τα Γραφεία Εκπαιδεύσεως των νομαρχιών. Θα προσπαθήσουμε να τα περιγράψουμε είναι όμως κοινή διαπίστωση η πληθώρα αυτών των φορέων που έχει θετικά και αρνητικά. στοιχεία.
Θετικά: αναδεικνύεται η ύπαρξη ουσιαστικού και πολύπλευρου ενδιαφέροντος για τους ομογενείς.
Αρνητικά: αποκαλύπτεται η σύγχυση που υπάρχει στις αρμοδιότητες, την επικάλυψη πρωτοβουλιών, την αποσπασματική προσέγγιση των προβλημάτων και γενικώς το ρητό ‘όπου λαλούν πολλοί κοκκόροι, αργεί να ξημερώσει’. Τις αδυναμίες προσπαθεί να διορθώσει ο Ν. 2790/2000 για ‘την αποκατάσταση των παλιννοστούντων ομογενών από την τέως Σοβιετική Ένωση και άλλες διατάξεις’. Ο νόμος προβλέπει την ίδρυση κι άλλων φορέων όπως:
- Η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού: ιδρύθηκε το 1983 και είναι η πρώτη σημαντική προσπάθεια να υλοποιηθεί το άρθρο 108. Σχετική υπηρεσία λειτουργούσε το 1979 στο υπ. Εξ. Αρχικά η ΓΓΑΕ ανήκε στο υπ. Πολιτισμού κι αργότερα εντάχθηκε στο υπ.Εξ. Έχει 52 μόνιμους υπαλλήλους, σημαντικό προϋπολογισμό και την ευθύνη για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένης πολιτικής τόσο για τους απόδημους όσο και για τους παλιννοστούντες. Προωθεί ειδικά μέτρα κι ευνοϊκές ρυθμίσεις σε συνεργασία με άλλα υπουργεία. Αντιπροσωπεύεται στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και στο Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης. Παρακολουθεί τα θέματα των ομογενών μέσω του ΟΗΕ, της Ε.Ε. και του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας. Δραστηριότητές της είναι :
α) Ηθική και υλική ενίσχυση των ομογενειακών οργανώσεων παγκοσμίως
β) Αμφίπλευρη ενημέρωση: έκδοση υλικού για θέματα κοινωνικής ασφάλισης, οικονομικά, φορολογικά, αποστολή οπτικοακουστικού υλικού, βιβλίων και περιοδικών, οργάνωση κι ενίσχυση συνεδρίων, επαφών με ομογενειακούς φορείς για την κατανόηση, καταγραφή και αντιμετώπιση προβλημάτων.
γ) Εκπαίδευση: παρακολούθηση των εκπαιδευτικών θεμάτων των απόδημων, χορήγηση υποτροφιών και κάθε είδους βοήθεια ως προς τη διδασκαλία της ελληνικής, εκπόνηση προγραμμάτων επιμόρφωσης, χρηματοδότηση ερευνών
δ) Οργάνωση εκδηλώσεων για τη διατήρηση της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας, επιχορήγηση φορέων για πολιτιστικές δραστηριότητες καθώς και διοργάνωση προγραμμάτων φιλοξενίας απόδημων
Επίσης, η ΓΓΑΕ αξιοποιεί πλήρως τις νέες τεχνολογίες. Υπάρχει κόμβος από το 1997 με παγκόσμια εμβέλεια. Η ΓΓΑΕ επιχορήγησε 20 ομοσπονδίες από φτωχές περιοχές για αγορά υπολογιστών και σύνδεση με το διαδίκτυο.
- Το Εθνικό Ίδρυμα Υποδοχής και Αποκατάστασης Αποδήμων και Παλιννοστούντων Ομογενών Ελλήνων: ιδρύθηκε με προεδρικό διάταγμα και πρόκειται για κοινωφελές ίδρυμα ιδιωτικού δικαίου υπό το υπ. Εξ. Αρχικά φρόντιζε τους Έλληνες της πρώην Σοβ. Ένωσης που άρχισαν να έρχονται το 1988. κατόπιν ασχολήθηκε με τους ομογενείς και αλλογενείς από την Αλβανία. Σήμερα έχει τρία προγράμματα:
1) Υποδοχή και αποκατάσταση παλιννοστούντων στη Θράκη σε 4 στάδια (υποδοχή στα κέντρα φιλοξενίας, προετοιμασία για κοινωνική ένταξη στους οικισμούς υποδοχής, παραμονή σε ενοικιαζόμενες κατοικίες με κοινωνική κι επαγγελματική στήριξη, μόνιμη εγκατάσταση και οικιστική – επαγγελματική αποκατάσταση). Το δικαίωμα παλιννόστησης αποκτάται με τη θεώρηση «Παλιννόστηση» (βίζα) από το ελληνικό προξενείο της Μόσχας, με δικαιολογητικά που αποδεικνύουν την ελληνική καταγωγή. Οι κοινωνική ενσωμάτωση στην Ελλάδα προβλέπεται μόνον για όσους πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις.
2) Στήριξη των Βορειοηπειρωτών που παραμένουν στις εστίες τους, μέσω της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της ενίσχυσης της επαγγελματικής δραστηριότητας και της οικονομικής ανάπτυξης καθώς και με την κατασκευή κοινωφελών έργων.
3) Στήριξη των ομογενών που ζουν στις χώρες της πρώην Σοβ. Ένωσης.
4) Η Γενική Γραμματεία Παλιννοστούντων Ομογενών του υπ. Μακεδονίας – Θράκης (που δεν υπάρχει πια) λειτουργεί από το 1994 χωρίς δικό της οργανισμό και προϋπολογισμό. Δραστηριοποιείται στους τομείς που αφορούν στην αποκατάσταση στην Ελλάδα των ομογενών από την πρώην ΕΣΣΔ. Ενισχύεται από το εκλιπών υπουργείο και εν μέρει από το υπ. Εθν. Οικονομίας. Στους νομούς Μακεδονίας και Θράκης, υπάρχουν τα γραφεία της ΝΕΣΠΟ (Νομαρχιακής Επιτροπής Συμπαράστασης Παλιννοστούντων Ομογενών). Η ΓΓΠΟ ασχολείται με την ενημέρωση των ομογενών σε θέματα παλιννόστησης, περίθαλψης, στρατολογίας, φορολογίας κ.α. παρέχει νομική βοήθεια, συντελεί στη στεγαστική αποκατάσταση, στην επαγγελματική, στην εκμάθηση – βελτίωση της ελληνικής γλώσσας, αναλαμβάνει πρωτοβουλίες κοινωνικής πρόνοιας, πολιτιστικές, αθλητικές εκδηλώσεις καθώς και στη χορήγηση θεώρησης ‘Παλιννόστησης’ σε ομογενείς που ήρθαν με τουριστική θεώρηση. Μάλιστα, διενήργησε και απογραφή των παλιννοστούντων ομογενών. Είναι μια δραστήρια ΓΓΠΟ.
5) Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: ιδρύθηκε ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας και την εποπτεία του υπ. Εξωτερικών. Η έδρα του είναι στην Αθήνα, αλλά έχει παραρτήματα και στο εξωτερικό. Διοικείται από συμβούλιο που διορίζεται από το υπ.Εξ. για 4 χρόνια ενώ συμμετέχουν και τα Παιδείας και Πολιτισμού. Ο προϋπολογισμός του προέρχεται από το κράτος, αυτοχρηματοδότηση και ιδιωτική πρωτοβουλία. Έχει αποστολή την προβολή του ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό, τη διάδοση της ελληνικής μεταξύ των απόδημων και την ενίσχυση της πολιτιστικής συνεργασίας με άλλες χώρες. Οργανώνει εκθέσεις, συναυλίες, διαλέξεις, προβολές και συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς.

7.1.5 Ειδικό πλέγμα σχέσεων ελληνικής πολιτείας και ομογένειας
Η απουσία από το μητροπολιτικό κέντρο δημιουργεί την ανάγκη ειδικής ρύθμισης των βασικών θεμάτων που προσδιορίζουν τη σχέση κράτους – πολίτη. Τέσσερα είναι τα σημαντικότερα:
- όσα αφορούν την ιθαγένεια
- η υποχρέωση στράτευσης
- το δικαίωμα ψήφου
- η νομική διάσταση της ελληνικής παιδείας των ομογενών

Α) Θέματα Ιθαγένειας
Το μπάχαλο στην ανατολική Ευρώπη δημιούργησε έντονο μεταναστευτικό (έως και προσφυγικό) κύμα ομογενών προς την Ελλάδα. Αρχικά η Πολιτεία το αντιμετώπισε μάλλον αποσπασματικά, σε δυο άξονες:
- ως προς τους Β. Ηπειρώτες: προσπάθησε να τους αποθαρρύνει από το να εγκαταλείψουν τη Β. Ήπειρο, ώστε να μην αλλοιωθεί η σύνθεση της ελληνικής μειονότητα. Ο στόχος αυτός θεωρήθηκε καλύτερος και για τους Έλληνες της πρώην ΕΣΣΔ
- ως προς τους Πόντιους: ενθάρρυνε την εγκατάσταση στη Θράκη, ώστε να τονωθεί το ελληνικό στοιχείο σε σχέση του μουσουλμανικού.
Νομικά, διατυπώνονται δυο απόψεις σχετικά με την έννοια ‘ομογενής’.
1η: ομογενής = ο αλλοδαπός που δεν έχει ελληνική εθνικότητα
2η: ομογενής = κάθε άτομο που έχει την ελληνική εθνικότητα
(τα της ιθαγένειας ορίζουν ο Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας περί δήμων και κοινοτήτων).
Για τους Β. Ηπειρώτες που μένουν στην Ελλάδα, η Υ.Α. χορηγεί Ειδικό Δελτίο Ταυτότητας Ομογενούς, από τις αστυνομικές αρχές που χειρίζονται θέματα αλλοδαπών. Όσο ισχύει αυτό το δελτίο, ο κάτοχος έχει δικαίωμα παραμονής και εργασίας στην Ελλάδα, έτσι ώστε να μη μειονεκτεί έναντι των Ελλήνων υπηκόων και να μην ταράζεται η αγορά εργασίας. Η Υ.Α. ρυθμίζει τις προϋποθέσεις, τη διάρκεια και τη διαδικασία παροχής δικαιώματος παραμονής και εργασίας στη Β. Ήπειρο. Ο αιτών πρέπει να είναι κάτοχος ταξιδιωτικού εγγράφου της χώρας υπηκοότητας και προξενικής θεώρησης ετήσιας ή πενταετούς ισχύος έστω κι αν έχει λήξει. Το δελτίο ταυτότητας ισχύει μέχρι και τρία χρόνια με δυνατότητα ανανέωσης. Το ίδιο δελτίο χορηγείται και στις συζύγους και τους κατιόντες συγγενείς, ανεξαρτήτως εθνικής καταγωγής εφόσον η συγγενική σχέση αποδεικνύεται επίσημα.
Παρά τις δυσκολίες, 25.000 περίπου Πόντιοι διατήρησαν την ελληνική ιθαγένεια στην ΕΣΣΔ. Μέχρι το 1988 εκείνοι που έρχονταν εδώ ήταν από τις κεντροασιατικές δημοκρατίες (Καζαχστάν, Ουζμπεκιστάν), διότι σε αυτές τις χώρες όλοι σχεδόν διατηρούσαν ελληνικά διαβατήρια, πράγμα που διευκόλυνε την έξοδό τους. Ακόμη κι εκείνοι που είχαν σοβιετικά διαβατήρια, διατήρησαν έντονη ελληνική συνείδηση. Πάγιο αίτημά τους η απρόσκοπτη κτήση της ελληνικής ιθαγένειας. Το πρόβλημα ίσως λυνόταν πιο απλά με διπλή ιθαγένεια.
Ο ν. 2130/1993 ήταν σουρωτήρι ως προς τη δυνατότητα καταστρατηγήσεων. Πολλοί αλλοεθνείς ήρθαν εδώ με πλαστά έγγραφα, έκαναν ψευδείς δηλώσεις κι απέκτησαν το νομικό καθεστώς του Πόντιου με όλα τα πλεονεκτήματά του.
Ο ν. 2790/2000 ορίζει ότι ‘ομοεθνείς που κατοικούν σε χώρες της πρώην ΕΣΣΔ μπορούν να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια μετά από αίτηση στην ελληνική προξενική αρχή του τόπου κατοικίας τους, εφόσον έχουν κλείσει τα 18 και η ελληνική τους ιθαγένεια αποδεικνύεται βάσει των συνθηκών Άγκυρας και Λοζάννης. Ο ομογενής αποκτά την ελληνική ιθαγένεια με απόφαση του γ.γ. της περιφέρειας που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ύστερα από γνωμάτευση της εκεί προξενικής αρχής και ειδικής επιτροπής σχετικά με την ελληνική καταγωγή του αιτούντος. Ένα μέλος αυτής της επιτροπής, ορίζεται υποχρεωτικά από την αντιπροσωπευτικότερη οργάνωση των ομογενών της περιφέρειας. Αν αυτό δεν είναι εφικτό τότε επιλέγεται κάποιος που υποδεικνύει το προεδρείο του ΣΑΕ. Η ελληνική καταγωγή διαπιστώνεται ύστερα από συνέντευξη και συνεκτίμηση των δικαιολογητικών. Και αυτός ο νόμος δέχτηκε κριτική, γιατί ενώ είναι πολύπλοκος, δύσκολος, κι αφήνει παραθυράκια λαμογιάς.
Με την αίτηση για ελληνική ιθαγένεια ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει και τον εξελληνισμό του ονόματος και του επωνύμου του. Τότε, αν ο γ.γ. συμφωνεί διατάσσει την εγγραφή στο δημοτολόγιο με το εξελληνισμένο επώνυμο. Τα ανήλικα τέκνα αποκτούν την ιθαγένεια από το χρόνο ορκωμοσίας του γονέα και ο εξελληνισμός του ονόματος γίνεται με τον ίδιο τρόπο.
Στους ομογενείς που η κτήση της ιθαγένειας συνεπάγεται την απώλεια της προηγούμενης παρέχεται η εναλλακτική να ζητήσουν ή ιθαγένεια ή Ειδικό Δελτίο Ταυτότητας. Το δελτίο μπορεί να δοθεί και σε ομογενείς άλλων χωρών και υπέχει άδεια παραμονής και εργασίας του ομογενούς στην ελληνική επικράτεια.

Β) Υποχρέωση Υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις
Για τους ομογενείς υπάρχουν πολλές ευνοϊκές ρυθμίσεις με στόχο αφενός να μην παραβιάζεται η συνταγματική επιταγή και αφετέρου να επιδεικνύεται ο ανάλογος σεβασμός προς τις ανάγκες τους.
‘Κάθε Έλληνας που μπορεί να φέρει όπλα είναι υποχρεωμένος να συντελεί στην άμυνα της Πατρίδας, σύμφωνα με τους νόμους’. Όλοι οι Έλληνες από την 1η Ιανουαρίου του έτους που κλείνουν τα 20 χρόνια τους μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του έτους που κλείνουν τα πενήντα, είναι υποχρεωμένοι να στρατευτούν. Οι ρυθμίσεις για τους ομογενείς διαφέρουν ανάλογα με την κατηγορία τους.
- Μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού
- Χαρακτηρισμένοι ως μετανάστες από τις μεταναστευτικές αρχές
- Σπουδαστές
- Τέκνα γονέων που διαμένουν στο εξωτερικό
- Όσοι υπηρέτησαν στους στρατούς συμμαχικών κρατών
Η σχετική νομοθεσία είναι κουλουβάχατα για αυτό δε θα αναφερθεί εδώ. Το μόνο που θα κάνουμε είναι να αναφερθούμε συνοπτικά στα ευεργετήματα σχετικά με τη στράτευση των μόνιμων κατοίκων εξωτερικού για να καταλάβετε:
- Ισχύει η απεριόριστη αναβολή
- δίνεται δυνατότητα παραμονής στην Ελλάδα επί έξι μήνες διαρκώς ή διακεκομμένα, προκειμένου ο ομογενής να μη χάσει την ιδιότητά του ως μόνιμος κάτοικος εξωτερικού. Σε αυτό το εξάμηνο δε συνυπολογίζεται η πιθανή τμηματική θητεία ή η αναβολή για λόγους υγείας.
- Παρέχεται δυνατότητα μειωμένης εξάμηνης θητείας που εκπληρώνεται ολόκληρη ή τμηματικά με ελάχιστη διάρκεια δυο μήνες κάθε φορά, χωρίς να υπάρχει περιορισμός στο χρόνο ολοκλήρωσής της.
Επίσης, στην αναθεώρηση του 2001 προστέθηκε ερμηνευτική δήλωση όπου προβλέπεται η υποχρεωτική προσφορά άλλων υπηρεσιών εντός ή εκτός Ενόπλων Δυνάμεων (εναλλακτική θητεία) για αντιρρησίες συνείδησης.

Γ) Το δικαίωμα ψήφου των ομογενών
Το δικαίωμα ψήφου είναι πάγιο αίτημα της ομογένειας. Στο Σύνταγμα του 1975 αναφέρεται: «Νόμος δύναται να ορίζει τα της ασκήσεως του εκλογικού δικαιώματος των εκτός της Επικρατείας ευρισκομένων εκλογέων». Η διάταξη αυτή απέκλειε τους εκτός Ελλάδας κατά την ημέρα των εκλογών, είτε με επιστολή, είτε με αυτοπρόσωπη ψηφοφορία στην οικεία πρεσβεία. Με το άρθρο 51 αφέθηκε στο νομοθέτη η ευχέρεια να εισαγάγει εξαίρεση στον κανόνα και να προβλέψει τη διαδικασία σύμφωνα με την οποία θα ψηφίζουν και οι εκτός Επικράτειας και η οποία θα πρέπει να είναι σύμφωνη προς το δίκαιο της χώρας διεξαγωγής. Εάν αυτό το δίκαιο απαγόρευε στους αλλοδαπούς την πολιτική δραστηριότητα και να ψηφίζουν για την πατρίδα τους, ο νομοθέτης δε θα μπορούσε να εισαγάγει κάποια διαδικασία. Ή αν η χώρα υποδοχής απαγόρευε τελείως στους εγκατεστημένους σε αυτήν να ψηφίζουν για την πατρίδα τους τότε ούτε η Ελλάδα θα μπορούσε να δώσει αυτό το δικαίωμα στους εκτός συνόρων εκλογέων, διότι η ισχύς του ελληνικού νόμου περιορίζεται στον ελλαδικό χώρο.
Πολλοί υπεραμύνθηκαν του δικαιώματος ψήφου των ομογενών αλλά τελικά το άρθρο 51 αποδείχτηκε ελάχιστα χρήσιμο.
Α) η αναγνώριση δικαιώματος ψήφου δεν αφορά όλη την ομογένεια αλλά ένα ελάχιστο ποσοστό. Η διάταξη αναφέρεται στους ‘εκλογείς’ δηλαδή στους Έλληνες πολίτες.
Β) η ρύθμιση της διαδικασίας άσκησης του δικαιώματος ψήφου των ομογενών επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια του κοινού νομοθέτη. Ο δυνητικός χαρακτήρας αυτής της πρωτοβουλίας είναι εμφανής εφόσον η διατύπωση του συντάγματος είναι ρητή και σαφής. Το ‘δύναται’ δε σημαίνει ‘υποχρεούται’ . Ακόμη κι αν ο συνταγματικός νομοθέτης χρησιμοποιούσε το ‘υποχρεούται’ ή αν είχε ορίσει συγκεκριμένη προθεσμία εντός της οποίας θα έπρεπε να ψηφιστεί νόμος που να αναγνωρίζει δικαίωμα ψήφου στους ομογενείς, η αποτελεσματικότητά του θα ήταν επισφαλής. Σύμφωνα με επιστημονική άποψη, ο κοινός νομοθέτης έχει πάντοτε ‘διακριτική ευχέρεια’ θα μπορούσε δηλαδή να αδρανήσει ή και να νομοθετήσει μετά την πάροδο της προθεσμίας χωρίς επιπτώσεις. Υπάρχει λοιπόν αδυναμία επιβολής επί του νομοθετικού οργάνου. Η παράλειψή του, θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει αντισυνταγματική περίπτωση εάν ο ελληνικός καταστατικός χάρτης προέβλεπε μορφές λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Δικαίωμα ψήφου αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά στην ομογένεια της Ευρώπης, λόγω των Ευρωεκλογών. Το δικαίωμα αυτό διασφαλίστηκε και για τους ναυτικούς, ακόμη κι αν δε συμπεριλαμβάνονται στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους, φτάνει να έχουν εκλογικό βιβλιάριο και ναυτικό φυλλάδιο. Αν και η ρύθμιση αυτή είναι σωστά προσανατολισμένη, προσβάλλει εν τούτοις την αρχή της καθολικότητας της ψήφου, εφόσον εισάγει διάκριση εις βάρος των ομογενών εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με τη συνθήκη του Μάαστριχ μόνο για τους ομογενείς της Ευρώπης ακόμη κι αν δεν έχουν την ελληνική ιθαγένεια, εξασφαλίζεται δικαίωμα ψήφου σε δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, εφόσον όμως κατοικούν στην Ελλάδα. («κάθε πολίτης της Ένωσης που κατοικεί σε κράτος – μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοος, έχει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος – μέλος κατοικίας του, υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του εν λόγω κράτους»).
Πρόσφατα, το Προεδρείο της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Απόδημου Ελληνισμού της Βουλής μαζί με την πολιτική ηγεσία του υπ. Εσωτερικών, εκπόνησαν σχέδιο δικαιώματος ψήφου των Ελλήνων υπηκόων που μένουν στην Ένωση, με μορφή επιστολικής ψήφου. Το μόνο που εκκρεμεί είναι η προσπάθεια να επεκταθεί αυτό το δικαίωμα και στους ομογενείς των υπερπόντιων χωρών, αφού συνυπολογιστεί η πρακτική που εφαρμόζουν με τους δικούς τους ομογενείς τα άλλα μέλη της Ένωσης.
Με το Σχέδιο Αναθεώρησης Διατάξεων του Συντάγματος, προτάθηκε η εισαγωγή του 3ου εδαφίου στο άρθρο 51. «Ως προς τους εκλογείς αυτούς (εκτός Επικράτειας) η αρχή της ταυτόχρονης διενέργειας των εκλογών δεν κωλύει την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος με επιστολική ψήφο ή άλλο πρόσφορο μέσο, εφόσον η καταμέτρηση και η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων διενεργείται όποτε αυτό γίνεται και σε ολόκληρη την Επικράτεια». Η νέα διάταξη λέει «ταυτόχρονη διεξαγωγή των εκλογών», αρχή που διέπει το εκλογικό δικαίωμα στην Ελλάδα. Η διάταξη αναφέρεται αποκλειστικά στους Έλληνες πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωμα, είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους, δεν εμπίπτουν σε περιοριστικούς όρους περί ιθαγένειας και πάντα με την προϋπόθεση πως οι ίδιοι εκτιμούν πως η χώρα φιλοξενίας δε θέτει κάποιο κώλυμα στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος.

Δ) Η νομική διάσταση της ελληνικής παιδείας των ομογενών
Η ελληνική παιδεία στο εξωτερικό έχει διττό χαρακτήρα: είτε ως ελληνική πολιτιστική παρουσία στην αλλοδαπή, είτε ως εκπαιδευτική διαδικασία απευθυνόμενη προς κάθε ομογενή ή ξένο ενδιαφερόμενο.
Η ελληνική παιδεία και η ορθόδοξη πίστη είναι οι πιο σημαντικές συνιστώσες της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας και οι πόλοι αντίστασης των ομογενών στην αφομοίωσή τους στις χώρες διαμονής. Ο ΕτΔ μεριμνούσε πάντοτε για την ελληνική παιδεία ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες ή τη μεταναστευτική πολιτική της χώρας υποδοχής. Π.χ. στις ΗΠΑ εφαρμόστηκε τη δεκαετία του ’20 το melting pot για να ‘λιώσουν’ οι διαφορές, μετά το ’60 όμως αναπτύχθηκε σεβασμός για τις ethnic ομάδες.
Σήμερα, σε περισσότερες από 40 χώρες, διασφαλίζεται η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και του πολιτισμού. Φορείς είναι οι ελληνικές κοινότητες, οι ορθόδοξες ελληνικές εκκλησίες, οι ελληνικές πρεσβείες και τα προξενεία, ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα ακόμη και ξένες εκπαιδευτικές αρχές.
Η οργανωμένη παροχή ελληνικής παιδείας προσαρμόζεται στη χώρα φιλοξενίας. Έχουμε πλήρη ημερήσια ελληνικά σχολεία, προπαρασκευαστικές τάξεις υποδοχής, δίγλωσσες τάξεις ή σχολεία ενταγμένες τάξεις μέσα σε ξένο σχολείο. Τάξεις ή τμήματα μητρικής γλώσσας με διδασκαλία νέων ελληνικών, θρησκευτικών και ιστορίας, τμήματα ενηλίκων, πανεπιστημιακά κέντρα ή τμήματα του εξωτερικού.
Αριθμητικά:
Α) 105.000 μαθητές παρακολουθούν διάφορες μορφές ελληνόγλωσσης παιδείας
Β) 2000 εκπαιδευτικούς αποσπά το υπ. Παιδείας
Γ) 60.000.000 είναι περίπου η συνολική δαπάνη
Η ανταποδοτικότητα όλων αυτών ήταν μάλλον μικρή καθώς η πλειονότητα των νέων εγκατέλειπε ή δεν παρακολουθούσε καθόλου. Οι αιτίες είναι πολλές, ιστορικές, κοινωνικές οικονομικές, πολιτισμικές. Επισημαίνουμε τις εκπαιδευτικές ιδιαιτερότητες της χώρας υποδοχής, την έλλειψη κινήτρων και τη δυσκαμψία των μεθόδων προσφοράς του ελληνικού εκπαιδευτικού τύπου στην ομογένεια, όπου τα δεδομένα και οι ανάγκες είναι διαφορετικά.
Με το ν. 2413/96 για την ‘ελληνική παιδεία στο εξωτερικό, τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και άλλες διατάξεις’ επιχειρήθηκε αναμόρφωση του νομικού πλαισίου. Βελτιώνεται ο λόγος κόστους – αποτελεσματικότητας, αξιοποιούνται οι νέες τεχνολογίες και υιοθετούνται εναλλακτικές μέθοδοι εκπαίδευσης. Που χου:
Α) η σύσταση ειδικής Γραμματείας Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαιδεύσεως για προγραμματισμό και υλοποίηση
Β) το Ινστιτούτο Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Νομικό πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου με σκοπό την έρευνα και τη μελέτη των εκπαιδευτικών θεμάτων στο εξωτερικό. Το ΙΠΟΔΕ εγκρίνει και συγγράφει βιβλία, προετοιμάζει διδακτικό υλικό για τις εκπαιδευτικές μονάδες του εξωτερικού, και άλλα τέτοια ωραία. Έχει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, διαθέτει επταμελές διοικητικό συμβούλιο και εποπτεύεται από το Παιδείας. Συνεργάζεται με το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας κι άλλα παρόμοια.
Κάποια άρθρα του ισχύοντος Συντάγματος κατοχυρώνουν εκπαιδευτικά δικαιώματα υπέρ των παιδιών των ομογενών.
Α) Ισότιμη ένταξη στη Μέση Εκπαίδευση
Β) Εισαγωγή στην τριτοβάθμια και στα ΙΕΚ. Από το 1997 και πέρα, είναι δυνατόν να ορίζονται με αποφάσεις του υπουργού Παιδείας ποσοστά θέσεων ή θέσεις εισακτέων σε απόλυτους αριθμούς για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση καθ’ υπέρβαση του αριθμού εισακτέων. Τα ποσοστά διαφοροποιούνται ως εξής:
- Ποσοστά Ελλήνων του εξωτερικού και ομογενών αποφοίτων εκπαιδευτικών μονάδων ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης που ενδεχομένως να κατανέμονται κατά γεωγραφικές περιοχές προέλευσης του εξωτερικού ανάλογα με τον αριθμό υποψηφίων από κάθε γεωγραφική περιοχή.
- Ποσοστά Ελλήνων του εξωτερικού και ομογενών αποφοίτων των ξένων σχολείων. Και αυτά μπορούν να κατανεμηθούν κατά γεωγραφικές περιοχές.
- Ποσοστά Τέκνων υπαλλήλων του ευρύτερου δημόσιου τομέα πολιτικών και στρατιωτικών που υπηρέτησαν ή υπηρετούν στο εξωτερικό.

7.2 Θεσμική Οργάνωση του ΕτΔ
7.2.1 Οργανώσεις στις χώρες υποδοχής
Οι απόδημοι έχουν διάφορους τρόπους οργάνωσης και αντιπροσώπευσης. Υπάρχουν περίπου 3.000 ομογενειακές οργανώσεις παγκοσμίως. Ειδικά οι επαγγελματικές (επιμελητήρια) στοχεύουν στην προώθηση και την ανάπτυξη των επαγγελματικών και άλλων δραστηριοτήτων των μελών τους. Υπάρχουν τρεις βαθμίδες:
- οι ελληνικές κοινότητες και οι εθνοτοπικοί σύλλογοι ομογενών μιας πόλης του εξωτερικού
- οι ομοσπονδίες
- οι κληρικολαϊκές συνελεύσεις και συνομοσπονδίες

7.2.2 Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού
Ιδρύθηκε το 1989 και διαμορφώθηκε σταδιακά με νομοθετήματα σχετικά με τους πρόσφυγες, τον οργανισμό του υπ.Εξ. το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού και με την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 απέκτησε περισσότερο κύρος.
Το ΣΑΕ δεν έχει νομική προσωπικότητα, αλλά συμβουλευτικό χαρακτήρα με γνωμοδοτικές και εισηγητικές αρμοδιότητες σε θέματα κυρίως εκπαίδευσης, πολιτιστικής ταυτότητας και εργασιακών σχέσεων. Επιδιώκει :
Α) τη σύσφιξη των δεσμών των ομογενών με την Ελλάδα και μεταξύ τους
Β) τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, την προστασία και την καλλιέργεια ελληνορθόδοξων ηθών και την προώθηση των δικαιωμάτων των ομογενών.
Γ) την παροχή οικονομικής και ηθικής συμπαράστασης.
Δ) την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των χωρών υποδοχής και της Ελλάδας
Ε) την επανένταξη των παλιννοστούντων
Το ΣΑΕ είναι η ανώτατη συλλογική, αυτόνομη έκφραση των απόδημων, ανεξάρτητο κυβερνήσεων ενώ προσπαθεί να μην μπλέξει στα παιχνίδια του υπ. Εξωτερικών. Εκπροσωπεί όλες τις υπάρχουσες μορφές κοινοτικής και διακοινοτικής οργάνωσης όπως και οργανώσεις με διαφορετικά γνωρίσματα. Σε αυτό συμμετέχουν και άλλοι φορείς απόδημων όπως η Παγκόσμια Ομοσπονδία Απόδημων Κυπρίων. Τέλος, τα αποχωρούντα μέλη του συμμετέχουν στην αμέσως μετά τακτική συνέλευση.
Κριτήριο για την εκπροσώπηση στο ΣΑΕ είναι πληθυσμιακά δεδομένα. Επίσης εκπροσωπούνται οι νέοι ομογενείς, οι επιχειρηματίες, όλοι τέλος πάντων.
Εκτός από το κεντρικό υπάρχουν και άλλα ΣΑΕ με έργο την κατάρτιση του προγραμματισμού και του απολογισμού .
Το παγκόσμιο ΣΑΕ συγκαλείται μια φορά ανά διετία με απόφαση του προεδρείου του. έκτακτες συνελεύσεις γίνονται μόνον για σοβαρούς λόγους. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με πλειοψηφία. Το προεδρείο του είναι 11μελές, εκλέγεται με μυστική ψηφοφορία για δύο χρόνια και συνεδριάζει ανά τρίμηνο στη Θεσσαλονίκη. Πρόεδρος εκλέγεται όποιος συγκεντρώσει απόλυτη πλειοψηφία.
Οι δαπάνες του βαρύνουν τη ΓΓΑΕ.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!


Έχει επεξεργασθεί από τον/την ollthatjazz στις Πεμ Απρ 19, 2012 9:21 am, 1 φορά
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 11:03 am    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

TOMOΣ Α' ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

8.1 Χρονική και Εννοιολογική Οριοθέτηση
Ο ΕτΔ αποτελείται από απόδημους Έλληνες, τους απογόνους τους και την ιστορική Διασπορά. Οι κατηγορίες αυτές περιλαμβάνουν συνήθως Έλληνες υπηκόους και άτομα ελληνικής καταγωγής αλλά ξένης ιθαγένειας. Το ποσοστό της ομογένειας ενισχύεται ποσοτικά από νέους απόδημους και μειώνεται με όσους παλιννοστούν ή εγκαθίστανται στην Ελλάδα. Η φυσική μεταβολή παραμένει άγνωστη.
Η παλιννόστηση και η εγκατάσταση των ομογενών προέρχονται από το απόθεμα της Διασποράς. Πρόκειται για ροές που σε συνδυασμό με την αποδημία μεταβάλλουν την παγκόσμια γεωγραφική κατανομή και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του ελληνικού έθνους με πολλές και διάφορες επιδράσεις στην Ελληνική Διασπορά και στην Ελλάδα.
Ας δούμε τι σημαίνουν οι όροι «εγκατάσταση ομογενών» και «παλιννόστηση».
Εγκατάσταση ομογενών: άτομα της ιστορικής Δ. και της Ε.Δ. που γεννήθηκαν στην αλλοδαπή, μετακινούνται για μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα. Πρόκειται για άτομα που δεν αποδήμησαν από την Ελλάδα και σε υψηλό ποσοστό διαθέτουν την ιθαγένεια της χώρας παραμονής τους. Συνώνυμος είναι ο όρος ‘εγκατάσταση εθνικών μεταναστών’.
Παλιννόστηση: άτομα της σύγχρονης Δ. που γεννήθηκαν στην Ελλάδα, αποδήμησαν για περισσότερο από ένα έτος και επιστρέφουν για οριστική εγκατάσταση. (σπανιότερος όρος ‘επαναπατρισμός’, που χρησιμοποιείται κυρίως για τους πολιτικούς πρόσφυγες του Εμφύλιου. Οι περισσότεροι επέστρεψαν σταδιακά μέχρι το τέλος της δεκαετίας του’80).
Η παλιννόστηση και η εγκατάσταση των ομογενών στην Ελλάδα εξετάζονται με κριτήρια χρονικής εμφάνισης, γεωγραφικής προέλευσης, αιτίων μετακίνησης, επίδρασης στην παροικία της Δ. και στην Ελλάδα με έμφαση στο τελευταίο κριτήριο.

8.2 Τα Αίτια και Κίνητρα της Παλιννόστησης και της Εγκατάστασης Ομογενών
Όταν επιλέγει κάποιος την αποδημία επιλέγει ταυτόχρονα και το χρονικό διάστημα αυτής, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος. Τότε ακολουθεί η τελευταία φάση που είναι η παλιννόστηση. Τώρα, αν αυτή πραγματοποιηθεί ή παραμείνει ‘αυταπάτη παλιννόστησης’ είναι άλλο καπέλο.
Ταξινόμηση όσων παλιννοστούν :
-ανάλογα με το επικρατούν αίτιο της αρχικής μετακίνησης: πρόσφυγες, οικονομικοί μετανάστες και λοιπές κατηγορίες (φοιτητές, συνταξιούχοι κ.α.)
α) πρόσφυγες: άτομα από τη Μικρά Ασία μετά την Καταστροφή, Έλληνες της Αιγύπτου, Ελληνοκύπριοι μετά την Εισβολή, Ελληνοπόντιοι.
Β) οικονομικοί μετανάστες: άτομα που επιστρέφουν με τη θέλησή τους ύστερα από ατομική ή οικογενειακή απόφαση, για οικονομικούς, κοινωνικούς ή άλλους λόγους.

Υπάρχει μια σύγχυση μεταξύ των διαφόρων αιτίων και κινήτρων παλιννόστησης και εγκατάστασης ομογενών. Ανάλογα με τη χρονική περίοδο και τη χώρα οι ομογενείς εγκαταλείπουν τις χώρες παραμονής για διάφορους λόγους:
-σε χώρες με μη δημοκρατικά πολιτεύματα που θεωρούν τους ξένους εμπόδιο.
-Οι πολεμικές συγκρούσεις
-Για προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους, όταν επιτευχθεί σημαντική άνοδος εισοδήματος και βελτίωση της εργασίας στη χώρα προέλευσης, ή όταν έχουν εκπληρώσει το σκοπό της αποδημίας.
Στις χώρες υποδοχής, υπάρχουν και παράγοντες που αποτρέπουν την είσοδο μεταναστών όπως η ανεργία, οι κακές συνθήκες εργασίας και διαβίωσης και ο ρατσισμός.

8.3 Οι Επιδράσεις της Παλιννόστησης και της Εγκατάστασης των Ομογενών
Όπως καταλαβαίνετε, οι επιδράσεις είναι πολλές. Από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους το 1830 μέχρι το 1922 το 1/3 του ελληνικού έθνους η ‘ιστορική Δ.’ ζούσε εκτός ορίων του κράτους. Κωνσταντινούπολη, Οδησσός, Σμύρνη, Αλεξάνδρεια. Μετά την Καταστροφή το κράτος και το έθνος συνέπεσαν ενώ η ελληνική εξωτερική πολιτική για τον ‘αλύτρωτο ελληνισμό’ ατόνησε. Η παλιννόστηση και η εγκατάσταση ομογενών αδειάζουν την ανατολική Θράκη, τη Μικρά Ασία και πολλές περιοχές του Πόντου από τον εκεί ελληνισμό που ζούσε περί τα 3.000 χρόνια, με μακραίωνη ιστορία και δημιουργία.
Δημογραφικές επιδράσεις
Η παλιννόστηση και εγκατάσταση, συμβάλλουν στην αύξηση του πληθυσμού. Όμως, η αυξητική επίδραση εξαρτάται και από την ηλικία. Οι περισσότεροι ομογενείς εξ Αιγύπτου και Τουρκίας ήρθαν μαζί με τις οικογένειές τους, ενισχύοντας όλες τις κατηγορίες πληθυσμού. Οι ομογενείς της Αλβανίας και την ΚΑΚ είναι άτομα νεαρής ηλικίας. Οι παλιννοστούντες είναι κατά κανόνα μεγάλοι σε ηλικία.
Ο κύκλος αποδημία  παλιννόστηση επιτείνει τη γήρανση του πληθυσμού γιατί η πλειονότητα των απόδημων είναι νέοι. Με περιορισμένη αποδημία, ο πληθυσμός ενισχύεται σε όλες τις ηλικίες.
Η μείωση της γεννητικότητας και η αύξηση του ορίου ηλικίας προκάλεσαν μείωση του πληθυσμού στην ομάδα 0 έως 14. Έτσι, μειώθηκαν οι εισροές στο εκπαιδευτικό σύστημα και το εργατικό δυναμικό (με αντίστοιχη μείωση των σχετικών εξόδων) ενώ προκλήθηκε αύξηση στους 65 + άνω. Αυτό σημαίνει πως πολλαπλασιάστηκε η δαπάνη για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που συνήθως καλύπτει το κράτος. Ο παραγωγικός πληθυσμός 15-39 ετών μειώνεται κι αυξάνεται ο 40-64.
Οι άσχημες συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού αντιμετωπίζονται με τρεις τρόπους:
1.Ενίσχυση της γεννητικότητας: δεν έχει αποδώσει, γιατί η μείωση έχει πολλές αιτίες (άνοδος μορφωτικού επιπέδου, συμμετοχή των γυναικών στην παραγωγή, ικανοποίηση εκτός οικογένειας, βαρεμάρα κ.α.)
2.Εγκατάσταση στη χώρα ομογενών, κυρίως νεαρών: αυτό ενισχύει τη φυσική αύξηση και βελτιώνει τη διάρθρωση της ηλικίας. Έχει όμως χρονικό περιορισμό γιατί όσο περισσότεροι απόδημοι έρχονται, τόσο μειώνονται οι ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού.
3.Εγκατάσταση ξένων μεταναστών που είναι στο σύνολό τους νεαροί: όσο θετικά είναι τα αποτελέσματα από πληθυσμιακής απόψεως, στα επιμέρους υπάρχει πρόβλημα γιατί οι μετανάστες εξαρτώνται από το δικαίωμα συμμετοχής στην οικονομία και την κοινωνία, την εκπαίδευση και τη στάση των γηγενών.
Μέχρι τη δεκαετία του ’20 οι Έλληνες παλιννοστούντες ήταν στην πλειονότητά τους άρρενες άγαμοι και μεγάλοι σε ηλικία. Το ίδιο πρότυπο υπήρχε και στους οικονομικούς μετανάστες που βρίσκονταν χωρίς τις οικογένειές τους στην Ελλάδα, από τα τέλη της δεκαετίας του ’80.
Μικρότερη ηλικία είχαν όσοι ήρθαν να συμμετάσχουν στους Βαλκανικούς Πολέμους. Οι πρόσφυγες του ’22 ήρθαν οικογενειακώς, ενισχύοντας όλες τις ηλικιακές κατηγορίες.
Οικονομικές επιδράσεις
Με την παλιννόστηση:
Α) αυξάνεται η προσφορά εργασίας και η ευελιξία στην αγορά εργασίας
Β) μεταφέρεται τεχνολογία
Γ) έρχονται στην Ελλάδα τα κεφάλαια των μετακινούμενων
Υπάρχει ζήτημα για το αν βελτιώνεται το ανθρώπινο κεφάλαιο των μεταναστών εάν απασχολούνται σε μια αναπτυγμένη χώρα. Το κεφάλαιο αυτό μεταφέρεται στην Ελλάδα άρα ο επαναπατρισθείς γίνεται φορέας νέας τεχνολογίας την οποία αξιοποιεί. Άρα, θα συμβάλλει στην ανάπτυξη.
Μετά το Β’ Παγκόσμιο, η μεταφορά τεχνογνωσίας ήταν το ίδιο σημαντική με τα μεταναστευτικά εμβάσματα. Πολλοί παλιννοστούντες είναι ‘μεγάλα κεφάλια’ και συμβάλλουν θετικά στην οικονομία. Αν και στο σύνολό της, πρόκειται μάλλον για υπερβολή παρά για γενικό χαρακτηριστικό της παλιννόστησης. Σίγουρο είναι πως οι παλιννοστούντες επιστρέφουν με βιομηχανική συνείδηση και εμπειρία στο συνδικαλισμό.
Ένας άλλος μύθος, είναι η απόκτηση υψηλής εξειδίκευσης στην αλλοδαπή και μεταφορά της στην Ελλάδα. Οι Έλληνες οικονομικοί μετανάστες δεν ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία. Όταν επιστρέφουν, ασχολούνται κυρίως με ελεύθερα επαγγέλματα. Η τεχνολογική επίδραση είναι περιορισμένη. Πολλοί από αυτούς που εργάζονται ως υπάλληλοι ανήκουν στη ‘δευτερεύουσα αγορά εργασίας’ και ζουν σε επαγγελματική αβεβαιότητα, αναλαμβάνουν δε ανθυγιεινές και χαμηλού κύρους εργασίες και παίρνουν χαμηλούς μισθούς ή καθόλου ασφάλιση. Υπάρχει επίσης διαφορά στο επάγγελμα που ασκούσαν έξω με το επάγγελμα που ασκούν εδώ κάτι που οφείλεται στη διαφορετική προσφορά και ζήτηση, τις ζητούμενες ειδικότητες κα άλλα ωραία.
Οι παραπάνω αιτίες προσδιορίζουν
Α) το βαθμό δυσκολίας εύρεσης εργασίας
Β) το ύψος της ετεροαπασχόλησης
Γ) το ποσοστό ανεργίας των παλιννοστούντων και των νεοεισερχόμενων ομογενών. Στην αρχή είναι πολύ δύσκολα τα πράγματα κι επιδρούν στο βιοτικό τους επίπεδο ενώ τους εξαναγκάζουν σε γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα.
Η μεταφορά κεφαλαίων έχει ‘επενδυτική επίδραση’ και ‘συναλλαγματική’ επίσης γιατί έτσι ενισχύεται το ισοζύγιο πληρωμών.

Κοινωνικές επιδράσεις
Η κοινωνική ένταξη και με την πάροδο του χρόνου, η πλήρης σχεδόν ενσωμάτωση των παλιννοστούντων γίνονται με γρήγορους ρυθμούς. Πόντιοι και Βορειοηπειρώτες δυσκολεύονται να ενσωματωθούν οικονομικά και κοινωνικά λόγω ανεργίας, φτώχειας και έλλειψη περιουσίας.
Οι δυσκολίες αυτές φέρνουν οξύτητα, ανάλογα με τη γνώση των ελληνικών και το επάγγελμά τους. Όσοι έχουν επάγγελμα που ζητείται καταφέρνουν γρήγορα να ενταχθούν. Όσοι έχουν ζήσει σε τελείως διαφορετικό περιβάλλον, πέφτουν στη λούμπα των συγκρίσεων. Η μακρόχρονη παραμονή τους στο εξωτερικό τους απομονώνει από τη σύγχρονη Ελλάδα, δημιουργώντας απόκλιση μεταξύ των στόχων και της πραγματικότητας. Πρόκειται για ‘αυξημένες προσδοκίες’ και η μη εκπλήρωσή τους φέρνει ψυχικά προβλήματα και επαναμετανάστευση. Συχνά διαχωρίζονται και γκετοποιούνται. Συγκροτούν παροικίες παλιννοστούντων ως αμυντικό μηχανισμό. Η ελληνική πολιτεία εφαρμόζει κάποια μέτρα, τα οποία όμως δεν έχουν ιδιαίτερα αποτελέσματα λόγω έλλειψης σωστού σχεδιασμού και χρηματοδότησης.

Πολιτικές επιδράσεις
Εκτός από τους πρόσφυγες του 1922 οι υπόλοιποι δεν επηρέασαν αισθητά τον πολιτικό χάρτη.

Πολιτισμικές επιδράσεις
1.Ενσωμάτωση στην ελληνική κοινωνία και βαθμιαία μετάλλαξή της σε πολυπολιτισμική με νέα ήθη, έθιμα, παραδόσεις και συνήθειες που εισάγουν ομογενείς και παλιννοστούντες. Όσοι μετακινούνται, είναι φορείς μιας ‘διπολιτισμικής κοινωνικοποίησης’ με αξίες και πρότυπα της χώρας προέλευσης που προσδιορίζουν την πολιτιστική τους ταυτότητα. Σε ατομικό επίπεδο, η μακρόχρονη παραμονή στο εξωτερικό τους αποξενώνει από την Ελλάδα. Εκείνοι παραμένουν στο προ της αποδημίας στάδιο και με την επιστροφή τους παθαίνουν ντουβρουτζά. Έρχονται σε γνωριμία με νέες συνθήκες πολιτισμού και παθαίνουν ‘πολιτισμικό κλονισμό’ καθώς δε συμμετείχαν στις αλλαγές, επειδή εξιδανίκευαν την Ελλάδα του παρελθόντος. Συχνά αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στις νέες απαιτήσεις.

8.4 Σημαντικές εισροές της Παλιννόστησης και της Εγκατάστασης Ομογενών.
Ανατρέξτε στον Πίνακα 1 της σελ. 268

8.4.1 Συνέπειες της Συνθήκης της Λοζάννης (30-01-1923)
Συμφωνήθηκε η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμού τουρκικής υπηκοότητας στην Ελλάδα και ελληνικής στην Τουρκία, εκτός των μόνιμα εγκατεστημένων στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο, την Τένεδο και τη δυτική Θράκη. Η ανταλλαγή αυτή αποφασίστηκε και από τις δυο χώρες ως μέσο εθνοτικής ενοποίησής τους. Εκτός από την υπηκοότητα, βασικό κριτήριο ήταν και η θρησκεία. Η απόφαση αυτή θεωρήθηκε πρωτόγνωρη όπως και η διακρατική και μερικώς διεθνική ρύθμιση ενός τόσο μεγάλου προσφυγικού σώματος.

8.4.1.1. Το προσφυγικό κύμα του 1922
Εξαιτίας του μεγέθους του, των παραγόντων του, της πολιτικής ενσωμάτωσης και των πολλών επιδράσεών του, είναι το τέλειο case study.
Μέσω της υποχρεωτικής ανταλλαγής, μετακινήθηκαν προς την Ελλάδα πάνω από 1.100.000 άνθρωποι, Έλληνες της Τουρκίας. Αν προσθέσουμε κι εκείνους της Ρωσίας, της Βουλγαρίας, του Καυκάσου και άλλων περιοχών, φτάνουμε στα 1.250.000 άτομα.
Οι περισσότεροι ήταν αστοί κι αγρότες, από τα παράλια και την ενδοχώρα, που κατά τη διάρκεια του πολέμου συγκεντρώθηκαν στη Σμύρνη. Σε σχέση με τους μουσουλμάνους, η οικονομική τους κατάσταση ήταν πολύ καλύτερη λόγω της ενασχόλησής τους με το εμπόριο, τις τέχνες, τις τράπεζες κ.α. Η πρώιμη παγκοσμιοποίηση του 19ου αι. ευνόησε τους Έλληνες που εξελίχθηκαν σε ενδιάμεσους μεταξύ της βιομηχανικής Δύσης και της αγροτικής Ανατολής.
Ένα μέρος των περιουσιών που δημιουργήθηκαν, ήρθε στην Ελλάδα μετά το 1923.
Οι επιδράσεις της εγκατάστασης των προσφύγων ήταν ραγδαίες και σημαντικές.

Δημογραφικά αποτελέσματα
Αυξήθηκε ο πληθυσμός κατά 25% όπως και το εργατικό δυναμικό. Άλλαξε η εθνοτική και δημογραφική σύνθεση των περιφερειών. Ενισχύθηκε η αστικοποίηση, κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ενώ ομογενοποιήθηκε ο ελληνικός χώρος. Έφυγαν από τη Μακεδονία 300.000 μουσουλμάνοι και εγκαταστάθηκαν 600.000 χριστιανοί.


Οικονομικά αποτελέσματα
Οι πρόσφυγες μετέφεραν χρηματικό κεφάλαιο στην Ελλάδα, με τη μορφή κινητών περιουσιακών στοιχείων και ανθρώπινο, με τη μορφή γνώσεων και εμπειρίας. Εμφανίζονται νέες ειδικότητες στις οικοδομές και την ταπητουργία, στην επεξεργασία καπνού και το ναυτικό. Όλα αυτά ενισχύουν και διαφοροποιούν την παραγωγική βάση σε όλους τους τομείς. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις διπλασιάζονται και τριπλασιάζεται η αξία της αγροτικής παραγωγής. Εισάγονται νέες ποικιλίες (καπνός, αμπέλια) η παραγωγή γίνεται από εκτατική εντατική κι εφαρμόζεται ευρεία αγροτική μεταρρύθμιση με απαλλοτριώσεις και διανομή γης. Σε αυτήν την αναδιάρθρωση συνέβαλε η πολιτική απόφαση για κυρίως αγροτική αποκατάσταση των προσφύγων, με επιχείρημα πως υπήρχαν μεγαλύτερα πλεονεκτήματα στον αγροτικό παρά στο βιομηχανικό τομέα. Αυτό δεν αναιρεί τις επιδράσεις στο βιομηχανικό κλάδο, καθώς αυξήθηκε η παραγωγή μέσω φτηνών εργατικών χεριών. Βελτιώθηκε η ανταγωνιστικότητα κι αυξήθηκε η ιπποδύναμη. Άλλαξαν επίσης οι εργασιακές σχέσεις : από φεουδαλικού τύπου σε αυτές τις σύγχρονες οικονομίας.
Για να καλυφθούν οι ανάγκες σε δημόσια και ιδιωτικά αγαθά, αυξήθηκαν οι δημόσιες δαπάνες και τονώθηκε η ανάπτυξη. Πρώτο ρόλο έπαιξε ο οικοδομικός κλάδος .
Εκτός από τις δημόσιες δαπάνες στην ανάπτυξη συνέβαλε η αύξηση της ζήτησης για καταναλωτικά αγαθά, αν και οι μισθοί παρέμεναν χαμηλοί λόγω της υπερπροσφοράς εργατικού δυναμικού.

Διευκρίνιση: η οικονομική άνθηση του ’20 δεν αποδίδεται εξ ολοκλήρου στους πρόσφυγες. Πάντα μετά από πολέμους παρατηρείται ανάπτυξη.

Πολιτικά αποτελέσματα
Ενισχύθηκαν τα κεντρώα και αριστερά κόμματα. Οι προσφυγικές οργανώσεις υποστήριζαν το Βενιζέλο επιτρέποντάς του να επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό.

Πολιτισμικά αποτελέσματα
Καλύπτουν ευρύ πεδίο, από τον εμπλουτισμό με επιφανείς λογοτέχνες (Βενέζης, Κόντογλου) μέχρι την εισαγωγή νέου επιχειρηματικού πνεύματος και μαγειρικής τέχνης. Βέβαια οι πρόσφυγες αντιμετώπιζαν πρόβλημα γλώσσας γιατί αρκετοί γνώριζαν μόνο την τουρκική.
Η ενσωμάτωση των προσφύγων κρίνεται επιτυχής. Ουσιαστική συμβολή είχε η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, ειδικός οργανισμός της Κοινωνίας των Εθνών, υπερεθνικού χαρακτήρα που λειτούργησε αποτελεσματικά στην αγροτική αποκατάσταση και διαχείριση των δανείων. Το ελληνικό κράτος που ανέλαβε τη στεγαστική αποκατάσταση, τα έκανε ολίγον μαντάρα αν και στο τέλος, όλα πήγαν καλά. Εκείνη την εποχή, δεν ήταν εύκολη η μετανάστευση στις ΗΠΑ κι έτσι πολλοί πρόσφυγες έμειναν εδώ. Όμως, μέρος των προσφύγων εξακολούθησε για δεκαετίες να ζει σε ένδεια και να μεταναστεύει προς τη Δυτική Ευρώπη.

8.4.1.2 Οι etablis της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου
Etablis = οι Έλληνες μόνιμοι κάτοικοι που δεν έλαβαν μέρος στην ανταλλαγή των πληθυσμών βάσει της συνθήκης της Λοζάννης. 120.000 άτομα που ανήκαν στην ελίτ της Κωνσταντινούπολης παρέμειναν εκεί. Σταδιακά, η τουρκική πλευρά τους έδιωξε μέσω θεσμικών ρυθμίσεων, ανοιχτής βίας και διώξεων. Τα ίδια συνέβησαν σε Ίμβρο και Τένεδο. Ο συνδυασμός της μακρινής τοποθεσίας τους και του τουρκικού μαζικού εποικισμού στα παράλια. αλλοίωσε δημογραφικά την περιοχή και σήμερα παραμένουν σε αυτά 500 περίπου Έλληνες κυρίως υπέργηροι, έναντι των 60.000 του 1960.
Σε περιόδους ομαλών ελληνοτουρκικών σχέσεων τα πράγματα ήταν καλά για τη μειονότητα. Σε περιόδους κρίσης όπως το Κυπριακό, η μειονότητα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο υφίστανται διώξεις.
Οι Έλληνες από την Τουρκία εγκαθίστανται κυρίως στην Αθήνα, μένουν κυρίως στη Νέα Σμύρνη και το Φάληρο και διατηρούν δραστήριους εθνοτοπικούς συλλόγους. Κάποιοι μεταναστεύουν προς τις ΗΠΑ.

8.4.2 Ο Επαναπατρισμός των πολιτικών προσφύγων του 1946 - 1949
Η μοναδική φορά που στείλαμε πολιτικούς πρόσφυγες ήταν στον Εμφύλιο, όπου έφυγαν 100 – 300.000 ‘ηττημένοι’, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών (το περίφημο ‘παιδομάζωμα’). Μεταφέρονται σε ιδεολογικά προσκείμενες χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Διατηρούν ακέραιη την ελληνικότητά τους, πολιτικοποιούνται κι ενσωματώνονται χάρη στις πολιτικές αυτών των χωρών. Θεωρούν την αποδημία τους προσωρινή και το ρίχνουν στην παιδεία και την εκπαίδευση.
Ο επαναπατρισμός τους εμποδίζεται θεσμικά από την Ελλάδα επειδή 22.000 από αυτούς έχουν χάσει την ελληνική ιθαγένεια. Η έγκριση επιστροφής γίνεται σε ατομική βάση και με πολιτικά κριτήρια. Μέχρι τη δικτατορία του 1967 επαναπατρίστηκαν 15 – 20.000 άτομα και κανείς άλλος μέχρι που έπεσε. Μετά από αυτό, άλλα 20.000 άτομα επιστρέφουν, κυρίως λόγω του ότι από το 1983 και μετά επιτρέπεται η είσοδος στην Ελλάδα και η απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας σε όλους τους πολιτικούς πρόσφυγες. Η εξατομίκευση καταργείται αλλά κάποιοι ανασταλτικοί παράγοντες παραμένουν, όπως η απόδοση των δημευθέντων περιουσιών, η μεταφορά ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, η αναγνώριση των σπουδών κ.α. Όταν και αυτά λύνονται, συνεχίζεται ο επαναπατρισμός, μέχρι τη δεκαετία του ’90 όταν φθίνει και αφορά κυρίως ηλικιωμένους.
Τα αίτια /κίνητρα μετακίνησης προς την Ελλάδα είναι τα ίδια με των άλλων παλιννοστούντων, συν το πολιτικό στοιχείο. Αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα αλλά και πλεονεκτήματα όπως το υψηλό εκπαιδευτικό τους επίπεδο και οι στενοί δεσμοί με το ελλαδικό κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι. Δεν αποφεύγουν όμως την υψηλή κινητικότητα.
Συνολικά, οι πολιτικοί πρόσφυγες εντάχθηκαν ομαλά και γρήγορα, εξαιτίας των στενών δεσμών και του υψηλού εκπαιδευτικού τους επιπέδου.

8.4.3 Οι Έλληνες της Αιγύπτου
Το κύμα της μεταπολεμικής αποαποικιοποιήσης της Αφρικής, ανάγκασε την ΕΔ να αναχωρήσει για την Ελλάδα ή τρίτες χώρες. Για τον Ε της Αιγύπτου όλα ξεκινούν με την επανάσταση του Νάσερ το 1952 και τελειώνει τη δεκαετία 1955 – 1965, όταν συρρικνώνεται ή και εξαλείφεται η ενεργής ελληνική παροικία μετά από δραστηριότητα 150 ετών. Η νασερική πολιτική εξαναγκάζει τους αλλοδαπούς να φύγουν. Από τους 120.000 πλούσιους και πολιτισμένους Έλληνες, 50 – 60 χιλιάδες επιστρέφουν στην Ελλάδα, 50 χιλιάδες προς τρίτες χώρες με ελληνικές παροικίες, και οι υπόλοιποι παραμένουν αρχικά στην Αίγυπτο ελπίζοντας σε καλύτερες μέρες που δεν ήρθαν ποτέ, για να φύγουν κι αυτοί αργότερα.
Η εγκατάστασή τους κυρίως στην Αθήνα είναι ομαλή και γρήγορη, λόγω των στενών δεσμών τους με το εθνικό κέντρο και του υψηλού ανθρώπινου κεφαλαίου τους. Το εκπαιδευτικό τους επίπεδο ήταν θεόρατο και γνώριζαν ξένες γλώσσες. Ανέπτυξαν έντονη οργανωτική και προνοιακή δραστηριότητα, προσπαθώντας να διασώσουν και να ερευνήσουν το υλικό της μετανάστευσής τους.
Το αρνητικό για την Ελλάδα, ήταν ο ξεριζωμός ενός δραστήριου πολιτικά και οικονομικά κέντρου που μέχρι το 1937 ανήκε στην ‘κινητοποιημένη Δ’, είχε προνομιακή μεταχείριση και ασκούσε επιρροή στην Αίγυπτο. Το ίδιο μειονέκτημα είχε και η Αίγυπτος.

8.4.4 Η παλιννόστηση των οικονομικών μεταναστών
Το διάστημα 1960 – 1974 η αποδημία και η παλιννόστηση ισοφαρίζουν. Μετά το 1974 η παλιννόστηση κερδίζει την αποδημία που εξασθενεί και περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η παλιννόστηση προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από την Ένωση ενώ από τις υπερπόντιες έχουμε ελάχιστη έως μηδενική. Η σύνθεση των παλιννοστούντων είναι κανονική, οικογενειακή και ταυτίζεται με το δημογραφικό πρότυπο της Ελλάδας. Οι αιτίες και τα κίνητρα αποδημίας και παλιννόστησης είναι κυρίως οικονομικά. Επικρατούν τα κίνητρα γεωγραφικής μετακίνησης, η ελληνόγλωση εκπαίδευση των παιδιών και οι υγεία των μεταναστών. Ακολουθούν τα οικογενειακά προβλήματα και τα οικονομικά, κυρίως η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας που βελτίωσε τις συνθήκες διαβίωσης και προσέφερε ευκαιρίες απασχόλησης. Η εκούσια και οικογενειακή παλιννόστηση επικρατεί.
Γενικά υποστηρίζεται η άποψη ότι υπάρχει θετική επίδραση λόγω της «ενσωματωμένης τεχνικής προόδου». Θα το δούμε αυτό παρακάτω διττά:
1. αν όντως αποκτήθηκαν αυτές οι νέες γνώσεις στην ΟΓΔ
2. αν αυτές οι γνώσεις μπορούν να αξιοποιηθούν μετά την παλιννόστηση
Γενικά πάντως, αυτά τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Η απόκτηση τεχνογνωσίας δε φαίνεται να επιτυγχάνεται για την ΟΓΔ για δυο λόγους:
Α) δεν υπήρχε – κατά κανόνα – έντονη η ατομική επιδίωξη απόκτησης νέων γνώσεων
Β) το αυστηρό και υψηλών προδιαγραφών εκπαιδευτικό σύστημα και εργασιακό περιβάλλον εμποδίζουν την εξειδίκευση και την κάθετη επαγγελματική κινητικότητα των Ελλήνων. Σε αυτό συμβάλλουν το χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο των αποδήμων, οι γλωσσικοί φραγμοί αλλά και οι εργασιακές διακρίσεις που σπρώχνουν το αλλοδαπό εργατικό δυναμικό στη δευτερεύουσα αγορά εργασίας. Έτσι, οι περισσότεροι Έλληνες της πρώτης και τμήμα της δεύτερης γενιάς παρέμειναν ανειδίκευτοι. Επίσης, η επιθυμία τους να αλλάξουν εργασία λόγω αρνητικών εμπειριών στην αλλοδαπή ή έλλειψης βιομηχανίας στην περιοχή που εγκαταστάθηκαν με την επιστροφή τους, τους οδηγεί στην ίδια εργασία που έκαναν πριν μεταναστεύσουν. Οπότε, πάπαλα η εμπειρία και οι γνώσεις που απέκτησαν. Π.χ. ο αγρότης που μεταναστεύει γίνεται εργάτης στη Γερμανία κι όταν επιστρέφει στην Ελλάδα ξαναγίνεται αγρότης.
Φυσικά πέρα από τις τεχνικές γνώσεις έχει αποκτήσει μεθοδικότητα, οργάνωση, ακρίβεια κι άλλες αρετές που δε διαθέτουμε εδώ.

8.4.5 Η Εγκατάσταση των «εθνικών μεταναστών» Πόντιοι και Βορειοηπειρώτες
Κατά τον 20ο αι. περίπου 400.000 Ελληνοπόντιοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, μετά το μεσοπόλεμο, την Καταστροφή, τις σταλινικές εκκαθαρίσεις, το Β’ Παγκόσμιο. 7.000 από αυτούς εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο.
Τα χαρακτηριστικά τους ήταν η οικογενειακή παλιννόστηση, γνώριζαν την ελληνική και άλλες γλώσσες. Είχαν τεχνικές δεξιότητες , γνώριζαν από εμπόριο και διαχείριση, κι έτσι κατάφεραν να ενσωματωθούν γρήγορα. Κάποιοι μπόρεσαν να φέρουν και κάποια περιουσιακά στοιχεία. Έτσι η αποκατάστασή τους ήταν γρήγορη.
Υπήρχαν όμως και πολλοί χαμηλού εισοδήματος οι οποίοι αναζήτησαν την τύχη τους στα ξένα. Γεγονός είναι πως υπήρξαν πολλοί σύλλογοι Ποντίων που βοηθούσαν τους νεοαφιχθέντες και συνέβαλλαν πολιτιστικά στη χώρα.
Με τις πολιτικές αλλαγές στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, δημιουργείται υψηλό ρεύμα εισόδου ατόμων με ελληνική καταγωγή το οποίο φθίνει μέχρι το 2001. προέρχεται από τη Γεωργία, το Καζακστάν και τη Ρωσία.
Οι νεοαφιχθέντες είναι κυρίως νεαρής ηλικίας, που δε γνωρίζουν τίποτα για την Ελλάδα, καθώς η διδασκαλία της γλώσσας ήταν απαγορευμένη για 50 χρόνια στη Σοβιετική Ένωση. Η ποντιακή διάλεκτος που χρησιμοποιούν έχει τις ρίζες της στην αρχαία ελληνική ενώ παρά τις πιέσεις, διατήρησαν την ελληνικότητά τους. Ο μέσος χρόνος της σχολικής τους εκπαίδευσης είναι ανώτερος του ελληνικού, ενώ οι περισσότεροι έχουν ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια. Για να αξιοποιηθούν όμως, χρειάζονται πιστοποίηση, συχνά ο εμπλουτισμός των γνώσεων και η απόκτηση ελληνικής εμπειρίας. Όπως και οι πολιτικοί πρόσφυγες έτσι και οι Πόντιοι έχουν επαγγελματικές προδιαγραφές για ένα κεντρικό οικονομικό σύστημα. Οι θεωρητικές τους γνώσεις βασίζονται στο μαρξιστικό σύστημα. Αυτά δεν πιάνουν στην ελληνική αγορά, όπως δεν πιάνει και η γνώση της Ρωσικής. Πολλοί Πόντιοι προσπαθούν να πετύχουν ρωσικές εκπομπές γιατί γνωρίζουν τη γλώσσα, αλλά δεν έχουν στενές επαφές με τη χώρα προέλευσης αν και αρκετοί έχουν δηλώσει πως η ζωή τους ήταν καλύτερη εκεί.
Όλα αυτά εξηγούν γιατί οι Πόντιοι δεν ασχολούνται με τη μεταποίηση, για την οποία έχουν εκπαιδευτεί και τις αγροτικές εργασίες. Οι περισσότεροι απασχολούνται ως ανειδίκευτοι ή αυτοαπασχολούμενοι στο μικρεμπόριο. Αρκετοί εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία και τη Θράκη και κυρίως στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη. Η κατανομή αυτή ενισχύει την πτωτική τάση πληθυσμού για τα δυο αστικά κέντρα.
Οι δυσμενείς συνθήκες δεν ευνοούν την οικονομική αποκατάσταση. Η ανειδίκευτη εργασία προσφέρεται και από ξένους οικονομικούς μετανάστες και από τους ομογενείς της Αλβανίας.
Οφείλουμε να αναφέρουμε πως όλο και περισσότεροι Πόντιοι απασχολούνται πλέον ως γιατροί, μηχανικοί κ.α. Έχει δοθεί επίσης σημαντικό ποσό για την ανέγερση κατοικιών τους. Όλα αυτά έχουν φέρει αξιόλογη πρόοδο, υπάρχουν όμως ακόμη ελλείψεις και δυσκολίες που καθυστερούν την πλήρη ενσωμάτωση.
Μετά τη δεκαετία του ’80, βρέθηκαν στην Ελλάδα περίπου 50.000 – 100.000 ομογενείς από την Αλβανία, προσωρινά ή μόνιμα. Πρόκειται κυρίως για οικογένειες με παιδιά και άτομα σε παραγωγική ηλικία. Βρίσκονται στην Ελλάδα για λόγους εργασίας ή σπουδών και περίθαλψης. Η εκπαίδευση και ειδίκευσή τους είναι ίδια με αυτή των Ποντίων. Γνωρίζουν όμως καλύτερα την ελληνική και είναι εξοικειωμένοι με την κοινωνική και οικονομική κατάσταση και νοοτροπία. Η πολιτεία τους παρέχει διπλωματική υποστήριξη και οικονομική βοήθεια, εκπαιδευτικές υπηρεσίες, απρόσκοπτη είσοδο και διαμονή. Για να μην ερημώσουν όμως οι πατρογονικές τους περιοχές δεν τους ενθαρρύνει να εγκατασταθούν, και σε ελάχιστους έχει δοθεί η ελληνική ιθαγένεια.

8.5 Κυβερνητική Πολιτική Παλιννόστησης και Εγκατάστασης Ομογενών στην Ελλάδα
Η επιτυχής ενσωμάτωση και η μεγιστοποίηση των θετικών επιδράσεων των ομογενών εξαρτώνται από τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά και την ελληνική πολιτική.
Η Ελλάδα δεν άσκησε ενεργή πολιτική ενθάρρυνσης της παλιννόστησης, υπήρξε όμως ανοιχτή στις διασυνοριακές μετακινήσεις της Δ. και ανάλογα με το κύμα μετακίνησης οργάνωσε, υποστήριξε οικονομικά και υποδέχτηκε παθητικά, διαμόρφωσε και εφάρμοσε θεσμούς και μέτρα υπέρ της ενσωμάτωσης.
Κρατικοί φορείς που έχουν δραστηριοποιηθεί είναι:
- Η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού (υπ.Εξ.) και η Γενική Γραμματεία Παλιννοστούντων Ομογενών (υπ. Μακεδονίας – Θράκης)
- Το Εθνικό Ίδρυμα Αποκατάστασης και Προστασίας Ομογενών Ελλήνων (1991) για συμπαράσταση στους ομογενείς πρώην σοσιαλιστικών χωρών, της ΚΑΚ και της Αλβανίας . Επιχορηγείται από την Ένωση και την ελληνική κυβέρνηση και δίνει παντός είδους βοήθεια. Βοηθάει να επιστρέψουν Έλληνες από περιοχές πολέμων, καλύπτει τα πρώτα τους έξοδα διαβίωσης, βρίσκει απασχόληση και γενικώς συμπαρίσταται.
- Διάφορα υπουργεία όπως το Παιδείας
- Ο ΟΑΕΔ που παρέχει κυρίως τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση σε ομογενείς νεαρής ηλικίας και κατά περίπτωση παρέχει βοηθήματα ανεργίας
- Το ΙΚΑ που εξασφαλίζει δικαιώματα παροχών μεγαλύτερα από αυτά που δικαιούνται βάσει του χρόνου και το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών
- Το Κέντρο Συμπαράστασης Παλιννοστούντων Μεταναστών κι άλλες οργανώσεις με την υποστήριξη Εκκλησιών
- Η Διεθνής Κοινωνική Υπηρεσία – τμ. Ελλάδας
- Το Γραφείο Πληροφοριών της Διακυβερνητικής Επιτροπής Μετανάστευσης που μετονομάστηκε σε Διεθνής Διακυβερνητική Επιτροπή Μετανάστευσης.
Με τη μείωση της παλιννόστησης, πολλά από τα παραπάνω ατόνησαν και δημιουργήθηκαν νέα για τις καινούριες ανάγκες.
Τα μέτρα ενσωμάτωσης διαφέρουν ανάλογα με τον πληθυσμό και δεν έχουμε αξιόπιστα στοιχεία. Οι Έλληνες της Τουρκίας και της Αιγύπτου απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια χωρίς πολλά – πολλά. Οι ομογενής της πρώην ΣΕ την αποκτούν με απλή διαπίστωση της ελληνικής τους καταγωγής. Οι εξ Αλβανίας δε δυσκολεύονται να έρθουν και να εργαστούν εδώ, δεν ενθαρρύνεται όμως η εγκατάστασή τους για να μην αδειάσουν οι περιοχές από όπου προέρχονται. Πρόσφατος νόμος προβλέπει χορήγηση διπλής υπηκοότητας στους Ποντίους και Ειδικό Δελτίο Ταυτότητας Ομογενούς στους Βορειοηπειρώτες. Οι Ελληνοκύπριοι έχουν πολλά από τα δικαιώματα του Έλληνα πολίτη.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!


Έχει επεξεργασθεί από τον/την ollthatjazz στις Δευ Μάϊ 14, 2012 9:07 am, 1 φορά
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 11:20 am    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

Τόμος Β’ Κεφάλαιο 1

1.1 Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση (οέο)?
Το 1952 η Γαλλία που ήθελε να συμφιλιωθεί με τη Γερμανία, πρότεινε την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα με στόχο την κοινή διαχείριση αυτών των υλών. Η πρόταση έγινε δεκτή και συμμετείχαν σε αυτήν πέρα από τη Γαλλία και τη Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Όλοι αυτοί αποφάσισαν να αναπτύξουν τη συνεργασία τους, ιδρύοντας μια κοινότητα με στόχο τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς. Έτσι, το Μάρτη του 1957 ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, που το 1992 πήρε το όνομα Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, με στόχο την ανάπτυξη της ατομικής ενέργειας.
Αυτές οι τρεις κοινότητες προσέλκυσαν και τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη και σήμερα η ΕΕ αριθμεί 15 μέλη.
Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ήρθε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ της Ολλανδίας το 1992, όταν ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση που βασίζεται στις τρεις πρώτες κοινότητες και αποτελεί τη στέγη τους.
Το 1997 υπογράφηκε μια ακόμη συνθήκη στο Άμστερνταμ που τροποποιούσε τις μέχρι τότε συνθήκες, δίνοντας βάρος στην προστασία των δικαιωμάτων του πολίτη.
Ανάλογα με τη συνθήκη, υπάρχουν τα εξής όργανα που ενεργούν:
- το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο : αποτελείται από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών (εξ ου και Συμβούλιο Κορυφής). Καθορίζει τη γενική πολιτική της Ένωσης
- το Συμβούλιο των Υπουργών : αποτελείται από έναν αντιπρόσωπο του κάθε κράτους – μέλους σε υπουργικό επίπεδο και κύριο έργο του είναι η έκδοση (σε συνεργασία με το Κοινοβούλιο) νομοθετικών πράξεων (Κανονισμών και Οδηγιών) για την υλοποίηση της πολιτικής της Ένωσης.
- η Ευρωπαϊκή Επιτροπή : έχει 20 μέλη. Τα μικρά κράτη έχουν έναν επίτροπο, τα μεγάλα δύο. Η Επιτροπή διατυπώνει νομοθετικές προτάσεις (των οποίων η έγκριση γίνεται από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο) κι ελέγχει την ορθή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου.
- το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο : έχει 626 ευρωβουλευτές. Ασκεί νομοθετική εξουσία μαζί με το Συμβούλιο, ελέγχει πολιτικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την κοινοτική διοίκηση. Ο έλεγχος ασκείται μόνο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μέσω ενός διορισμένο διαμεσολαβητή.
- το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων : έχει 15 δικαστές, εξασφαλίζει και τηρεί το δίκαιο έτσι όπως αυτό ερμηνεύεται και εφαρμόζεται από τις Συνθήκες.

1.2 Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ
Η ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρώπη προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων είναι βασικός παράγοντας για την ολοκλήρωση της κοινής αγοράς και την προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει την ελεύθερη διακίνηση προσώπων, με διάκριση σε εργαζόμενους και ελεύθερους επαγγελματίες.

1.2.1 Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.
1. Οι δικαιούχοι
Σύμφωνα με παράγραφο της ΣΕΚ «η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διάκρισης λόγω ιθαγένειας μεταξύ των εργαζομένων των κρατών – μελών όσον αφορά στην απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας».
Άρα, οι δικαιούχοι είναι οι εργαζόμενοι.
Εργαζόμενος = αυτός που παρέχει συγκεκριμένη εργασία για ορισμένο χρονικό διάστημα σε κάποιον άλλο (εργοδότη) σύμφωνα με τις οδηγίες του και με αντάλλαγμα συγκεκριμένη αμοιβή. Στην έννοια αυτή περιλαμβάνονται και οι δραστηριότητες που δεν εντάσσονται στη στενή έννοια του όρου οικονομία. Π.χ. το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί πως ο επαγγελματίας αθλητής όπως και η πόρνη εντάσσονται στην οικονομική δραστηριότητα και άρα ευνοούνται από τις διατάξεις περί ελευθερίας.
Το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας το απολαμβάνουν και όσοι ανήκουν στην ‘οικογένεια’ του εργαζόμενου όπως :
- σύζυγοι
- παιδιά κάτω των 21 ετών
- κατιόντες και ανιόντες συγγενείς που συντηρούνται από αυτόν.

2. Το περιεχόμενο της ελευθερίας
Περιλαμβάνει το δικαίωμα των εργαζομένων να:
- αποδέχονται κάθε πραγματική προσφορά εργασίας
- διακινούνται ελεύθερα για αυτόν το σκοπό στα κράτη – μέλη
- διαμένουν σε ένα από τα κράτη – μέλη με σκοπό να ασκούν εκεί ορισμένη εργασία σύμφωνα με τις συνθήκες που ορίζει το κράτος – μέλος.
- Παραμένουν στην επικράτεια ενός κράτους – μέλους και μετά την άσκηση της εργασίας
Από αυτή τη ρύθμιση, προκύπτει πως το δικαίωμα για ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων περιλαμβάνει το σύνολο των όρων εργασίας, επιβάλλοντας σε κάθε κράτος – μέλος να μεταχειρίζεται τους έξωθεν εργαζόμενους όπως τους δικούς του.
Ο βασικός Κανονισμός 1612/68 προσπάθησε να προσδιορίσει εκτενέστερα τα επιμέρους δικαιώματα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων εντός της Ένωσης.
- η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στην απασχόληση για όλους τους κοινοτικούς εργαζόμενους. Τα γραφεία απασχόλησης πρέπει να αντιμετωπίζουν τους αλλοδαπούς ευρωπαίους όπως τους ημεδαπούς.
- ο εργαζόμενος υπήκοος ενός κράτους – μέλους δεν επιτρέπεται να έχει διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγένειας. Απολαμβάνει τα ίδια κοινωνικά και φορολογικά πλεονεκτήματα με τους ημεδαπούς. Δικαιούται φοίτηση σε σχολές και κέντρα κατάρτισης. Έχει ισότιμη συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, δικαιώματα και δικαίωμα ψήφου. Απολαμβάνει προνόμια όπως αυτά της στέγης κι έχει το δικαίωμα κτήσης κυριότητας σε κατοικία. Εγγράφεται στους καταλόγους ανεύρεσης κατοικίας.

Απαγορεύεται η οποιαδήποτε διάκριση βάσει ιθαγένειας καθώς και η κεκαλυμμένη διάκριση (π.χ. η διάκριση που βασίζεται στον τόπο κατοικίας του).
Η απαγόρευση των διακρίσεων είναι ατομικό δικαίωμα του κοινοτικού πολίτη και τον νομιμοποιεί να στραφεί και εναντίον του κράτους – μέλους και εναντίον ιδιωτών.

1.2.2 Η ελευθερία εγκατάστασης
Το δικαίωμα των κοινοτικών πολιτών να είναι ελεύθεροι επαγγελματίες σε άλλο κράτος – μέλος με τις ίδιες προϋποθέσεις που έχουν και οι γηγενείς.
1. Το περιεχόμενο της ελευθερίας
Ελευθερία εγκατάστασης: ανάληψη και άσκηση μη μισθωτών δραστηριοτήτων. Ανεξάρτητη εργασία που δεν έχει εργοδότη. Σύσταση και διαχείριση επιχειρήσεων και κυρίως εταιρειών.
Η ελεύθερη διακίνηση και εγκατάσταση εργαζομένων, είναι ειδικές εκφάνσεις της γενικής απαγόρευσης των διακρίσεων βάσει ιθαγένειας. Η παροχή φορολογικών πλεονεκτημάτων σε εταιρείες ή ο αποκλεισμός κοινοτικών πολιτών από δημόσιες προκηρύξεις, αποτελούν καλυμμένες διακρίσεις όπως και εκείνες που δυσκολεύουν την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος.

2. Αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων
Το σουλατσάρισμα του ελεύθερου επαγγελματία στην Κοινότητα, προϋποθέτει την αναγνώριση των προσόντων και των διπλωμάτων του. Χωρίς αυτήν την αναγνώριση η ελεύθερη διακίνηση είναι πάπαλα.
Σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης : το 1988 εκδόθηκε η σχετική οδηγία, που πιστοποιεί επαγγελματική εκπαίδευση τριών ετών κατ’ ελάχιστον. Αργότερα συμπληρώθηκε από άλλη μια Οδηγία που αφορούσε το γενικό σύστημα αναγνώρισης της επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Οι οδηγίες βαριούνται κι έτσι ούτε καν προσπαθούν να εναρμονίσουν τις εκπαιδευτικές διαδικασίες. Εισάγουν όμως την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών. Εκτός από ειδικά επαγγέλματα (γιατροί, κτηνίατροι, μαίες) που διέπονται από ειδική οδηγία, στα υπόλοιπα υπάρχουν δύο βασικές προϋποθέσεις για την αναγνώριση των πανεπιστημιακών διπλωμάτων (όπως και αυτό που θα πάρουμε εμείς καλή ώρα..)
1η : Το δίπλωμα ή όποιος άλλος τίτλος πρέπει να πιστοποιεί πως μετά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ο κάτοχος παρακολούθησε τριετές τουλάχιστον κύκλο σπουδών σε ΑΕΙ ή άλλο ισόβαθμο ίδρυμα.
2η : Το δίπλωμα πρέπει να οδηγεί σε άσκηση επαγγέλματος, νομικά κατοχυρωμένη στο κράτος – μέλος.
Η συμπληρωματική Οδηγία, καλύπτει τη βαθμίδα που αντιστοιχεί στην άλλη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση κι εκείνη της μακράς ή βραχείας διάρκειας δευτεροβάθμια εκπαίδευση και συμπληρώνεται από επαγγελματική εκπαίδευση ή άσκηση επαγγέλματος.

1.2.3 Εξαιρέσεις από την Αρχή της Ελεύθερης Κυκλοφορίας
1. Δημόσια Τάξη και Ασφάλεια
Η Οδηγία ορίζει ότι τα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνει το κράτος – μέλος πρέπει να βασίζονται «αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του ατόμου που αφορούν». Προηγούμενες καταδίκες δεν αιτιολογούν τη λήψη περιοριστικών μέτρων. Αν λήξει το διαβατήριο ή η ταυτότητα, το κράτος υποδοχής δε μπορεί να αρνηθεί την άδεια παραμονής στον πολίτη. Η ανανέωση της άδειας δεν εξαρτάται από οικονομικούς ή γενικούς παράγοντες όπως η πρόληψη της εγκληματικότητας.

Δημόσια Υγεία
Η Οδηγία περιλαμβάνει κατάλογο ασθενειών και αναπηριών που μπορούν να δικαιολογήσουν άρνηση εισόδου στο κράτος – μέλος (π.χ. σύφιλη). Εάν ο πολίτης νοσήσει μετά την άδεια παραμονής, δε μπορεί η χώρα υποδοχής να του αρνηθεί ανανέωση ή να του επιβάλλει απομάκρυνση.

2. Δημόσια Διοίκηση
Οι διατάξεις για την ελεύθερη κυκλοφορία «δεν εφαρμόζονται προκειμένου περί απασχόλησης στη δημόσια διοίκηση». Οι κοινοτικοί αλλοδαποί δε μπορούν να διοριστούν σε θέσεις που:
- συνεπάγονται συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας
- έχουν αντικείμενο τη διασφάλιση των γενικών συμφερόντων του κράτους.
Έτσι, κάθε φορά εξετάζεται αν η πλήρωση της θέσης παρουσιάζει τα παραπάνω χαρακτηριστικά πριν δοθεί σε υπήκοο του κράτους – μέλους.

1.2.4 Οι νεότερες εξελίξεις : προς την «Ευρώπη των πολιτών»
Αν και οι ρυθμίσεις περί ελευθερίας καταργούν αρκετά τις διακρίσεις, εν τούτοις δεν τις εξαφανίζουν. Εξάλλου, εφαρμόζονται μόνο στους εργαζόμενους, αφήνοντας τους τουρίστες, τους φοιτητές και τους συνταξιούχους στο έλεος του Θεού (όπως περίπου συμβαίνει και εδώ).
Οι προσπάθειες για την ολοκλήρωση αυτής της ελευθερίας, βέβαια συνεχίζονται με τα ακόλουθα αποτελέσματα:

Η γενίκευση του δικαιώματος διαμονής
Έχουμε τρεις Οδηγίες:
Γενική Οδηγία: για όσους δεν καλύπτονται από της υπόλοιπες ρυθμίσεις.
Οδηγία για το δικαίωμα διαμονής μισθωτών και μη μισθωτών εργαζομένων που δεν εργάζονται πλέον λόγω σύνταξης.
Οδηγία για το δικαίωμα διαμονής των φοιτητών.
Για να αποκτηθεί η άδεια παραμονής χρειάζεται:
- να βεβαιώσει ο ενδιαφερόμενος την αρμόδια εθνική αρχή πως διαθέτει τους πόρους έτσι ώστε η διαμονή του να μην επιβαρύνει το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της χώρας υποδοχής.
- Να διαθέτει υγειονομική ασφάλιση που να καλύπτει το σύνολο των κινδύνων στη χώρα υποδοχής. Οι φοιτητές πρέπει να είναι εγγεγραμμένοι σε αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό ίδρυμα για να παρακολουθήσουν κύκλο επαγγελματικής κατάρτισης.
Το γεγονός πως οι κοινοτικοί πολίτες έχουν δικαίωμα άδειας παραμονής δε σημαίνει πως δεν υποχρεώνονται να τη ζητούν. Εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις, τους χορηγείται υποχρεωτικά από το κράτος υποδοχής.
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ επέκτεινε την ελεύθερη κυκλοφορία στο σύνολο της Κοινότητας. «Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών – μελών, υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στην παρούσα συνθήκη και στις διατάξεις που θεσπίζονται για την εφαρμογή της».

Η κατάργηση των ελέγχων και η ενίσχυση της ασφάλειας
Οι συνοριακοί έλεγχοι δε συμβάλλουν βέβαια στην Ευρώπη των πολιτών. Όμως, η κατάργηση του διαβατηρίου για ενδοκοινοτικές μετακινήσεις και η αναγνώριση του Ατομικού Δελτίου Ταυτότητας ως έγκυρο έγγραφο είναι δυο πολύ ωραία βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση.

Συμφωνία του Σένγκεν: υπογράφτηκε στο ομώνυμο χωριό του Λουξεμβούργου (και όχι στο Γαλατικό όπως νομίζατε). Έχει στόχο την πλήρη κατάργηση των προσωπικών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα με ταυτόχρονη ενδυνάμωση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα των κρατών – μελών.

Έτσι, δημιουργήθηκε η ανάγκη για υποδομές που θα αποτρέπουν το έγκλημα. Δημιουργήθηκε ένα σύστημα ηλεκτρονικού ελέγχου και καταγραφής όλων των καταζητούμενων εγκληματιών των κρατών – μελών. Ένας κεντρικός υπολογιστής βρίσκεται στο Στρασβούργο και συνδέεται με τα εθνικά συστήματα καταζήτησης. Ταυτόχρονα υπάρχει στενή συνεργασία μεταξύ της Αστυνομίας, των δικαστικών, δημιουργήθηκε η ευρωπαϊκή αστυνομία και γενικά γίνονται προσπάθειες κατά του οργανωμένου εγκλήματος.
Επειδή στην Ελλάδα τα σύνορα δε φυλάγονται και τόσο καλά, η συμφωνία του Σένγκεν δεν έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή. Υπάρχει και η συνθήκη του Άμστερνταμ, που ενσωματώνει την του Σένγκεν στο ευρωπαϊκό δίκαιο και προσδιορίζει μέτρα θέσπισης κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής σχετικά με τους ελέγχους και τις άδειες εισόδου στα εξωτερικά σύνορα.

Η κοινωνική πολιτική και η εκπαίδευση
Κοινωνικός Χάρτης των Κοινωνικών και Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων: το πρώτο και σημαντικότερο μέτρο (1989). Θεσπίζει 12 αρχές (δικαίωμα εργασίας σε χώρα της Ένωσης, δικαίωμα των εργαζομένων για ενημέρωση και άλλα.).
Συνθήκη του Άμστερνταμ: λαμβάνει πρόνοια για την πολιτική της απασχόλησης με βάση ‘τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση’ που αποφασίζει το συμβούλιο των Υπουργών.
Νεολαία: η Ένωση αναπτύσσει πολιτικές για την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τον πολιτισμό.
Leonard : βασίζεται στη δια βίου εκπαίδευση και προσπαθεί να την προωθήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Socrates : προωθεί την ευρωπαϊκή συνεργασία σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης. Κάθε χρόνο 127.000 φοιτητές συμμετέχουν σε κοινοτικά προγράμματα για την κινητικότητα στα πανεπιστήμια της Ένωσης.
Πολιτισμός: η Ένωση σέβεται τις ιδιαιτερότητες των κρατών – μελών και στηρίζει καλλιτεχνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενθαρρύνει τις συνεργασίες και προωθεί την πολυπολιτισμικότητα, με απόλυτο σεβασμό, το ξαναλέω.

1.2.5 Η ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σύμφωνα με το άρθρο 17 της Συνθήκης του Μάαστριχτ «πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός κράτους – μέλους». Αυτό σημαίνει πως το ποιος είναι ενωσιακός πολίτης προσδιορίζεται από το εκάστοτε εθνικό δίκαιο περί ιθαγένειας.
Η ιθαγένεια της Ένωσης περιλαμβάνει δικαιώματα και υποχρεώσεις με καθορισμένο περιεχόμενο:
Δικαιώματα
Α) η κυκλοφορία και η ελεύθερη διαμονή στο έδαφος των κρατών μελών.
Β) να εκλέγουν και να εκλέγονται στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές όπου διαμένουν.
Γ) να εκλέγουν και να εκλέγονται στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Δ) κάθε πολίτης της Ένωσης που βρίσκεται σε Τρίτη χώρα μπορεί να ζητήσει διπλωματική και προξενική προστασία σε οποιαδήποτε αντιπροσωπεία κράτους – μέλους.
Ε) κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να αναφέρεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ατομικά ή με άλλους πολίτες για σχετικό με αυτό θέμα.
Στ) κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να απευθύνεται στο διαμεσολαβητή και να καταγγέλλει περιπτώσεις κακής διοίκησης των κοινοτικών οργάνων και οργανισμών. Ο διαμεσολαβητής είναι κάτι αντίστοιχο με το δικό μας Συνήγορο του Πολίτη.
Η αναγνώριση της ιθαγένειας παρά τις επιφυλάξεις, είναι σημαντικό βήμα προς την Ευρώπη των Πολιτών.
Η Συνθήκη του Άμστερνταμ προβλέπει το δικαίωμα του πολίτη να απευθύνεται στα κοινοτικά όργανα στη γλώσσα που κατανοεί και λαμβάνει απάντηση στην ίδια γλώσσα, να έχει πρόσβαση σε έγγραφα και διάφορα άλλα ωραία.
Αν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διαπιστώσει σοβαρή και διαρκή παράβαση από κράτος – μέλος ως προς τις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, μπορεί να αποφασίσει αναστολή ορισμένων από αυτά τα δικαιώματα, μαζί με άρση του δικαιώματος ψήφου στο Συμβούλιο.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 12:41 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

2.1 Οριοθετήσεις
Η ΟΔΓ έγινε ο πρώτος μεταναστευτικός προορισμός του νοτιοευρωπαϊκού πληθυσμού μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Χρονική οριοθέτηση: αναζήτηση της περιόδου που εμφανίζει τη σημαντικότερη παρουσία του ελληνισμού σε ποσοτικό επίπεδο γιατί το ποιοτικό είναι δύσκολο να αξιολογηθεί.
Στα νεότερα χρόνια, δημιουργήθηκαν ελληνικές παροικίες σε διάφορες γερμανικές πόλεις (18ος αι.) από Έλληνες εμπόρους, που εφοδίαζαν την περιοχή με πρώτες ύλες από την κεντρική και βόρεια Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα προωθούσαν αγαθά της Μεσογείου.
Λειψία: στα μέσα του 18ου αι. εγκαθίστανται εκεί Έλληνες έμποροι που ίδρυσαν ελληνική κοινότητα το 1743.
Μόναχο: αρχές του 19ου αι. Ιδιαίτερα φιλελληνικό το κλίμα. Ο Λουδοβίκος Α΄ ιδρύει την Ελληνική Σχολή που χορηγεί υποτροφίες σε ελληνόπουλα. Η προσέλευση ελλήνων φοιτητών και καλλιτεχνών είναι αθρόα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Μπρέσλαου: ψόφια πράγματα
Γοτίγγη : κέντρο προσέλευσης φοιτητών.
Αιτία για αυτήν την προσέλευση ήταν το πνεύμα ιστορισμού και η ελληνοκεντρική ιδεολογία κυρίως των Πρώσων που επηρέασαν την αρχιτεκτονική των δημόσιων κτιρίων, την εκπαίδευση (με την εισαγωγή των αρχαίων ελληνικών), την ίδρυση ελληνικών πανεπιστημιακών εδρών.
Πριν τον Α’ Παγκόσμιο, πολλοί έλληνες σπουδάζουν στη Γερμανία και παραμένουν εκεί και μετά. Οι ελληνογερμανικές σχέσεις διευρύνονται με την ίδρυση της Γερμανοελληνικής Ένωσης (Μόναχο), της Ελληνογερμανικής Ένωσης (Αθήνα), του Γερμανοελληνικού Επιμελητηρίου (Βερολίνο) και του Ελληνογερμανικού Επιμελητηρίου (Αθήνα).
Πολλές ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στο Αμβούργο, το μεγαλύτερο γερμανικό λιμάνι.
Κατά το Β’ Παγκόσμιο, περίπου 70.000 Έλληνες Εβραίοι μεταφέρθηκαν στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου εξοντώθηκαν. Η πολιτική των γερμανών για εθελοντική προσέλευση ελλήνων εργατών δεν τελεσφόρησε. Η αναγκαστική στρατολόγηση δεν απέδωσε όπως σε άλλες εθνότητες.
Μετά το Β’ Παγκόσμιο και τη διαίρεση της Γερμανίας, λίγοι έλληνες έμειναν στις παλιές παροικίες της Λειψίας και της Δρέσδης, όπως και 1.500 περίπου πολιτικοί πρόσφυγες, σχεδόν όλοι όμως επέστρεψαν στην Ελλάδα. Το 1991 βρίσκονταν στη Γερμανία 476 άτομα.
Μέχρι το 1959 ο αριθμός Ελλήνων στην ΟΔΓ ήταν μικρός και αυξήθηκε ραγδαία αργότερα.
Μετά την επανένωση των δυο κρατών η ελληνική προσέλευση παραμένει μικρή.


2.2. Αίτια, χαρακτηριστικά και Ρύθμιση της Αποδημίας
2.2.1 Τα αίτια της μετανάστευσης
Είναι τρία τα σημαντικά: το εισόδημα, η ανεργία και η παροχή δημόσιων αγαθών.
Ι. την περίοδο 1960 – 1973 τα πράγματα στην Ελλάδα από οικονομικής απόψεως ήταν χέσε μέσα. Το εργατικό δυναμικό πλεόναζε, κυρίως στον πρωτογενή τομέα και οι άλλοι τομείς δε μπορούσαν να το απορροφήσουν. Οι τεχνολογικές εξελίξεις μείωσαν την ανάγκη χεριών. Όπως καταλαβαίνετε, για μια ακόμη φορά ο οικονομικός στόχος για ανάπτυξη απέτυχε οικτρά. Η εσωτερική μετανάστευση είχε εξαντληθεί και η μόνη διέξοδος ήταν η εξωτερική (μετανάστευση). Στην περίοδο που εξετάζουμε, το εργατικό δυναμικό και η απασχόληση μειώθηκαν αλλά με χαμηλότερους ρυθμούς. Αυτό σημαίνει πως η εξωτερική μετανάστευση προέρχεται από τη φυσική αύξηση του πληθυσμού και το πλεονάζον εργατικό δυναμικό. Για το θέμα διατυπώθηκαν δύο θέσεις: η μια θεωρεί τη μετανάστευση ‘ευλογία’ εξαιτίας των θετικών που προσφέρει στην ελληνική οικονομία και στους μετανάστες. Βασικοί εκπρόσωποι αυτής της άποψης ήταν οι φιλελεύθεροι και σΥντηρητικοί. Την αντίθετη άποψη υποστήριζαν οι κεντρώοι και αριστεροί οικονομολόγοι και πολιτικοί. Πάντως, η μετανάστευση δεν είναι ούτε ευλογία ούτε κατάρα, αλλά ένα φαινόμενο με θετικές και αρνητικές επιδράσεις σε όσους συμμετέχουν σε αυτήν.
1) Το ποσοστό ανεργίας είναι πρωταρχικός παράγοντας μετακίνησης εργατικού δυναμικού. Επηρεάζει το ατομικό και οικογενειακό εισόδημα, όπως και την ψυχολογία του ατόμου. Οι ευκαιρίες απασχόλησης στη χώρα υποδοχής, αυξάνουν την αποδημία από τη χώρα προέλευσης. Δυστυχώς τα στατιστικά στοιχεία για την περίοδο μέχρι το 1973 είναι πολύ συγκεχυμένα. Πάντως κυριαρχεί η υψηλή ανεργία και η μετανάστευση.
2) Το εισόδημα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας μεταξύ Ελλάδας και ΟΔΓ γιατί μαζί με άλλους παράγοντες, επηρεάζει το ύψος των αποταμιεύσεων που θέλει να συγκεντρώσει ο μετανάστης. Στόχος της πρόσκαιρης αποδημίας είναι η συσσώρευση κεφαλαίου, η μεταφορά του στην Ελλάδα και η επιστροφή του μετανάστη (αντίθετα με ότι συμβαίνει σε όσους βρίσκονται σε υπερπόντιες χώρες).
3) Παροχή δημόσιων αγαθών : υπερτερεί σαφώς η ΟΔΓ.
Οι παραπάνω παράγοντες σε συνδυασμό με την οργανωμένη μετανάστευση και τα Μεταναστευτικά Δίκτυα, διαμορφώνουν ένα υψηλό μεταναστευτικό δυναμικό, άτομα που σκέφτονται και ενεργούν έτσι ώστε να μεταναστεύσουν. Σε αυτό βοήθησαν επίσης οι πολιτικές διακρίσεις και διώξεις, όπως και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις.
ΙΙ. Μετά το Β’ Παγκόσμιο η ΟΔΓ έζησε οργασμό ανοικοδόμησης και ανάπτυξης. Έτσι αυξανόταν διαρκώς η ζήτηση εργασίας που οδήγησε σε ποτάμια μεταναστών. Από το 1950 και μετά, οι ομοσπονδιακή κυβέρνηση σύναψε σχετικές συμφωνίες με την Ιταλία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Τουρκία, το Μαρόκο, την Πορτογαλία, την Τυνησία και τη Γιουγκοσλαβία. Οι γερμανοί ήθελαν προσωρινή ή πρόσκαιρη απασχόληση αλλοδαπού προσωπικού με συμβόλαια εργασίας για συγκεκριμένη εργασία, επιλεγμένων από τον εκεί ΟΑΕΔ.
Άλλωστε η Γερμανία είχε πρότερη γνώση μεταναστών από το τέλος του 19ου αι. Τότε προσέλκυσε Πολωνούς. Αυτή η πρακτική δε σταμάτησε ποτέ για τη Γερμανία.
Τη μεταναστευτική πολιτική της χώρας καθορίζουν διάφοροι παράγοντες όπως η πολιτική, η ιδεολογία, η συμπεριφορά των κοινωνικών εταίρων, η οικονομική κατάσταση, το ιστορικό και πολιτισμικό προφίλ των πολιτών, τα χαρακτηριστικά των μεταναστών κ.α.
Στην ΟΓΔ οι εργατικές οργανώσεις κατέχουν σημαντική θέση και τα συμφέροντά τους συνδέονται στενά με τους μετανάστες. Οπότε δεν είναι περίεργο πως συμφωνούν με την έλευση μεταναστών. Ζητούν μόνο δύο πράγματα :
1. την εργασιακή εξίσωση του αλλοδαπού εργατικού δυναμικού με τους Γερμανούς εργαζόμενους με σκοπό την αποφυγή του μισθολογικού dumping
2. να καλύπτονται οι εργασιακές θέσεις με προτεραιότητα τους Γερμανούς
Με την αύξηση των μεταναστών δέχθηκαν να περιοριστεί η είσοδός τους και το 1973 συναίνεσαν στην πλήρη διακοπή της. Μετά το 1982 αγωνίστηκαν για τη χορήγηση πολιτικών δικαιωμάτων στους αλλοδαπούς και την ενσωμάτωσή τους στη ζωή του κράτους.
Η πολιτική αυτή των συνδικάτων, ερμηνεύεται από την πίεση των μεταναστών – μελών τους και την αντίθεσή τους στην μεταναστευτική πολιτική που εξάσκησαν μετέπειτα η Χριστιανοκοινωνική Ένωση, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση και το Κόμμα των Ελεύθερων Δημοκρατιών, πολιτική που περιόριζε τη μεταναστευτική ροή κι ευνοούσε την παλιννόστηση.
Οι Έλληνες ήταν αρκετά χωμένοι στα συνδικάτα. Μέσα από τους ‘κύκλους εργασίας’ θέτουν και προωθούν τα αιτήματά τους. Όταν η κεντρική και ανατολική Ευρώπη κατέρρευσαν πολιτικά τα συνδικάτα επικεντρώθηκαν στην απόκρουση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού, συχνά από κοινού με τους εργοδότες. Θεωρούν πως η ΟΔΓ είναι δικαιωματικά χώρα υποδοχής και πως πρέπει να παρέχει διπλή υπηκοότητα στους μετανάστες της.
Τα κόμματα της ΟΓΔ συμφώνησαν πως δεν είναι χώρα υποδοχής και η παραμονή των αλλοδαπών θα είναι προσωρινή. Καθιερώθηκε ο όρος «Φιλοξενούμενοι Εργάτες» (Gastarbeiter). Έτσι αφαιρείται η νομιμότητα του αιτήματος για χορήγηση πολιτικών δικαιωμάτων στους αλλοδαπούς και η μεταναστευτική πολιτική γίνεται τμήμα της πολιτικής γενικότερα.
Φυσικά τα κόμματα είναι διαφορετικά το ένα από το άλλο οπότε και οι απόψεις τους διαφέρουν.
Το 1998 ο Συνασπισμός Σοσιαλδημοκρατών και Πρασίνων αποφάσισε να χορηγήσει διπλή υπηκοότητα σε πολλούς μετανάστες. Συμφώνησαν και οι Φιλελεύθεροι αλλά οι Χριστιανοτέτοιοι σκίζουν τα ρούχα τους. Τόσο για λόγους αρχής (το δίκαιο του αίματος ως προϋπόθεση απόκτησης γερμανικής υπηκοότητας) όσο και για ψηφοθηρικούς λόγους. Αποδέχονται λοιπόν πως η ΟΓΔ είναι χώρα υποδοχής, σημαντική εξέλιξη που όμως δε φτουράει και πολύ μετά την εμφάνιση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

ΙΙΙ. Άρα την περίοδο μεταξύ 1960- 1973 η ΟΔΓ υπήρξε ενεργή ως προς τη μεταναστευτική πολιτική της. Ήθελε να προσελκύσει εργατικό δυναμικό με συγκεκριμένη ειδίκευση και να το προωθήσει όπου χρειαζόταν. Στην ουσία όμως, επηρέασε μόνο την εθνοτική σύνθεση και μερικώς μετά το ’73 το συνολικό μέγεθος των εισερχομένων. Οι μεταβολές της αγοράς εργασίας και οι φόβοι για αρνητικές επιδράσεις διέκοψαν αυτήν την πολιτική. Από τότε, το αλλοδαπό εργατικό δυναμικό (ΑΕΔ) αυξάνεται μέσω της ‘δευτερογενούς μετανάστευσης’ δηλαδή με τη συνένωση οικογενειών. Μετά το 1988 το μέσο είναι η ελεύθερη κινητικότητα των Ελλήνων πολιτών στην Ε.Ε.

2.2.2 Τα κίνητρα της αποδημίας
Η ανάλυση της αποδημίας θέλει να εντοπίσει τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της μετανάστευσης του ατόμου ή της οικογένειας, που ενεργούν και αναπτύσσονται σε διαμορφωμένο μακροεπίπεδο και αναφέρονται ως κίνητρα αποδημίας. Οι τεκμηριωμένες έρευνες του 1960 διαλύουν το μύθο πως οι Έλληνες αποδημούν εξαιτίας του ‘δαιμόνιου της φυλής’, της ‘προδιάθεσης για περιπέτειες’ ή της ‘μανίας για πλουτισμό’.
Οι έρευνες αναδεικνύουν τον οικονομικό παράγοντα (εισόδημα, εργασία, δημόσια αγαθά). Περισσότεροι από τους μισούς μετανάστες έχουν ως κίνητρο το χαμηλό εισόδημα, την ανεργία και την υποβαθμισμένη διαβίωση. Άλλο κίνητρο είναι η επιθυμία εξειδίκευσης και το τρίτο και καταϊδρωμένο η διάθεση για γνωριμία με τη χώρα υποδοχής ή την ακολουθία του ρεύματος.
Στην αποδημία των Ελλήνων προς την ΟΔΓ συμβάλλουν πολύ οι διασυνδέσεις (άτιμα κονέ!) μεταξύ των ήδη μεταναστών και όσων έμειναν πίσω. Δίνονται πληροφορίες και βοήθεια ενώ ενισχύονται οι γεωγραφικές κατανομές στην ΟΔΓ ταυτόχρονα με τη σχετική κατανομή αποδημίας στην Ελλάδα. (η ‘Σαμοθράκη στις όχθες του Neckar’).
Έχουμε λοιπόν την : εκούσια πρόθεση αποδημίας, οικονομική φύση του φαινομένου και ενίσχυσή του από τα μεταναστευτικά δίκτυα.

2.2.3 Η Ρύθμιση της αποδημίας
Η αποδημία στην ΟΔΓ είναι καταρχήν οργανωμένη. Στις 30.3.1960 υπογράφτηκε διακρατική συμφωνία Ελλάδας – Γερμανίας περί της μεσολάβησης προς τοποθέτηση ελλήνων εργαζομένων στην ΟΔΓ. Η συμφωνία δεν επικυρώθηκε από τη Βουλή, εφαρμόστηκε όμως μια χαρά. Αντικείμενο της συμφωνίας ήταν κυρίως η πρώτη φάση (η αποδημία) και μετά η δεύτερη (η παραμονή). Η Ελληνική Κυβέρνηση ήταν υποχρεωμένη να συγκεντρώνει και να μεταβιβάζει στην ΟΔΓ τις αιτήσεις των ενδιαφερομένων. Η Γερμανία έκανε την επιλογή, με κριτήρια την ηλικία, τη σωματική και την πνευματική ακεραιότητα. (το ίδιο γινόταν και στο νησί Έλλις της Νέας Υόρκης).
Για τη διεκπεραίωση της επιλογής, συγκροτήθηκε η «Γερμανική Επιτροπή από την Ελλάδα» από το Ομοσπονδιακό Ίδρυμα Εργασίας. Ο μοχλός της μετανάστευσης ήταν οι εργοδότες που δήλωναν αριθμό εργαζόμενων, πλήρωναν τα μεταφορικά και εξασφάλιζαν στέγη. Οι Γερμανικές Επιτροπές στην Ελλάδα στρατολογούσαν ενδιαφερόμενους και οργάνωναν τη μετάβασή τους εκεί. Όσο διάστημα εφαρμόστηκε αυτή η πρακτική (1960 – 1973) τα άτομα που μετακινήθηκαν προς την ΟΔΓ ήταν 381.316. Κατά την ΕΣΥΕ ήταν το 64% των διακινηθέντων, κατά τα γερμανικά στοιχεία το 55%. Αυτός ο ‘δείκτης διαμεσολάβησης’ εξάγει πως το υπόλοιπο 25%-45% μετανάστευσε προς την ΟΔΓ με ονομαστική πρόσκληση που του απηύθυνε συγκεκριμένη γερμανική επιχείρηση, συνήθως μετά από πρωτοβουλία συγγενούς ή γνωστού του ενδιαφερόμενου που είχε ήδη μεταναστεύσει. Ο μετανάστης υπέγραφε συμβόλαιο εργασίας με όρους που ήταν γνωστοί εκ των προτέρων. Μετά το 1973 η αποδημία προς την ΟΔΓ οργανώθηκε σε ατομική και οικογενειακή βάση και αποσκοπούσε στη συνένωση οικογενειών. Αυτό συνέβη γιατί απαγορεύτηκε η είσοδος νέων μεταναστών.
Αντιλαμβανόμαστε πως η εξεταζόμενη αποδημία είχε εκτός από την οργανωμένη μορφή και το χαρακτηριστικό της υπογραφής συμβολαίου εργασίας. Υπάρχει κι ένα τρίτο, η νόμιμη ή κανονική μορφή (σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια). Πέρα από αυτό, η ρύθμιση της μετανάστευσης με τη διακρατική συμφωνία του 1960 έδωσε στους μετανάστες εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα και τους επέτρεψε να προγραμματίσουν την παραμονή τους. Από τη διακρατική αυτή συμφωνία έλειπαν:
- μέτρα προστασίας της αποδημίας, όπως η εκμάθηση της γερμανικής γλώσσας ή η ταχύρρυθμη εκπαίδευση για εργασία στην ΟΔΓ, πληροφορίες για τις συνθήκες διαβίωσης κ.α. όλα αυτά τα παρείχε η Διακυβερνητική Επιτροπή Μετανάστευσης για αποδημούντες προς τις υπερπόντιες χώρες.
- Μέτρα πολιτιστικής συνδρομής κατά την παραμονή στην ΟΔΓ και ρύθμιση της παλιννόστησης, που διεκπεραιώνεται ατομικά.

Εκτός από τις παραπάνω ελλείψεις, η ελληνογερμανική συμφωνία αποτελεί πρότυπο οργανωμένης ρύθμισης της μετανάστευσης και ορθολογικών επιλογών της γερμανικής πλευράς για μείωση του σχετικού κόστους με ταυτόχρονη αύξηση του οφέλους από τη μετανάστευση. Συμπληρώνεται από συμβάσεις κοινωνικής ασφάλειας και ασφαλίσεων κατά της ανεργίας για επαγγελματική εκπαίδευση και μετεκπαίδευση, όπως και ελληνικά νομοθετήματα για την οργάνωση και λειτουργία των κλιμακίων του Υπ. Εργασίας στην ΟΔΓ.
Κοιτάζοντας το συμφέρον της η γερμανική πλευρά επιδιώκει να προσελκύσει νέους και υγιείς, τονίζοντας την προσωρινότητα της παραμονής στην ΟΔΓ. Αντιμετωπίζει τους Έλληνες περισσότερο ως εργάτες παρά ως πολίτες. Η προσωρινότητα, η εικόνα του ‘εργάτη’ και η οργανωμένη μορφή είναι οι ουσιαστικές διαφορές της αποδημίας προς την ΟΔΓ σε αντίθεση με αυτή των υπερπόντιων χωρών. Η ΟΔΓ σκίζεται πως δεν είναι χώρα υποδοχής, εξασφαλίζοντας έτσι την άρνηση πολιτικών δικαιωμάτων στους αλλοδαπούς, όταν επί της ουσίας είναι κλασική χώρα υποδοχής μεταναστών.

2.2.4 Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των αποδημούντων
Υπάρχουν δυο στατιστικές πηγές πληροφοριών σχετικά με την ελληνική αποδημία προς την ΟΔΓ

Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία που καλύπτει τις εισροές και εκροές των Ελλήνων προς την ΟΔΓ.
Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας για την περίοδο 1960 – 1977. Βασίζεται στη συνοριακή καταγραφή της αποδημίας και συγκέντρωσε ορισμένα βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά των αποδημούντων που δημιουργούν το ‘αποδημικό πρότυπο’. Μέγεθος αποδημίας, φύλο, ηλικιακή σύνθεση αποδημούντων, γεωγραφική προέλευση, ατομικό επάγγελμα και βαθμός αστικότητας.
Α) Το διάστημα μεταξύ 1960 – 1999 πήγαν στην ΟΔΓ 1.200.000 Έλληνες και βγήκαν από αυτήν 984.000. Η διαφορά δε δείχνει το σημερινό μέγεθος των Ελλήνων στην ΟΔΓ γιατί επηρεάζεται και από τη φυσική μεταβολή του πληθυσμού (γεννήσεις, θάνατοι), τις μετακινήσεις σε άλλες χώρες και τα στατιστικά προβλήματα.
Αν και δεν ξέρουμε πόσοι επαναμετανάστευσαν, το αποδημικό μέγεθος των 1.200.000 δείχνει πως το 10% του ελλαδικού πληθυσμού μετανάστευσε κάποια στιγμή στην ΟΔΓ. Το 50% όσων αποδήμησαν πήγε εκεί και χαρακτηρίζει την ελληνική, μεταπολεμική μετανάστευση που μετέβαλε τον προσανατολισμό της από τις υπερπόντιες χώρες προπολεμικά, σε ισόρροπη, περίπου υπερωκεάνεια και ενδοευρωπαϊκή μετά τον πόλεμο.
Από την ενδοευρωπαϊκή μετανάστευση, η ΟΔΓ απορροφά το 88,0% των αποδημούντων, ένα ποσοστό που παρέμεινε απαράλλαχτο μέχρι σήμερα, αποδεικνύοντας την αυτοδύναμη δυναμική ενός αρχικού αποδημητικού ρεύματος.
Μέσω των δικτύων μεταξύ Ελλήνων στην ΟΔΓ και των υποψήφιων μεταναστών δίνεται βοήθεια και διαιωνίζεται το μεταναστευτικό πρότυπο..
Β) στο αποδημητικό ρεύμα των Ελλήνων προς την ΟΔΓ αρχικά υπερτερεί το ανδρικό φύλο. Την περίοδο 1960 – 1977 το σκορ είναι άνδρες 60 γυναίκες 40. Όταν η αποδημία σταθεροποιήθηκε χρονικά η αναλογία μεταβλήθηκε προς όφελος (Wink των γυναικών, η ανισότητα άρχισε να εξισορροπείται και η μετανάστευση άλλαξε από ατομική σε οικογενειακή.
Γ) η ηλικιακή σύνθεση είναι επίσης αντίστοιχη με τα διεθνή σύγχρονα μεταναστευτικά ρεύματα. Έχουμε υψηλό ποσοστό στις ηλικίες 15-44 που φυσικά επιδρά αρνητικά στο δημογραφικό πρότυπο της Ελλάδας. Αυτό ήταν ιδιαίτερα έντονο την περίοδο 1960 – 1965, κατά την ‘αποδημητική έξαρση’. Τώρα πάντως βαδίζουμε στην εξίσωση.
Δ) το υπερωκεάνιο αποδημητικό ρεύμα προέρχεται κυρίως από τη νότια και τη νησιώτικη Ελλάδα, το ενδοευρωπαϊκό έρχεται από τη Μακεδονία, τη Θράκη και την Ήπειρο, λόγω της οικονομικής τους καθυστέρησης. Το υψηλό ποσοστό αποδημίας από την περιφέρεια της πρωτεύουσας ερμηνεύεται από το ρόλο της ως ενδιάμεσου σταθμού. Η εσωτερική μετανάστευση στρέφεται προς τα εγχώρια αστικά κέντρα, τα οποία όμως δε μπορούν να απορροφήσουν αυτόν τον κόσμο, αναγκάζοντάς τον να φύγει και να πάει αλλού.
Ε) Από επαγγελματικής άποψης, όσοι αποδήμησαν από το 1960 έως το 1977 ήταν γεωργοί, κτηνοτρόφοι και ψαράδες. Οι επιστήμονες και οι υπάλληλοι είναι ελάχιστοι. Άρα πρόκειται για αγροτική/εργατική μετανάστευση που οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι μετανάστες είναι πρωτοβάθμιου κυρίως εκπαιδευτικού επιπέδου και μετά δευτεροβάθμιου ή τριτοβάθμιου. Σε σύγκριση με το εκπαιδευτικό επίπεδο της τότε Ελλάδας, εμφανίζει ομοιομορφία πάντως.
Στ) Σε σχέση με την αστικότητα, τα στοιχεία δείχνουν μια προοδευτική μείωση του ποσοστού συμμετοχής των αγροτικών περιοχών, αύξηση της συμμετοχής των αστικών περιοχών και σταθερή συμμετοχή των ημιαστικών περιοχών. Αν το συνδυάσουμε με το επάγγελμα το συμπέρασμα είναι ότι:
- στην αρχή της αποδημίας (1960 – 1970) υπερτερούν οι αγρότες κι ύστερα οι εργάτες
- η εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση συνυπάρχουν επειδή έχουν τα ίδια αίτια και κίνητρα.
 Ο αποδημητικός πληθυσμός την ΟΔΓ μετά το 1960 χαρακτηρίζεται ανδρικός, σε παραγωγική ηλικία, με προέλευση από αγροτικές και αστικές περιοχές, το επάγγελμα ήταν αγρότης/κτηνοτρόφος και εργάτης, Πριν την αποδημία κατοικούσε κυρίως στη Β. Ελλάδα και διέθετε στοιχειώδη εκπαίδευση.

2.3 Ο Ελληνισμός στην ΟΔΓ
2.3.1 Διακρατικές μεταναστευτικές ροές και απόθεμα
Γενικώς η μετανάστευση έχει πολλές αιτίες και κίνητρα. Σημαντικότεροι είναι οι οικονομικοί παράγοντες και η διασυνοριακή κινητικότητα προσώπων.

Οικονομική συγκυρία στην ΟΔΓ
Όταν χαρακτηρίζεται από ύφεση (1966-1967 και 1973-1974) έχει άμεσες επιδράσεις στους αλλοδαπούς εργαζόμενους. Γίνονται μαζικές απολύσεις. Κάθε δεύτερος άνεργος είναι αλλοδαπός κι έτσι πολλοί από αυτούς εξαναγκάζονται σε παλιννόστηση με μείωση του ελληνικού πληθυσμού στην ΟΔΓ. Αυτό αποδεικνύει την ευαισθησία του μεταναστευτικού σώματος στις οικονομικές μεταβολές και την ισχυρή θέση της χώρας υποδοχής. Σε περιόδους ύφεσης οι σχέσεις μεταξύ των ομάδων δυσκολεύουν κι ο ημεδαπός πληθυσμός αποδίδει τις ευθύνες για την οικονομική δυσπραγία στους μετανάστες. Γίνεται εχθρικός και θέλει να τους στείλει από εκεί που ήρθαν.

Ελεύθερη Διακρατική Κινητικότητα
Έχει τρεις υποπεριόδους:
1. Σχεδόν πλήρως ελεύθερη κυκλοφορία εργατικού δυναμικού. Συνέβαινε την περίοδο 1960 – 1973 όταν έφτασαν στην ΟΔΓ 725.000 Έλληνες που σχημάτισαν απόθεμα 407.000 ατόμων.
2. Από το 1973 έως το 1988 απαγορεύτηκε η είσοδος σε νέους μετανάστες, δόθηκε όμως η ευκαιρία να συνενωθούν οικογένειες. Αυτή η απαγόρευση εισόδου μαζί με τις οικονομικές μεταβολές μείωσαν τον αριθμό των Ελλήνων στις 275.000 (1988). Από το 1988 έως σήμερα το καθεστώς ελεύθερης διακίνησης επανέρχεται μέσω της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Κι εκεί που θα περίμενε κανείς ποτάμια μεταναστών προς την ΟΔΓ, η ανάπτυξη της Ελλάδας (η ποια???) και οι πολιτισμικές διαφορές επέδρασαν ανασταλτικά στην πρωτογενή μετανάστευση.
3. Μετά το 1993 η τάση αποδημίας εμφανίζεται σχεδόν μηδενική. Από το 1988 έως το 1993 υπάρχει μια αύξηση της ελληνικής αποδημίας που αποδίδεται στην ελεύθερη διακίνηση εντός Ευρώπης. Μετά το 1993 η τάση μειώνεται και αυξάνεται πάλι από το 1992 έως το 1998. Προφανώς όμως οι προσδοκίες δεν επαληθεύτηκαν γιατί οι περισσότεροι επέστρεψαν στην Ελλαδίτσα.
Οι μεταναστευτικές ροές αποδεικνύουν πως ο οικονομικός παράγοντας υπερέχει του θεσμικού. Οι ελληνικές ροές μοιάζουν με τις αντίστοιχες άλλων νοτιοευρωπαϊκών χωρών. Όταν η διακρατική κινητικότητα είναι ελεύθερη, υπερτερούν οι παράγοντες έλξης (επέκταση της ζήτησης εργατικού δυναμικού στη χώρα υποδοχής). Σε καθεστώς απαγόρευσης κινητικότητας ή υψηλού περιορισμού της, υπερτερούν οι παράγοντες απώθησης (αγορά εργασίας, εισόδημα κ.α.)

Το 1995 (όπως και το 1988) ζουν στην ΟΔΓ 360.000 Έλληνες που μένουν εκεί για περισσότερα από 10 χρόνια, έχουν κανονική ηλικιακή σύνθεση και ολοκληρωμένη οικογενειακή δομή. Αυτό σημαίνει πως η αρχική προσωρινότητα έγινε μονιμότητα, με παράλληλη ενσωμάτωση στη γερμανική κοινωνία. Για σαράντα χρόνια η μετανάστευση στην ΟΔΓ υπερτερούσε αυτής των υπερπόντιων χωρών. Η σχετικά μικρή απόσταση, η άρνηση πολιτικών δικαιωμάτων και η ελεύθερη ενδοκοινοτική διακίνηση είναι οι παράγοντες για την αυξημένη ελληνογερμανική μετακίνηση.
Η νεαρή ηλικία των Ελλήνων μεταναστών αναπληρώνει τα χούφταλα Γερμανούς και δείχνει πως η μεταναστευτική πολιτική έχει και ισχυρή δημογραφική συνιστώσα. Το 30% των Ελλήνων είναι ηλικίας 15-30 ετών όταν οι αντίστοιχοι γερμανοί είναι 18% με 19%.

2.3.2 Γεωγραφική κατανομή
Βόρεια Ρηνανία – Βεστφαλία: συγκεντρώνει το 31% - 33%. Μαζί με τη Βάδη – Βυτεμβέργη (23-25%) και τη Βαυαρία (18-20%) δημιουργούν μια ζώνη νοτιοδυτικά όπου μένουν τα ¾ του Ελληνισμού. Το ίδιο συμβαίνει και με τους άλλους αλλοδαπούς. Είναι σημαντικό το γεγονός πως καθ’ όλη τη διάρκεια των 40 ετών η γεωγραφική κατανομή παραμένει σταθερή. Έτσι, διαιωνίζεται το πρότυπο της γεωγραφικής κατανομής, παρά την αισθητή, συνολική αυξομείωση του πληθυσμού. Η εξήγηση είναι τα μεταναστευτικά δίκτυα, η αναγκαία σύσταση ‘παροικιών’ και η αμετάβλητη κατανομή του ελληνικού εργατικού δυναμικού ανά οικονομικό κλάδο. Τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα απορροφούν την πλειονότητα και προσδιορίζουν την υψηλή γεωγραφική συγκέντρωση. Το ίδιο υψηλή είναι και η αστικότητα που ευνοεί τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας μέσω της συμμετοχής σε πολλές εθνοοργανώσεις. Η ενδογερμανική γεωγραφική κινητικότητα θεωρείται χαμηλή, αν ληφθεί υπόψη ότι πως η κατανομή στη Δυτική Γερμανία μένει πάντα σταθερή ενώ στην Ανατολική και παρά την ελεύθερη διακίνηση παραμένει εκεί μόνον 1% των Ελλήνων.
Το γεωγραφικό πρότυπο αποδεικνύει επίσης την προτεραιότητα των Γερμανών για ανειδίκευτους αλλοδαπούς εργάτες στα βιομηχανικά κέντρα, αδιαφορώντας για την ανάγκη ισομερούς διασποράς η έλλειψη της οποίας δυσκολεύει την ενσωμάτωση.

2.3.3 Απασχόληση
Οι έλληνες εργάτες στην ΟΔΓ δεν επηρεάζουν σημαντικά τη γερμανική αγορά εργασίας ούτε τοπικά, ούτε κλαδικά, με εξαίρεση την τοπική συγκέντρωση της Φραγκφούρτης/Μάιν όπου 100 περίπου Έλληνες γουνοποιοί και έμποροι συνεχίζουν την παράδοση της Καστοριάς με σχετικό έλεγχο του κλάδου.
Οι Έλληνες αποτελούν το 0,5 του συνολικού εργατικού δυναμικού και το 5% του αλλοδαπού. Άλλες εθνότητες είναι οι Τούρκοι, οι πρώην Γιουγκοσλάβοι και οι Ιταλοί.
Οι Έλληνες απασχολούνται κυρίως στη μεταποίηση, σε κλάδους βαριάς βιομηχανίας αλλά το ποσοστό τους μειώνεται σημαντικά την εικοσαετία 1960 – 1980. Ο πρωτογενής τομέας (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία) δε λέει και πολλά στους Έλληνες, ίσως γιατί οι σχετικές αναμνήσεις τους από την Ελλάδα δεν είναι καλές.
Η ενδοκλαδική κινητικότητα έχει φορά από το 2γενή στον 3γενή τομέα και πηγαίνει από τη μισθωτή εργασία στην αυτοαπασχόληση (ethnic business). Εστιατόρια, λιανεμπόριο, ταξί, μεταποίηση ενδυμάτων και ελεύθερα επαγγέλματα όπως ιατρεία και ταξιδιωτικά γραφεία είναι πρώτα στις ελληνικές προτιμήσεις. Οι Έλληνες επιχειρηματίες της ΟΔΓ ακολουθούν την αμερικανική παράδοση και επικεντρώνεται στα εστιατόρια. Πολύ πιο πίσω βρίσκονται τα ραφεία και τα παντοπωλεία. Το 1988 η αυτοαπασχόληση και οι λοιπές εταιρείες ήταν 27.000 με 90.000 θέσεις εργασίας. Η ίδρυση επιχειρήσεων έχει οικονομικά κίνητρα και κοινωνικά (αναγνώριση και δύναμη). Επίσης αξιοποιούν την έμφυτη τάση μας προς την αυτοαπασχόληση και το πλεονέκτημα προσφοράς ‘ελληνικής κουζίνας’ στους Γερμανούς. Συμβάλλουν επίσης στην εξαγωγή ελληνικών προϊόντων, απασχόληση του εργατικού δυναμικού και αύξηση του μεταναστευτικού εισοδήματος. Πέρα από τη μάσα, δεν υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις, με εξαίρεση μια μεταλλοβιομηχανία, μια εταιρεία τουρισμού και τέσσερις ελληνικές τράπεζες. Το ίδιο μικρή είναι και η εκπροσώπηση των ελλήνων εργοδοτών. Πρώτο βήμα για να λυθεί το πρόβλημα είναι η ίδρυση στην Κολωνία ενός Γερμανο-Ελληνικού Οικονομικού Συνδέσμου που εκπροσωπεί τα ελληνικά συμφέροντα.

Βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου των Ελλήνων μεταναστών : η πρώτη γενιά είχε χαμηλό επίπεδο εξειδίκευσης που καθόριζε την επαγγελματική της θέση. Η δεύτερη και η τρίτη γενιά έχει κάποια κινητικότητα, όχι πολλά πράγματα όμως, για τρεις λόγους:
1. αντικειμενικοί παράγοντες : χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, γλωσσικές δυσκολίες, μη αναγνώριση επαγγελματικών δεξιοτήτων, διαφορετικό επαγγελματικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο εκπαίδευσης και εμπειρίας κ.α.
2. άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις εις βάρος των αλλοδαπών. Ωθούν τους μετανάστες σε ‘δευτερεύουσα αγορά εργασίας’ με χαμηλούς μισθούς και περιορισμένα προσόντα, χαλαρές εργασιακές σχέσεις, χωρίς προοπτικές, εργασίες ανθυγιεινές και χαμηλού κοινωνικού κύρους.
Όλες οι έρευνες συμφωνούν ότι το αλλοδαπό εργατικό δυναμικό είναι ανειδίκευτο ή ημιειδικευμένο, σε σχέση με το γερμανικό. Η κάθετη επαγγελματική κινητικότητα (από την ανειδίκευση στην εξειδίκευση) εμφανίζει χαμηλό ρυθμό αύξησης. Αυτό οφείλεται στο ότι οι Έλληνες μετανάστες έχουν χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει αυστηρές θεσμικές προδιαγραφές, υπάρχει δυσκολία στη γλώσσα, ενώ προτιμάται η βραχύχρονη αύξηση εισοδήματος αντί της επαγγελματικής εξειδίκευσης.
Πέρα από όλα τα υπόλοιπα, όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα προβλήματα υγείας και ατυχήματα. Ο δείκτης εργατικών ατυχημάτων κατά την πρώιμη μετανάστευση ήταν πολύ υψηλότερος του μέσου όρου. Επίσης υπήρχε και υψηλό ποσοστό ανεργίας για το σύνολο των αλλοδαπών, ένα ποσοστό διαχρονικό και σταθερό που χαρακτηρίζει τη γενική αποδημία προς την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
Το συνολικό ποσοστό απασχόλησης του ελληνικού εργατικού δυναμικού της ΟΔΓ είναι γύρω στο 60% , κατά 10 μονάδες μεγαλύτερο από το γερμανικό. Το ίδιο συμβαίνει και με το γυναικείο πληθυσμό. Το ελληνικό εργατικό δυναμικό εμφανίζει γνωρίσματα εργατικής μετανάστευσης αλλά με τάση εξομοίωσης με το γερμανικό, πράγμα που σημαίνει πρόθεση μακρόχρονης παραμονής και ομοιόμορφη οικογενειακή δομή αλλοδαπού και ημεδαπού πληθυσμού.
Σήμερα, 40 χρόνια αργότερα. Το ελληνικό εργατικό δυναμικό στην ΟΔΓ είναι πλήρως ενσωματωμένο στη γερμανική αγορά εργασίας, με θεσμοθετημένη εργασιακή εξομοίωση, με μια ελαφριά υστέρηση στο εισόδημα μισθωτής εργασίας πράγμα που οφείλεται στην ελλιπή επαγγελματική εξειδίκευση.

2.3.4 Από φιλοξενούμενοι εργάτες, πολίτες της Ε.Ε.
Την πρώτη περίοδο παραμονής τους στην ΟΔΓ οι Έλληνες ήταν πολύ περιορισμένοι κυρίως προς τη γεωγραφική τους κινητικότητα, όσο και στη δυνατότητα αλλαγής εργοδότη και επαγγέλματος. Με τη λήξη του συμβολαίου εργασίας και τη μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής οι παραπάνω περιορισμοί τελείωσαν και οι έλληνες εξισώθηκαν εργασιακά με τον ημεδαπό.
Το 1965 ψηφίστηκε ο νόμος περί αλλοδαπών που ρύθμισε θέματα στρατολόγησης εργατών, χορήγηση άδειας παραμονής και εργασίας, απέλασης, μέχρι που η Ελλάδα έγινε μέλος της Ε.Ε. το 1981. Από τότε ισχύουν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις για τους Έλληνες που κατοικούν στα κράτη – μέλη από ότι για τους υπόλοιπους Έλληνες. Εξισώνονται και αντιμετωπίζονται ως πολίτες των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Για τους υπόλοιπους Έλληνες υπηκόους ίσχυσε ένα μεταβατικό στάδιο 7 ετών μέχρι να τους δοθεί το δικαίωμα της ελεύθερης μετακίνησης μέσα στην Κοινότητα. Ο επταετής αυτός περιορισμός ήταν αποτέλεσμα της ανησυχίας της ΟΔΓ, του Βελγίου και της Ολλανδίας για μαζική μετανάστευση.
Μετά το 1988 δημιουργείται μια ‘ελληνογερμανική αγορά εργασίας’ ως μέρος της ευρύτερης ‘ενωσιακής αγοράς εργασίας’ με ελεύθερη διακρατική κινητικότητα και σταδιακή αλλά σταθερή θεσμοθέτηση όμοιων εργασιακών σχέσεων. Από τη στιγμή που η κυκλοφορία απελευθερώνεται αυξάνονται οι μεταναστευτικές ροές καθώς δεν υπάρχουν περιορισμοί και η αποδημία γίνεται όταν το αποφασίσει το άτομο ή η οικογένεια. Από το 1988 έως το 1998 250.000 έφυγαν κι επέστρεψαν 190.000.
Μπορεί να μην υπάρχουν πια θεσμικά εμπόδια, όμως η συνολική ενδοενωσιακή κινητικότητα εργατικού δυναμικού παραμένει χαμηλή κι ακολουθεί τους ρυθμούς της ενδοευρωπαϊκής μετανάστευσης.
Τώρα όμως αλλάζει και η έννοια του μετανάστη. Τώρα υπάρχει ελεύθερη κινητικότητα και κυκλοφορία πολιτών της Ε.Ε. που έχουν ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Η ‘ιθαγένεια της Ένωσης’ εκφράζεται στο άρθρο 8 της Συνθήκης του Μάαστριχτ και παρέχει σημαντικά δικαιώματα. Οι Έλληνες έχουν:
Α) ελεύθερη κυκλοφορία στο έδαφος των κρατών – μελών
Β) ελεύθερη διαμονή στο έδαφος κράτους – μέλους
Γ) δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές του κράτους στο οποίο ζουν
Δ) δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ε. κοινοβουλίου στο κράτος όπου ζουν
Ε) διπλωματική και προξενική προστασία στο έδαφος τρίτων χωρών
ΣΤ) δικαίωμα αναφοράς στο Ε. Κοινοβούλιο
Ζ) δικαίωμα προσφυγής στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή
Σύμφωνα με τη διευκρίνιση της Συνθήκης του Άμστερνταμ πως η ιθαγένεια της Ε.Ε. δεν αντικαθιστά την εθνική, η αναγνώριση του δικαιώματος των πολιτών της .Ε.Ε. να επικοινωνούν γραπτά με τα όργανά της, στη γλώσσα που αυτοί επιθυμούν και να έχουν ίση αντιμετώπιση αντιλαμβανόμαστε πως πλέον οι Έλληνες μετανάστες στην ΟΔΓ έχουν θεμελιώδη πολιτικά δικαιώματα. Άρα, από φιλοξενούμενοι εργάτες γίνονται ενεργοί πολίτες με ισχυρή φωνή.
Πρόκειται για ποιοτική αλλαγή από το ‘καθεστώς μετανάστευσης’ σε αυτό της ελεύθερης κυκλοφορίας πολιτών της Ε.Ε. Την ίδια στιγμή, το κίνημα του οργανωμένου ελληνισμού στα κράτη – μέλη αποκτά νέο περιεχόμενο εντάσσοντας θεσμικά ζητήματα όπως η διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας, η καταπολέμηση των διακρίσεων, η εκμάθηση της μητρικής γλώσσας και άλλα.

2.3.5 Παροχή κοινωνικής συνδρομής
Η παροχή κοινωνικών υπηρεσιών απασχόλησε και την ελληνική και τη γερμανική πλευρά. Η μετανάστευση δημιουργεί έντονα υλικά και ψυχολογικά προβλήματα χωρίς να φταίνε οι μετανάστες. Στα αναπτυγμένα κράτη λειτουργούν ειδικοί φορείς αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων. Οι φορείς αυτοί είναι δημόσιοι, ιδιωτικοί ή φορείς της Εκκλησίας. Το κράτος έχει συντονιστικό ρόλο, θέτει το θεσμικό πλαίσιο και χρηματοδοτεί τα προγράμματα.
Από την ελληνική πλευρά, το 1960 συστάθηκαν ελληνικά κλιμάκια του Υπ. Εργασίας σε ορισμένες πόλεις της ΟΔΓ, Γραφείο Εργατικού Συμβούλου στην ελληνική πρεσβεία της Βόννης για θέματα εργασιακά, ατομικά και οικογενειακά, ελεύθερου χρόνου, σχέσεων με τη γερμανική διοίκηση κ.α.
Κατά τη δικτατορία δημιουργήθηκαν προβλήματα μεταξύ των κλιμακίων αυτών και των ελλήνων της ΟΔΓ, όταν αυτά έγιναν όργανα προπαγάνδας και ρουφιανισμού, διότι συγκέντρωναν πληροφορίες για την αντιδικτατορική δράση.
Σήμερα τα κλιμάκια έχουν περιοριστεί αρκετά, διότι εκλείπουν οι λόγοι ίδρυσής τους.
Στο πεδίο μεταξύ κράτους – εργοδοτών η γερμανική κυβέρνηση ανέθεσε στους Έλληνες μετανάστες την παροχή κοινωνικής συνδρομής. Με εθνοτικά και γλωσσικά κριτήρια επιλέχθηκε το Διακονικό Ίδρυμα της Ευαγγελικής Εκκλησίας, ως το καταλληλότερο για παροχή κοινωνικών υπηρεσιών. Η επιλογή αυτή συνεπαγόταν προαπόφαση σε δυο σημαντικά θέματα:
- η συνδρομή θα παρεχόταν με εθνοτικά κριτήρια κι όχι με κριτήρια ημεδαπών/αλλοδαπών. Για αυτό το λόγο εκτιμήθηκε πως η Ευαγγελική Εκκλησία βρίσκεται πιο κοντά στα χαρακτηριστικά του Ελληνισμού.
- Η συνδρομή θα παρεχόταν από εξειδικευμένους και κατάλληλα στελεχωμένους φορείς. Το βασικό επιχείρημα που επικρατεί και σήμερα είναι πως οι γενικοί θεσμοί πρόνοιας δε μπορούν να παρέχουν διαπολιτισμική κοινωνική συνδρομή.

Διακονικό Ίδρυμα: έχει περί τους 100 κοινωνικούς λειτουργούς, Έλληνες και ελληνόφωνους και παρέχει μέχρι σήμερα κοινωνικές υπηρεσίες κάθε είδους, σε περισσότερα από 70 κέντρα, σε ατομική, ομαδική ή οικογενειακή βάση. Οι υπηρεσίες του αφορούν διαμεσολάβηση σε γάμο, οικογένεια, νεολαία, εκπαίδευση, κατοικία, εργασία, νομικά θέματα κ.α. Στόχος του είναι η ενσωμάτωση των Ελλήνων στη Γερμανία. Η δραστηριότητά του είναι σχετικά αυτόνομη και διακατέχεται από διακονικό πνεύμα, εν τούτοις επηρεάζεται από τις ‘Γενικές Αρχές για τη Συμβουλευτική Αλλοδαπών’ σύμφωνα με τις αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις. Η αποδοχή τους εξασφαλίζει τη χρηματοδότηση του Ιδρύματος.
‘Εντεταλμένος/η της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης για την ενσωμάτωση αλλοδαπών εργαζομένων και των μελών των οικογενειών τους’.: όταν διαπιστώθηκε πως η προσωρινή παραμονή γίνεται σταδιακά μόνιμη, η κυβέρνηση της ΟΔΓ δημιούργησε το 1978 αυτή την εισηγητική – συμβουλευτική υπηρεσία. Εφόσον έρχεται η μονιμότητα αλλάζει και η μεταναστευτική πολιτική. Από την επιδίωξη της προσωρινής διαμονής και την αντιμετώπιση των αλλοδαπών ως εργατών ο στόχος γίνεται η ενσωμάτωσή τους.
Λίγα χρόνια μετά η ονομασία της υπηρεσίας άλλαξε, διότι ένα ρετούς είναι απαραίτητο που και που. Εξάλλου γινόταν έντονη κριτική για την ουσία της πολιτικής ενσωμάτωσης που έτεινε προς την αφομοίωση, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός γνώρισαν έξαρση κι έτσι το όνομα άλλαξε σε «Εντεταλμένη/ος της Ομ. Κυβέρνησης για ζητήματα αλλοδαπών». Πέρα από αυτές τις αλλαγές, η υπηρεσία δεν είναι ιδιαίτερα αποφασιστική στις αρμοδιότητες ενώ ο προϋπολογισμός της είναι ψίχουλα. Τέλος, οριοθετεί μεταξύ πρόθεσης και πραγματικότητας τη γερμανική μεταναστευτική πολιτική.
Άλλοι σημαντικοί φορείς: Κέντρα και Ινστιτούτα Μεταναστευτικής Έρευνας, Πληροφόρησης και Επιμόρφωσης. Αυτόνομα κέντρα, ινστιτούτα, ενταγμένα σε πανεπιστήμια που συνδέουν την επιστήμη με την πολιτική και την πράξη. Τέτοια ιδρύματα που να ασχολούνται με τον Ελληνισμό δεν υπάρχουν πουθενά στην ΟΔΓ, ενώ υπάρχουν για άλλες εθνότητες όπως τούρκους. Για τον ελληνισμό θα βρούμε ιδρύματα σε άλλες χώρες όπως οι ΗΠΑ.

2.3.6 Ελληνόγλωση Εκπαίδευση Παιδιών
Η εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στην ΟΔΓ είναι πολύ σημαντικό πράγμα. Ανάλογα με το στόχο αναπτύχθηκαν εκπαιδευτικά μοντέλα που χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
1. όταν αποφασισθεί μακρόχρονη παραμονή, οι γονείς αποφασίζουν αν το παιδί θα φοιτήσει σε γερμανικό σχολείο ή αν θα παρακολουθήσει α) τμήματα ελληνικής γλώσσας που λειτουργούν στο γερμανικό σχολείο με την ευθύνη της χώρας παραμονής και β) τμήματα ελληνικής μη ενταγμένα, τα οποία λειτουργούν απόγευμα ή Σάββατο, με ευθύνη του ΥΠΕΠΘ. Η παρακολούθηση γερμανικού σχολείου έχει ως αποτέλεσμα τη γρήγορη αφομοίωση, ενώ στις άλλες περιπτώσεις οι μαθητές επιβαρύνονται και δυσκολεύονται στην παρακολούθηση του κανονικού προγράμματος.
2. η απόφαση προσωρινής διαμονής και επαναπατρισμού κάνει τους γονείς να στέλνουν τα παιδιά σε αμιγώς ελληνικά σχολεία. Το ΥΠΕΠΘ στηρίζει αυτά τα σχολεία με εκπαιδευτικούς που όμως δεν έχουν σχετική επιμόρφωση, το δε υλικό συνήθως είναι διαμορφωμένο για τον ελληνικό χώρο. Τα σχολεία αυτά δεν παρέχουν γνώσεις, ούτε καλλιεργούν δεξιότητες για τη μελλοντική επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών. Επίσης δε μαθαίνουν καλά ούτε τα ελληνικά, ούτε τα γερμανικά κι έτσι οδηγούνται σε εκπαιδευτικό αποκλεισμό που με τη σειρά του οδηγεί στον κοινωνικό.
3. Το νούμερο 1 έχει έδρα του τον εθνοκεντρικό προσανατολισμό της χώρας υποδοχής ενώ το νούμερο 2 τον προσανατολισμό της χώρας προέλευσης. Τελικά όμως, η διατήρηση και διεύρυνση των πολιτισμικών χαρακτηριστικών είναι ευθύνη των ίδιων των μεταναστών. Ενεργητική διαπολιτισμική εκπαίδευση παρέχουν σχολεία όπως αυτά του Βερολίνου, που βασίζονται στην πολιτιστική διαφορετικότητα, την ισονομία, την αλληλοκατανόηση και την αλληλοαποδοχή γλωσσών και πολιτισμών. Σε αυτό το μοντέλο προσανατολίζεται πλέον και το δικό μας ΥΠΕΠΘ όταν συνειδητοποίησε επιτέλους το πρόβλημα.
Προκειμένου να επιτευχθεί η ίση ευκαιρία στην επαγγελματική αποκατάσταση, οι κοινωνικοί εταίροι ενέταξαν τους αλλοδαπούς μαθητές στις γερμανικές τάξεις. Σταδιακά υιοθετήθηκαν οι δίγλωσσες τάξεις με σκοπό τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας.
Η εκπαιδευτική πολιτική ορισμένων κρατιδίων της ΟΔΓ ενισχύει την προσωρινότητα της μετανάστευσης. Στη Βαυαρία π.χ. ιδρύονται αμιγώς ελληνικά σχολεία. Έτσι, ανταποκρίνονται στο αίτημα των ελλήνων γονέων για εκπαίδευση κοντινή στο ελληνικό σύστημα και την ίδια στιγμή προωθούν την ‘ανακύκλωση’.
Η πολιτική αυτή αλλάζει ανάλογα με το κρατίδιο και τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Η ελληνική κυβέρνηση ενίσχυσε τα αμιγώς ελληνικά σχολεία για να ικανοποιήσει τους γονείς.
Το περίεργο είναι πως όλες αυτές οι αποφάσεις πάρθηκαν χωρίς να ερωτηθεί η επιστημονική κοινότητα που διαφωνούσε με ισχυρά επιχειρήματα, σχετικά με εκπαιδευτική πολιτική και την επιδίωξη αρμονικής σχέσης μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Τα ελληνόπουλα που παραμένουν τελικά στην ΟΔΓ υστερούν στην αγορά σε σχέση με τα γερμανάκια.
Τα αμιγώς ελληνικά σχολεία από την άλλη, δίνουν ένα πλεονέκτημα γλώσσας σε όσους επιστρέφουν κι άλλο ένα σε όσους θέλουν να περάσουν στο πανεπιστήμιο, καθώς ένα ποσοστό 2-4% δίνεται σε απόφοιτους σχολείου της αλλοδαπής. Βέβαια, η ανεπαρκής προετοιμασία τους δεν τους βοηθάει ιδιαίτερα σε αυτό, αλλά ένας στους τρεις μπαίνει εύκολα στο πανεπιστήμιο. Έτσι επί της ουσίας τα αμιγώς ελληνικά σχολεία ευνοούν την αποδημία, καθώς η εύκολη εισαγωγή τους αποτελεί δέλεαρ για να παραμείνουν εκεί που βρίσκονται, και να μη γυρίσουν εδώ όπου θα πρέπει να πληρώσουν μια περιουσία στα φροντιστήρια.
Κρατικό Ευρωπαϊκό Σχολείο: κατά τη γνώμη των συγγραφέων είναι η καλύτερη λύση. Χρηματοδοτείται από το κρατίδιο του Βερολίνου, διαθέτει ελληνογερμανικό τμήμα από το 1996 και βασίζεται στην αμφιδύναμη διγλωσσία.
Έδρες Νεοελληνικών Σπουδών λειτουργούν σε πολλά γερμανικά πανεπιστήμια και αρκετά προσφέρουν εκμάθηση γλώσσας και πτυχίο βυζαντινών σπουδών. 34 έχουν μαθήματα κλασικής φιλολογίας και απορροφούν Έλληνες 3ης γενεάς, διαδίδουν τον ελληνικό πολιτισμό και εκδίδουν αξιόλογα συγγράμματα.
Στο τέλος του 20ου αι. παρατηρήθηκε άνθηση των νεοελληνικών σπουδών, διότι σου λέει, αφού θα τους κατακτήσουμε, να τους μάθουμε κιόλας.

2.3.7 Αυτοοργάνωση και συλλογική εκπροσώπηση
Στην ΟΔΓ δρουν πάνω από 600 οργανώσεις μεταναστών, τις οποίες ίδρυσαν Έλληνες μετανάστες. Έχουν στόχο την κάλυψη των αναγκών του ελληνισμού και είναι καλά οργανωμένες. Δυστυχώς δε μπορούμε να τεκμηριώσουμε εμπειρικές μελέτες ούτε να τις παρουσιάσουμε με ακρίβεια. Παρόλα αυτά, κάτι θα κάνουμε:

Αιτία ίδρυσης: η κάλυψη των αναγκών των μεταναστών στη χώρα υποδοχής, που δεν καλύφθηκαν από τις γερμανικές οργανώσεις μετά το 1960, ούτε από τις ήδη υπάρχουσες ελληνικές κοινότητες. Έχουμε τέσσερις δέσμες:
Α) παροχή κοινωνικής συνδρομής : βοήθεια κατά την είσοδο στην ΟΔΓ σε σχέση με εύρεση κατοικίας, διοικητικές υποθέσεις, ελεύθερου χρόνου κ.α.
Β) διατήρηση της εθνικής ταυτότητας : συμμετοχή σε πολιτισμικές εκδηλώσεις, εκμάθηση ελληνικών, συζητήσεις, έκδοση εντύπων κ.α.
Γ) Προώθηση γενικών ή ειδικών συμφερόντων : απόκτηση πολιτικών δικαιωμάτων, βελτίωση οικονομικών, εισαγωγή ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης κ.α.

Για την τυπολογία των ελληνικών αυτοοργανώσεων χρησιμοποιούμε το κριτήριο της «ουσιώδους σκοποθετικής φυσιογνωμίας των οργανώσεων», σύμφωνα με τα καταστατικά τους.
Κοινότητα : η κυρίαρχη, πρωτοβάθμια οργάνωση γενικών στόχων, μέλη της οποίας μπορούν να γίνουν ενήλικες Έλληνες μιας συγκεκριμένης περιοχής της ΟΔΓ. Κοινότητες ιδρύθηκαν μετά τη μαζική εισροή μεταναστών το 1960 κι απλώθηκαν σε όλη τη χώρα, ειδικά μετά την πτώση της δικτατορίας το 1974. Σήμερα υπάρχουν 150.
Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων στην ΟΔΓ: Δευτεροβάθμιο όργανο της κοινότητας ιδρυθέν το 1965.
Δίπλα στις κοινότητες, δημιουργήθηκαν ‘εθνοτοπικοί σύλλογοι’ με ειδικούς σκοπούς, αρχικά πρωτοβάθμιοι κι αργότερα δευτεροβάθμιοι. Τα μέλη τους προέρχονται από συγκεκριμένη περιοχή (Πόντιοι, Κρήτες) και συνδράμουν τα ηθικά ή και υλικά αιτήματα και έργα της ιδιαίτερης πατρίδας τους.
Υπάρχουν επίσης οργανώσεις με διάφορους στόχους, ανάλογα με το χρόνο και την πολιτική συγκυρία. Σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων, εκπαιδευτικών, φοιτητών, αθλητικοί, ελληνογερμανικοί (Ελληνογερμανικές εταιρείες). Συχνά αναπτύσσουν ποικίλη δραστηριότητα. Τα όρια μεταξύ των οργανώσεων είναι δυσδιάκριτα, λόγω της ταυτόχρονης συμμετοχής των μελών τους σε πολλούς από αυτούς.
Ενοριακή κοινότητα: δε φτούρησε και πολύ στην ΟΔΓ αν έχουμε ως κριτήριο τον έλεγχό της από την Εκκλησία, αντίθετα με τις υπερπόντιες χώρες. Ο βασικός σκελετός των οργανώσεων στην ΟΔΓ παραμένει λαϊκός με ραχοκοκαλιά του τις κοινότητες.

Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι η πλειονότητα των οργανώσεων λειτουργεί ως αναγνωρισμένα σωματεία. Σύμφωνα με τη γερμανική νομοθεσία, διαθέτουν εσωτερική δημοκρατική δομή και οι περισσότερες εκλέγουν τα όργανά τους με απλή αναλογική, όπως Ελλάδα. Βέβαια τίθεται το θέμα κατά πόσο θα ήταν δυνατό να δημιουργηθούν και να επιβιώσουν χωρίς την πολιτικοποίηση. Τίθενται επίσης δυο θέματα:
- πόσο αντιπροσωπευτική είναι αυτή η εκπροσώπηση μέσω των οργανώσεων, κυρίως όταν συμμετέχουν στο Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού ως εντολοδόχοι
- πως επιτυγχάνουν ικανοποιητική χρηματοδότηση, όταν η Γερμανία αρνείται κάτι τέτοιο, και όταν η συνδρομή των μελών τους είναι χαμηλή? Ακόμα, η ελληνικές επιδοτήσεις είναι πολύ χαμηλές και σπάνιες.

Αν θεωρήσουμε πως η αποτελεσματικότητα είναι ο βαθμός επίτευξης του στόχου η αξιολόγηση των αυτοοργανώσεων θέτει ζητήματα ορισμού. Δεν υπάρχουν σχετικές έρευνες για τις αυτοοργανώσεις στην ΟΔΓ, κι οι λιγοστές επιστημονικές παρεμβάσεις λένε πως υπάρχει ικανοποιητική επίτευξη στόχου ως προς τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και ασθενής επίτευξη σε ότι έχει να κάνει με κοινωνική συνδρομή και προάσπιση των εθνικών συμφερόντων. Άλλοι λόγοι για τα φτωχά αποτελέσματά τους, είναι τα πενιχρά οικονομικά μέσα, η χαμηλή συμμετοχή του ελληνισμού, η απουσία πολιτικών δικαιωμάτων κ.α.
Η σχέση των αυτοοργανώσεων με το εθνικό κέντρο είναι πολύ ισχυρή. Η διατήρηση της εθνικής ταυτότητας έχει αποτέλεσμα μέσα από πολλούς διαύλους προσωπικής, υλικής και επικοινωνιακής μορφής. Η κάθετη δικτύωση από τα κόμματα προς τις συνδιακαλιστικές παρατάξεις κι από εκεί στις εθνοοργανώσεις, μεταφέρει αυτούσια την ελληνική πολιτική πραγματικότητα, προσδιορίζει τη δραστηριότητά τους και καθορίζει την ταυτότητα και τη διάρκεια της ζωής τους. Μέσω της χρηματοδότησης και τη θεσμική αναγνώρισή τους, το εθνικό κέντρο παρεμβαίνει σημαντικά. Οι εθνοοργανώσεις με τη σειρά τους στρέφονται προς το κέντρο και διατυπώνεται σήμερα με το αίτημα για συμμετοχή στις εθνικές εκλογές με επιστολική ψήφο ή με την παρουσία στα ελληνικά προξενεία της ΟΔΓ και την εκλογή κάποιων βουλευτών μόνο από τους Έλληνες ψηφοφόρους του εξωτερικού.
Το τελευταίο οδηγεί στην πρόταση για μερικό αναπροσανατολισμό των στόχων των αυτοοργανώσεων προς την ενασχόλησή τους με τα προβλήματα του ελληνισμού στον τόπο διαμονής και εργασίας του. θα πρέπει να αναπτυχθούν νέες σχέσεις με τις γερμανικές αρχές . συνδυαστικά, τα νέα μορφώματα θα πρέπει να καλύψουν πραγματικές ανάγκες της νεολαίας των επιχειρηματιών και της διανόησης.
Ως έλλειψη αξιολογείται η απουσία ενός ‘Παροικιακού Συμβουλίου’ με συντονιστική αρμοδιότητα σε πόλη ή περιοχή, το οποίο θα συγκροτείται από όλες τις τοπικές, οργανωμένες μορφές του ελληνισμού. Οι καιροί προστάζουν στροφή από τον ενδοεθνικό προσανατολισμό προς τον διεθνοτικό.
Οι Έλληνες αρχίζουν να φτύνουν τα Συμβούλια Αλλοδαπών, μετά τη χορήγηση του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι ως κοινοτικών υπηκόων.
Ελληνογερμανικές εταιρείες: έχουν ευρύ οργανωτικό ιστό κι εκπροσωπούν Έλληνες και Γερμανούς φιλέλληνες. Αποτελούνται από 40 περίπου πρωτοβάθμιες οργανώσεις γεωγραφικής διασποράς, μεικτής εθνοτικής σύνθεσης. Δευτεροβάθμιο όργανό της είναι η ‘Ένωση Ελληνογερμανικών Εταιρειών στην ΟΔΓ’ που ιδρύθηκε το 1962. Ασχολούνται με τη γνωριμία και διάδοση του ελλ. Πολιτισμού , την προώθηση της ελληνογερμανικής συνεργασίας και κατανόησης, όπως και με οικονομικά και κοινωνικά θέματα. Μέσα από αυτές, εκφράζεται ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων που έχουν ενσωματωθεί σημαντικά καθώς και Γερμανών φιλελλήνων που συχνά συνάπτουν μεικτούς γάμους. Οι περισσότεροι Έλληνες εργάτες απέχουν από αυτό.

2.3.8 Ελληνορθόδοξη Εκκλησία
Η Διασπορά είναι σφιχτά δεμένη με την Εκκλησία. Κατά την τουρκοκρατία οι δύο έννοιες ήταν ταυτόσημες και διαδραμάτισαν έναν ευρύτερο θρησκευτικό, πολιτιστικό και κοινωνικό ρόλο. Όταν ιδρύθηκε εθνικό κέντρο η σχέση μεταλλάχθηκε παρόλα αυτά, η Εκκλησία δραστηριοποιείται όπου παραμένει ή μετακινείται ο ελληνισμός. Με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, η εκκλησιαστική δικαιοδοσία μεταβιβάζεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Στην ΟΔΓ το Π. ίδρυσε τη «Μητρόπολη Γερμανίας και Εξαρχία Κεντρώας Ευρώπης». Σήμερα συγκροτείται από Μητροπολίτη, τέσσερις βοηθούς Επισκόπους, 60 ιερείς και 50 ενορίες. Μεταξύ 1974 – 1981 εδραιώθηκε κι αναγνωρίστηκε ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου από όλα τα γερμανικά κρατίδια. Έχει σημαντικά δικαιώματα (χρηματοδότηση έργων, σχολικές μονάδες) και παρόλο που μπορεί, δεν έχει προχωρήσει στην επιβολή εκκλησιαστικού φόρου όπως οι υπόλοιπες Εκκλησίες της ΟΔΓ για πολιτικούς λόγους. Αν το έκανε, θα έπρεπε να δώσει σε μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας το δικαίωμα παραίτησης και αυτό θα δημιουργούσε αρκετά προβλήματα. Έτσι, περιορίζεται σε χρηματική ενίσχυση από το ελληνικό και γερμανικό κράτος, δωρεές και έσοδα από τις εργασίες της. Έτσι δεν έχει αρκετά χρήματα για να επεκτείνει τις δραστηριότητές της και την επιρροή της. Εκδίδει το περιοδικό ‘Ορθόδοξη Παρουσία’, ιδρύει πνευματικά κέντρα και περιορίζεται σε φιλανθρωπίες. Το 1997 το Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Μονάχου έγινε Θεολογική Σχολή.
Παρά τις προσπάθειες, ο στόχος για αναπαραγωγή του αμερικανοβρετανικού εκκλησιαστικού μοντέλου με ευρύτερη παρέμβαση στα μεταναστευτικά δρώμενα δεν έχει επιτευχθεί. Καταρχήν δεν υπήρχε ισχυρός οργανωτικός ιστός όταν άρχισαν να συρρέουν στην ΟΔΓ οι Έλληνες μετανάστες. Το Διακονικό Ίδρυμα την πρόλαβε παίρνοντας σημαντική μερίδα μεταναστών αποδυναμώνοντάς την, ενώ ταυτόχρονα, υποβόσκει ένας πυρήνας αντίθεσης με την Ευαγγελική Εκκλησία. Την ίδια στιγμή αναπτύσσονται οι αυτοοργανώσεις και κυρίως οι κοινότητες και η Εκκλησία τρώει τη σκόνη τους. Όπως καταλαβαίνετε αυτό δημιουργεί συνεχείς διενέξεις και συγκρούσεις ιδιαίτερα όταν το Πατριαρχείο αξίωσε την πρωτοκαθεδρία στο Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού. Η Εκκλησία αδιαφόρησε για υπαρκτά προβλήματα όπως οι διακρίσεις, δεν αντιτάχθηκε στη δικτατορία και παρέμεινε συντηρητική και κοντόφθαλμη.

2.3.9 Μέσα Μαζικής Εξημέρωσης (σόρρυ, Ενημέρωσης λέει)
Οι δεσμοί μεταξύ μεταναστών και μητρόπολης είναι πολύ στενοί και αναπαράγονται με την κατάλληλη επικοινωνία. Όσο πιο μακρόχρονη είναι η παραμονή στα ξένα, τόσο αυξάνεται η ανάγκη επικοινωνίας με τα ελληνικά πράγματα και διαπιστώνεται έλλειμμα ενημέρωσης.
Η δημιουργικότητα της ομογένειας εκφράζεται με πλήθος εντύπων και λίγων ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, η οποία ενημερώνεται για ότι συμβαίνει στην Ελλάδα και τον κόσμο. Οι ενημερωτικές και ψυχαγωγικές ανάγκες αυξάνονται λόγω της αδυναμίας ενημέρωσης από τα γερμανικά. Κυρίως η πρώτη γενιά που δεν ξέρει και τη γλώσσα, έχει θέμα. Ύστερα υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για πληροφόρηση στα τεκταινόμενα της πατρίδας. Τέλος, υπάρχει και ανάγκη έκφρασης των επιτευγμάτων της ομογένειας.
Μέχρι τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, κυριαρχούσαν τα έντυπα μέσα της Ελλάδας και της Κύπρου. Ήταν τόσα πολλά που είναι αδύνατον να παρουσιαστούν και να αξιολογηθούν. Πρόκειται για προσωπικές πρωτοβουλίες, ή μορφές αυτοοργάνωσης και όχι προϊόντα ορθολογικής οικονομικής απόφασης. Διαχρονική παρουσία έχουν οι ολιγόλεπτες ραδιοφωνικές εκπομπές και οι τηλεοπτικές, που δεν καλύπτουν μόνο ενημερωτικές ή ψυχαγωγικές ανάγκες αλλά ήταν κι ένα βήμα ελεύθερης έκφρασης και ενημέρωσης κατά τη δικτατορία. Σε περιόδους δημοκρατίας η προσφορά αυτή εξέλειπε με τη φορά ενημέρωσης να είναι από την Ελλάδα προς την ΟΔΓ.
Μετά τις τεχνολογικές εξελίξεις, προστέθηκαν κι άλλοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, τηλεοπτικοί και η δορυφορική εκπομπή της ΕΡΤ.
Μέσα άσκησης εθνικής επικοινωνιακής πολιτικής του ελληνικού κράτους: άμεση χρηματοδοτική ενίσχυση των ΜΜΕ ή
Έμμεση ενίσχυση των φορέων ιδιοκτησίας τους και των εκπομπών που απευθύνονται στην ομογένεια.
Η εθνική επικοινωνιακή πολιτική στοχεύει στην παροχή πληροφοριών για την ελληνική πραγματικότητα και τα εθνικά θέματα, για να ωθήσει την ομογένεια να τα υποστηρίξει. Επίσης ασχολείται με τη ζωή των μεταναστών στη χώρα υποδοχής και στην Ελλάδα καθώς και την ενίσχυση των πολιτισμικών προτύπων και των επιτευγμάτων του ελληνισμού.

2.3.10 Πολιτιστική δημιουργία
«Λογοτεχνία των μεταναστών», «Λογοτεχνία των ξένων»ή «Λογοτεχνία των Γκασταρμπάιτερ» στην ΟΔΓ, ή «Ελληνική λογοτεχνία της διασποράς» και «Συγγραφείς στη Γερμανία με ελληνικό διαβατήριο» .= κλάδος της θεωρίας της Λογοτεχνίας που εμφανίστηκε στις αρχές του αιώνα μας στις υπερπόντιες χώρες και αναπτύχθηκε τη μεταπολεμική περίοδο. Παρακλάδι της είναι η Συγκριτική Στερεοτυπολογία που ασχολείται με την εικόνα ενός άλλου λαού στο έργο ενός συγγραφέα και αφορά είτε τους Έλληνες στη Γερμανία (αυτοστερεότυπα) είτε τους Γερμανούς (ετεροστερεότυπα). Η βιβλιογραφία της ελληνικής διασποράς είναι φτωχή (πλην τίμια) κι οι μελετητές της είναι λίγοι (Καναράκης, Βασιλακάκος, Γιάνναρης). Κάποια αφιερώματα έχουν γίνει από τα περιοδικά Η Λέξη και Διαβάζω, ενώ ο Ματζουράνης σχολίασε μια ανθολογία και κατέγραψε ατομικές μαρτυρίες.
Οι ειδικοί διαφωνούν ως προς την ποσοτική και ποιοτική αξιολόγηση. Άλλοι τη θεωρούν υψηλής ποιότητας κι άλλοι χαμηλής. Οι συγγραφείς γράφουν κυρίως στα ελληνικά με ελάχιστες εξαιρέσεις, όμως με το χρόνο αυξάνεται η χρήση της γερμανικής και η θεματολογία επικεντρώνεται σε θέματα μετανάστευσης και ταυτότητας, απόρροια του ‘πολιτισμικού σοκ’ που βίωσαν. Τα διπολιτισμικά ζητήματα εξακολουθούν να είναι τα κύρια θέματα στη λογοτεχνία των μεταναστών.
Θα αναφέρουμε μερικά ονόματα όσο κι αν κινδυνεύουμε να κατηγορηθούμε για μεροληψία. Πολύ καλά είναι τα περιοδικά Κασσάνδρα, Νέα Ελληνικά και τα Χρονικά. Ο εκδοτικός οίκος Ρωμιοσύνη εξακολουθεί μια μοναχική προσπάθεια.
Λογοτέχνες: Βλαχοδημήτρης, Γιαννακάκος, Κρομμύδας, Κυρίμης, Λαζάνης, Λόλακας, Μανιάτης, Μπούρα, Παπαδόπουλος, Παπακωνσταντίνου, Παπούλιας, Πορίχης, Σακκάτος, Σουρούνης κ.α. Η ιδιαιτερότητά τους εκφράζεται από την Ένωση Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας με έδρα το Μόναχο και το Διεθνοτικό Καλλιτεχνικό Σύλλογο στην Φρανκφούρτη, ο οποίος όμως διαλύθηκε λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων.
Ζωγραφική: Νικολακόπουλος, Μπουρονίκος, Όμπριχ, Μαρκόπουλος, Μπράτη.
Χορός: Κόκκινος. Φωτογραφία: Καλούση. Κουκλοθέατρο: Πααπαγεωργίου. Θέατρο: Παπακωστόπουλος, Καραβία. Συνθέτες: Τερζάκης, Κόκκας. Υψίφωνες: Παρλαπάνου, Καραχάλιου. Μεσόφωνος: Γκριζοπούλου κ.α.

2.3.11 Είναι ενσωματωμένοι οι Έλληνες στην ΟΔΓ?
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κοινωνικο-Οικονομικού Πάνελ του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικής Έρευνας για το 1984:
Οι Έλληνες αμείβονται με το 82,5 % του μισθού του Γερμανού, αλλά το ίδιο γίνεται με όλους τους αλλοδαπούς. Αυτό συμβαίνει επειδή η μεταναστευτική πολιτική της ΟΔΓ έχει δύο διαστάσεις: την πολιτική προσέλκυσης αλλοδαπών και την πολιτική ενσωμάτωσής τους. Μεταξύ 1960-1973 μετανάστευσε προς την ΟΔΓ ανειδίκευτο προσωπικό για να καλύψει τις ανάγκες του μεταποιητικού τομέα και παρέμεινε εκεί μέχρι σήμερα. Το δυναμικό αυτό αμείβεται σύμφωνα με τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και καθώς δεν ανέβηκε επαγγελματικά, έμεινε εκεί ενώ και το ποσοστό ανεργίας του είναι υψηλό. Λόγω της ενσωμάτωσής τους στην ΟΔΓ οι Έλληνες συμπεριφέρονται όπως οι Γερμανοί στη λήψη κοινωνικής βοήθειας.
Συνδικαλισμός: δείκτης ενσωμάτωσης και εργασιακής συνειδητοποίησης. Είναι αρκετά υψηλός καθώς ένας στους δύο Έλληνες είναι γραμμένος σε συνδικάτο.
Γερμανική υπηκοότητα: είναι πολύ στριμόκωλα τα πράγματα καθώς ισχύει η ‘αρχή του αίματος’ ενώ απαγορεύεται η κατοχή διπλής ή πολλαπλής υπηκοότητας. Για να αποκτήσεις τη γερμανική, πρέπει να παραιτηθείς από όποια άλλη έχεις, κι αυτό λειτουργεί αποτρεπτικά. Τελευταία υπάρχουν τάσης αλλαγής αυτού του καθεστώτος. Εκτός από την ‘αρχή του αίματος’ υπάρχει πλέον και η ‘αρχή του εδάφους’ και επιτρέπεται η διπλή υπηκοότητα.
Ιθαγένεια: κυριαρχεί η ιδεολογία ομοιογένειας του γερμανικού κράτους, που εμποδίζει την είσοδο άλλων εθνοτήτων στη λήψη αποφάσεων. Λειτουργεί ως ‘κλειστή κοινωνία’ κι αρνείται τη συγκρότηση και τη δραστηριοποίηση ομάδων πίεσης. Μόλις το 1999 γίνονται δειλά βήματα θεσμικού ανοίγματος με τη χορήγηση διπλής υπηκοότητας. Ευνοεί την οικονομική αλλά όχι την πολιτική ενσωμάτωση των αλλοδαπών στα γερμανικά δρώμενα. Καταλαβαίνουμε έτσι την εχθρική ή αδιάφορη στάση της Γερμανίας προς τις αυτοοργανώσεις των αλλοδαπών, κάτι που δε συμβαίνει σε άλλα κράτη. Μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. και τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, καθώς και την εισαγωγή της ιθαγένειας της Ε.Ε. ευελπιστούμε πως η πολιτική αυτή θα αλλάξει.
Σε περιόδους οικονομικής κρίσης και αυξημένων εισροών μεταναστών, αυξάνεται η ξενοφοβία και η εχθρότητα, που οδηγεί σε ρατσιστικές συμπεριφορές. Οι Έλληνες δεν το γλύτωσαν αυτό και θυμίζουμε τον εμπρησμό του ελληνικού σχολείου στο Βούπερταλ.
Σύμφωνα με μελέτες, η περίπτωση των Ελλήνων συνιστά ‘εθνικό παράδοξο’. Υπάρχει λειτουργική (οικονομική) ενσωμάτωση στη χώρα υποδοχής, χαμηλή ανάπτυξη διομαδικών σχέσεων μεταξύ Ελλήνων – Γερμανών, περιορισμένα φαινόμενα ‘γεωγραφικού διαχωρισμού’ και υψηλή πολιτιστική ταύτιση με τη χώρα καταγωγής. Στους Έλληνες αποδίδεται ο όρος ‘παροικία μεταναστών’ και κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν πως οι Έλληνες ενσωματώνονται με επιτυχία και η συμπεριφορά τους είναι τόσο κανονική που περνάνε απαρατήρητοι.
Από την πρώτη μεταναστευτική περίοδο μέχρι σήμερα, οι σχέσεις με το εθνικό κέντρο είναι πολλές και στενές, τόσο που μπορούμε να μιλάμε για επιδράσεις της διακρατικής μετανάστευσης στη χώρα προέλευσης. Οι σημαντικότερες είναι δύο:

- Αποστολή μεταναστευτικών εμβασμάτων: η γεωγραφική γειτνίαση, η υψηλή διακρατική κινητικότητα και η προσωρινότητα της παραμονής δημιουργούν δεσμούς που έχουν και οικονομική παράμετρο. Η αποστολή σημαντικών εμβασμάτων είναι σταθερή, κάτι που δε συμβαίνει με τους υπερπόντιους μετανάστες. Η ΟΔΓ είναι η πρώτη χώρα υποδοχής ελλήνων μεταναστών από το 1970 και μετά και τα εμβάσματα είναι πάρα πολύ σημαντικά. Μαζί με τις συντάξεις που έρχονται από εκεί, λειτουργούν ως μια σταθερή και υψηλή πηγή συναλλάγματος.
- Μεταφορά τεχνολογίας: στην περίπτωση των Ελλήνων της ΟΔΓ δεν γίνονται πολλά σε αυτόν τον τομέα. Υπάρχει πρόβλημα με το υψηλό εκπαιδευτικό γερμανικό σύστημα, τη γλώσσα και το χαμηλό επίπεδο των Ελλήνων μεταναστών. Η πρώτη και η δεύτερη γενιά παρέμεινε ανειδίκευτη. Αλλά κι αυτοί που έχουν μια ειδίκευση, αν επιστρέψουν στην Ελλάδα δε θα ξέρουν τι να την κάνουν.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!


Έχει επεξεργασθεί από τον/την ollthatjazz στις Δευ Μάϊ 14, 2012 9:12 am, 1 φορά
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 12:48 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο Ελληνισμός της Αυστρίας
3.1.1 Δημογραφικά στοιχεία
Τα στοιχεία τα πήραμε από αναφορές των τελευταίων 30 ετών.

3.1.2 Κοινωνικά στοιχεία – Τα μέσα ενημέρωσης – Οργανωτικά στοιχεία
Από τις πρωτοπόρες εκδοτικές δραστηριότητες των Ελλήνων της Βιέννης του 18ου και 19ου αι. βλέπουμε τη διαφορά με τις σημερινές υποτονικές, παρά τις ικανές προσωπικότητες. Η Ιερά Μητρόπολη εκδίδει το Ημερολόγιο και το περιοδικό Στάχυς. Οι φοιτητές την περιοδική εφημερίδα Άκατος. Υπάρχει και το περιοδικό Φιλοξενία. Το κενό στις επικοινωνιακές δραστηριότητες του αυστριακού ελληνισμού, εξισορροπείται κάπως από την πολύχρονη προεδρία Έλληνα δημοσιογράφου στην Ένωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου.
Και στην Αυστρία ξεχωρίζουν τρεις ομάδες: Σύλλογοι, Κοινότητες και Εθνοτοπικές οργανώσεις. Υπάρχουν δυο τοπικά σωματεία, δύο ελληνορθόδοξες κοινότητες παραδοσιακού τύπου, 4 πολιτιστικοί, 2 κοινοτικοί, 6 φοιτητικοί και επιστημόνων, 1 επαγγελματικός και 3 σύλλογοι φιλίας.

3.1.3 Οικονομικά – Επαγγελματικά – Επιχειρηματικά στοιχεία
Οι περισσότεροι Έλληνες της Αυστρίας είναι επιτυχημένοι επαγγελματίες με ισχυρό μικρομεσαίο στρώμα που εκπροσωπείται επάξια στις επιστήμες, τις επιχειρήσεις και τις καλές τέχνες. Δεν ήταν έτσι πάντα, παλαιότερα υπήρχαν προβλήματα αλλά πλέον αποσιωπούνται, όπως η επιβίωση της ελληνικής κοινότητας στα τάγματα εργασίας της γερμανικής πολεμικής βιομηχανίας, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το λαθρεμπόριο, όπως και η εκμετάλλευση των πολιτικών προσφύγων.
Τώρα όμως οι Έλληνες απασχολούνται ως επιχειρηματίες με επιτυχία.

3.1.4 Πολιτικά αυστριακά κινήματα – Ελληνικά κινήματα
Φιλελληνικό κίνημα: στηρίζεται στο σεβασμό του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, της φιλοσοφίας, της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γενικά στον ελληνικό πολιτισμό. Έχει τις ρίζες του στο 18ο αι. και συνεχίζεται έως σήμερα, ταυτόχρονα με το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη Ελλάδα και τη γλώσσα της. Το κίνημα αυτό έδωσε ηθική βάση σε κάθε υποστήριξη των ελληνικών υποθέσεων από τους Αυστριακούς από το 19ο αι. έως σήμερα.
Ανθελληνικές τάσεις: κατά καιρούς εμφανίζονται και αυτές, ποτέ όμως ως αυθόρμητο κίνημα αλλά ως περιστασιακά οργανωμένες στρατηγικές, κατευθυνόμενες από το κράτος για να αντιμετωπιστούν διπλωματικά και γεωστρατηγικά θέματα. Π.χ. οι κινητοποιήσεις των Ελλήνων κατά της Υψηλής Πύλης, το Κυπριακό, ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία και το Κοσσυφοπέδιο. Τότε τονίζεται ‘η απομάκρυνση των σημερινών Ελλήνων από το παρελθόν τους’ (δεν έχουν κι άδικο οι άνθρωποι), ‘το απρόβλεπτο του χαρακτήρα τους’, και η παροιμιώδης ‘ελληνική πονηριά που συγκρίνεται μόνο με την αρμένικη και την εβραϊκή’.
Τους τρεις τελευταίους αιώνες έχουν εμφανιστεί κι άλλα κινήματα. Του Διαφωτισμού, το σοσιαλιστικό, το κίνημα των πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου, το αντιστασιακό του αντιδικτατορικού αγώνα, το φοιτητικό, το εθνοπολιτικό, το εθνοτοπικό και το αντιπολεμικό.

3.1.5 Πολιτιστικά – θρησκευτικά – εκπαιδευτικά στοιχεία
Η Αυστρία είναι ρωμαιοκαθολική χώρα, με Εβραίους, μουσουλμάνους και άθρησκους. Μόλις το 1967 αναγνωρίστηκε νομικά η ‘ελληνορθόδοξη’ παρουσία των 7-10.000 ατόμων που διαθέτουν δύο εκκλησίες στη Βιέννη.
Άγιος Γεώργιος της Βιέννης: από τις παλαιότερες ορθόδοξες εκκλησίες, αναφέρεται πρώτη φορά στα 1720 όταν ιδρύθηκε η ομώνυμη αδελφότητα.
Αδελφότητα της Αγίας Τριάδος: ιδρύθηκε το 1782 από Έλληνες βαθιά χωμένους στην αυστριακή πραγματικότητα. Αυστριακοί αυτοκράτορες έδωσαν την άδεια για ίδρυση ομώνυμης εκκλησιαστικής κοινότητας και πολλά χρόνια αργότερα, εντάχθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Καθεδρικός ναός της Αγίας Τριάδας: θαυμάζεται μέχρι σήμερα και μαζί με την απόκτηση και διατήρηση δικαιωμάτων και αυτονομίας, οφείλεται στην οικονομική αυτάρκεια των Ελλήνων της Αυστρίας. Πολλές δωρεές και ευεργετήματα των οικογενειών Δούμπα και Σίνα, βοήθησαν στην απόκτηση ναών, σχολείων, κατοικιών και τη στελέχωση των λαϊκών κληρικών θεσμών με άξιους ιερείς και δασκάλους.
Το 1918 η αυστρο-ουγγρική μοναρχία διαλύθηκε και η ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησίας της Βιέννης αποδεσμεύτηκε από τον –τυπικό – έλεγχο της Σερβικής Ορθόδοξης Μητρόπολης. Ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης ίδρυσε την Ιερή Μητρόπολη Αυστρίας, Ιταλίας και Ουγγαρίας το 1924.
Το 1955 όταν αποχώρησε ο στρατός κατοχής, διορίστηκε στη Βιέννη ως αντιπρόσωπος του μητροπολίτη Λονδίνου, ο Μητροπολίτης Θερμών Χρυσόστομος Τσίτερ που ανασύστησε τις κοινότητες και καλλιέργησε τον οικουμενικό διάλογο μεταξύ Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας, μέσω του Ιδρύματος «Pro Oriente» του Καρδινάλιου Βιέννης.
Στην Αυστρία υπάρχουν επίσης και τα τρία μοντέλα διεθνοτικών πολιτισμικών σχέσεων:
Το παραδοσιακό μοντέλο, το ενταξιακό μέχρι αφομοιωτικό και το σύγχρονο ‘οικουμενικό μοντέλο που βασίζεται στην πολυπολιτισμική πραγματικότητα.
Εθνική Ελληνική Σχολή: ιδρύθηκε το 1801 στη Βιέννη και συντελεί ακόμη στη διατήρηση του ελληνισμού σε ένα όχι πάντα φιλικό περιβάλλον.
Το ελληνικό σχολείο της Βιέννης εναρμονίζεται με την πολυπολιτισμικότητα της Αυστρίας και τη διαπολιτισμικη εκπαίδευση. Λειτουργεί έξι μέρες τη βδομάδα, έχει 100 – 120 μαθητές, στελεχώνεται από δυο δασκάλους του υπ. Παιδείας και το διευθύνει ο Αρχιμανδρίτης της Κοινότητας Αγ. Τριάδος. Επίσης το Υπ. Παιδείας διαθέτει Ειδική Γραμματεία για θέματα απόδημων και παλιννοστούντων.
Η ελληνική φιλομάθεια και η δυσκολία φοίτησης στο ελληνικό πανεπιστήμιο, ευνόησαν τη φοιτητική μετανάστευση προς την Αυστρία από το 18ο αι. και μετά. Σήμερα βέβαια είναι διαφορετικά τα πράγματα γιατί η Αυστρία είναι ακριβή χώρα, υπάρχουν δυσκολίες εγγραφής, πλέον δίνονται επιχορηγήσεις για σπουδές στον αγγλοσαξωνικό χώρο κι έτσι οι φοιτητές στην Αυστρία σταθεροποιήθηκαν στους 1.000.
Στις κεντρικές πανεπιστημιουπόλεις, υπάρχουν μικρές φοιτητικές κοινότητες με συλλόγους. Οι παλιννοστούντες – απόφοιτοι οι περισσότεροι – έχουν φτιάξει το «Σύλλογο Ελλήνων Φοιτησάντων εν Αυστρία». Διατηρούν τις μεταξύ τους επαφές με reunion σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Οι σχολές που βρίσκονται ψηλά σε προτίμηση είναι η Ιατρική, οι πολυτεχνικές, η Σχολή Καλών Τεχνών, Οικονομικές, Αρχαιολογίας, Βυζαντινολογίας και Νεοελληνικών Σπουδών.

3.1.6 Σωματεία
Ο αυστριακός ελληνισμός ζει στη Βιέννη και αποτελείται από 2.500 άτομα. 300 υπάρχουν στο Graz και λιγότεροι σε άλλες πόλεις. Υπάρχουν δύο ελληνικά σωματεία:
- Σύλλογος Ποντίων Βιέννης «ο Ξενιτέας»
- Διαπολιτισμικός Σύλλογος «Μακεδονία».
Και τα δυο έχουν αξιόλογη δράση και τα ονόματά τους είναι ενδεικτικά της καταγωγής των μελών τους.
3.1.7 Ιστορικά Στοιχεία
Οι Έλληνες εμφανίζονται στη Βιέννη τον 9ο αι. με τους απόστολους Κύριλλο και Μεθόδιο. Η Βυζαντινή πριγκίπισσα Θεοδώρα Κομνηνή παντρεύτηκε τον Ερρίκο Jasomirgott της γνωστής οικογενείας των Babenberger το 1148. Καθώς οι βυζαντινές πριγκίπισσες ήταν πολύ καλές υπήρξαν αρκετοί τέτοιοι γάμοι και κατά το 13ο αι. Έτσι το Βυζάντιο και η Αυστρία αντάλλασαν πολιτισμικούς θεσμούς. Μέχρι τα τέλη του 17ου αι. τα πράγματα ήταν λίγο ψόφια μετά όμως η μετανάστευση εκεί έγινε πιο συστηματική. Οι Έλληνες έμποροι και ναυτικοί υποστηρίχθηκαν λόγω προσόντων από την Αυστρο-Ουγγρική Αυτοκρατορία και αποτελούν τον αυστριακό ελληνισμό του 18ου αι.
Η νίκη του πρίγκιπα Ευγένιου της Σαβοΐας έναντι των Τούρκων, οι συνθήκες του Πισάροβιτς (1718) και τα ελεύθερα λιμάνια της Rijeka-Fume και της Τεργέστης ενθάρρυναν τους έλληνες να δραστηριοποιηθούν εκεί. Εξάλλου η αυτοκράτειρα Μαρία – Θηρεσία προσκαλούσε Αρμένιους, Εβραίους και Έλληνες, δίνοντάς τους αρκετά προνόμια.
Τέλος, οι ρωσοτουρκικές διενέξεις, οι επιδρομές Τουρκαλβανών την Ελλάδα ως αντίποινα για τη ρωσική υποστήριξη των ελληνικών πληθυσμών καθώς και γεγονότα όπως η καταστροφή της Μοσχόπολης και η σφαγή της Χίου, οδήγησαν τους Έλληνες στην αναζήτηση πιο ασφαλούς κατοικίας, όπως η Αυστρία.
Αυστριακός ελληνισμός του 19ου αι.: οι Έλληνες είναι καταξιωμένοι βιομήχανοι, έμποροι, επιστήμονες, ευεργέτες, καλλιτέχνες, τραπεζίτες και χορηγοί, ενώ συμμετέχουν στον ελληνικό αγώνα.
Νόμος της Ανεκτικότητας: ρύθμιση που επέτρεπε την οριστική εγκατάσταση αλλοδαπών μέσω της αυστριακής υπηκοότητας και βοήθησε την πετυχημένη εξέλιξη των Ελλήνων.
Πολλοί Έλληνες δραστηριοποιήθηκαν σε σχέση με το Διαφωτισμό, την εθνεγερσία και την παλιγγενεσία. Αναφέρουμε τους: Άνθιμος Γαζής, Κωνσταντίνος Κούμας και Νεόφυτος Δούκας.
Για την εθνική αφύπνιση εργάστηκε ο Ρήγας Φεραίος που δημοσίευσε εκεί τη Χάρτα του. υποστηρικτικό προς όλες αυτές τις προσπάθειες ήταν ένα αποτελεσματικό δίκτυο από εφημερίδες και περιοδικά που τυπωνόταν σε ελληνικά και φιλελληνικά τυπογραφεία.
Αυστριακός ελληνισμός του 20ου αι.: στην Ευρώπη γινόταν γενικά της κακομοίρας κι αυτό οδήγησε τις δύο χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Α’ Παγκόσμιος, η διάλυση της αυτοκρατορίας, οι Βαλκανικοί πόλεμοι, η Μικρασιατική Καταστροφή, η επέλαση των Ναζί, ο Β’ Παγκόσμιος, ο ελληνικός εμφύλιος ήταν τα πιο σημαντικά γεγονότα και είχαν τραγικές επιπτώσεις και για τις δυο χώρες. Οικονομική καταστροφή, μετανάστευση, στρατόπεδα συγκέντρωσης και απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Το δεύτερο μισό του αιώνα ήταν καλύτερο. Αυξήθηκε η φοιτητική και μετεκπαιδευτική μετανάστευση, ενώ καλή ήταν η υποδοχή πολιτικών προσφύγων. Με το τέλος της δικτατορίας οι τελευταίοι επέστρεψαν στην Ελλάδα. Τώρα πια, καθώς και οι δύο χώρες είναι μέλη της Ε.Ε. η μετανάστευση αποτελεί ενδοευρωπαϊκή υπόθεση.
Το Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού πραγματοποίησε δυο κύκλους ιστορικών εκδηλώσεων που αφορούσαν τον αυστριακό πολιτισμό.
Στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας διοργανώθηκε έκθεση με θέμα «Ρήγας Φεραίος, Βιέννη και Διαφωτισμός».

3.2 Η Ελληνική Διασπορά της Ελβετίας
3.2.1 Δημογραφικά στοιχεία
Στην Ελβετία βρίσκονται περίπου ενάμισι εκατομμύριο αλλοδαποί αλλά οι Έλληνες περιορίζονται στους 10.000. Από αυτούς, οι μισοί περίπου έχουν ελβετική ιθαγένεια και οι υπόλοιποι διάφορα είδη αδειών παραμονής.

3.2.2 Κοινωνικά στοιχεία – Τα μέσα ενημέρωσης
Οι οργανώσεις του ελβετικού ελληνισμού είναι μικρές αλλά θαυματουργές. Υπάρχουν 24 ελληνικές κοινότητες, 10 εθνοτοπικοί σύλλογοι, 10 έχουν επίκεντρο τη Ζυρίχη, 18 είναι πολιτιστικοί κι ένας μεγάλος αριθμός ανήκει στην Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων και Κοινοτήτων Ελβετίας, με έδρα τη Ζυρίχη.
Ελληνικά μέσα ενημέρωσης: ‘Δεσμός’, ‘Η Ηχώ’, ‘Ευρωσκόπιο’, και άλλα.

3.2.3 Οικονομικά στοιχεία
Στα γερμανόφωνα καντόνια του βορρά (Ζυρίχη) οι Έλληνες απασχολούνται στη βιομηχανία, τη βιοτεχνία, τα ξενοδοχεία, τη γαστρονομία, τις μεταφορές και τις κατασκευές.
Στη γαλλόφωνη Ελβετία (Γενεύη και Λοζάννη) ζουν εργατοτεχνίτες, υπάλληλοι βιομηχανιών και κυρίως εφοπλιστές και τραπεζίτες (π.χ. Λάτσηδες). Το Ίδρυμα Λάτση εκτελεί αξιόλογο πολιτιστικό έργο.
Στο ιταλόφωνο καντόνι του Τίτσινο υπάρχουν λίγοι έλληνες, κυρίως πτυχιούχοι ιταλικών πανεπιστημίων που πήγαν εκεί για τα φράγκα.

3.2.4 Πολιτικά Στοιχεία
Ελληνική Πρεσβεία στη Βέρνη, Γενικό Προξενείο στη Γενεύη, Γενικό Προξενείο στη Ζυρίχη (άμισθο), Προξενείο στο Λουγκάνο (άμισθο), Γραφείο Τύπου, Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών υποθέσεων στη Βέρνη, Γραφείο Εργατικού Ακόλουθου στη Ζυρίχη, και ελληνική αντιπροσωπεία στους Διεθνείς Οργανισμούς.
Η ελληνική κοινότητα της Ελβετίας, έχει τρεις αντιπροσώπους στο Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού: Ιερή Μητρόπολη της Ελβετίας, και δυο από την Ομοσπονδία Συλλόγων και Κοινοτήτων Ελλήνων Μεταναστών Ελβετίας.
Επίσης, ο ελβετικός ελληνισμός συμμετέχει άμεσα στα πολιτικά δρώμενα, ακόμα και ως βουλευτής.

3.2.5 Πολιτιστικά – Θρησκευτικά – Εκπαιδευτικά στοιχεία
Το σημαντικότερο είναι το Ορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου που ιδρύθηκε το 1966. Έχει πρόσβαση στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών που εδρεύει στη Γενεύη. Το κέντρο διευθύνει ο Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός Παπανδρέου. Η Ιερά Μητρόπολη Ελβετίας και Λίχτενστάιν ιδρύθηκε το 1982.
Το 1990 είχαμε στην Ελβετία 2 νηπιαγωγεία, 32 δημοτικά και 10 γυμνάσια. Οι εκπαιδευτικοί υποστηρίζονται από την «Ένωση Ελλήνων Γονέων ‘Αριστοτέλης’» της Ζυρίχης. Υπάρχουν επίσης ελληνικές έδρες σε πολλά πανεπιστήμια, ενώ πολλοί έλληνες γόνοι φοιτούν εκεί.
Τέλος, υπάρχουν πολλές πολιτιστικές οργανώσεις.

3.2.6 Σωματεία
«Σύλλογος Ποντίων» Ζυρίχη. «Ελληνορθόδοξη Ένωση Κωνσταντινοπολιτών και Ιμβρίων» Buehler. «Σύλλογος Πενταλοφιτών», «Σύλλογος Εβριτών ‘Ο Έβρος’», «Σύλλογος Κοζανιτών» «Ένωση Ηπειρωτών Ελβετίας» Ζυρίχη. Έχουμε επίσης συλλόγους Λιβαδεριωτών, Ηπειρωτών, Στερεοελλαδιτών και Κρητών.

3.2.7 Ιστορικά στοιχεία
Από τότε που έμενε εκεί ο Ιωάννης Καποδίστριας μέχρι το συρφετό του 20ου αι. έχουμε 200 ιστορικά γεμάτα χρόνια. Είναι πολύ σημαντικό κομμάτι του ελληνισμού και πρέπει να μελετηθεί.

3.3. Η Ελληνική Διασπορά της Σουηδίας
Η Σουηδία παρείχε ανθρωπιστική βοήθεια στην Ελλάδα κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι έτσι οι σχέσεις μεταξύ των δυο χωρών δυνάμωσαν. Το 1948 ιδρύθηκε στην Αθήνα το Σουηδικό Ινστιτούτο ενώ κατά τη δικτατορία η Σουηδία υπήρξε γενναιόδωρη στην πολιτική της ασυλίας προς τους πολιτικούς πρόσφυγες. Το 1991 ιδρύθηκε η Ελληνοσουηδική Πολιτιστική Επιτροπή και το 1992 το Ελληνο-Σουηδικό Επιμελητήριο.
Πέρα από τα προϊόντα που εξάγει η Σουηδία σε εμάς, στέλνει και κοινωνικούς θεσμούς όπως η λαϊκή επιμόρφωση, το Εθνικό Σύστημα Υγείας, και η ιδεολογική ενίσχυση του σοσιαλισμού.

3.3.1 Δημογραφικά στοιχεία
Γύρω στο 1860 και μέχρι το 1920 μετανάστευσαν 1,2 εκατομμύρια Σουηδοί. Το 1930 εμφανίστηκε στη χώρα πρόβλημα υπογεννητικότητας. Αυτά τα δυο δημιούργησαν την ανάγκη υποδοχής οικονομικών μεταναστών καθώς η χώρα αναπτυσσόταν. Έτσι, στο τέλος της χιλιετίας η Σουηδία βρέθηκε με 400.000 μετανάστες (4-5% του πληθυσμού της). Το 5% αυτών, είναι Έλληνες.
Αρχές δεκαετίας ’70: 11.400
1998 : 20.000 – 25.000
Υπάρχει ένα σταθερό νούμερο ελλήνων μεταναστών περί τους 20.000 με το συνυπολογισμό της δεύτερης γενιάς μεταναστών.

3.3.2 Κοινωνικά – Οργανωτικά Στοιχεία
Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων και Κοινοτήτων: ιδρύθηκε το 1972 κι έτσι το ελληνικό μεταναστευτικό κίνημα απέκτησε οργανωμένη προώθηση των αιτημάτων του. Η Ομοσπονδία χρηματοδοτείται από την Κρατική Μεταναστευτική Υπηρεσία της Σουηδίας και το ελληνικό κράτος.
Όταν λέμε ‘θεσμική και οργανωτική αρτιότητα και αυτάρκεια’ εννοούμε το μέγεθος και τα είδη των συλλογικών μορφών μιας εθνοπολιτιστικής ομάδας ή κοινότητας. Υπάρχουν πολλές σχετικές ερμηνείες.
Στη Σουηδία έχουμε τρις ομάδες ελληνικής παρουσίας:
1. Κοινότητες
2. Σύλλογοι (1 θρησκευτικός, 1 φιλίας, 1 βιβλιοθήκης, 1 αναπήρων, 1 ηλικιωμένων, 1 επιστημόνων, 1 νεολαίας, 2 φοιτητικοί, 2 εκπαιδευτικών, 2 πολιτιστικοί, 2 γονέων και κηδεμόνων, 5 αθλητικοί).
3. Εθνικοτοπικές οργανώσεις
Ας δούμε τα αίτια της ‘απομαζικοποίησης’ των κοινοτήτων, σε σχέση με τη ‘χρυσή εποχή’ της μετανάστευσης το 60 και το 70 στη Σουηδία, το Βέλγιο και τη Γερμανία.
Α) μειώθηκε ο αριθμός μεταναστών πρώτης γενιάς, των νέων μεταναστών, ενώ μετά το 80 αυξήθηκε η παλιννόστηση.
Β) Το 1974 αποκαταστάθηκε η Ελληνική Δημοκρατία, αφαιρώντας τη δυναμική του αντιδικατορικού αγώνα.
Γ) το όνειρο της παλιννόστησης μένει όνειρο για οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους όσον αφορά στην πρώτη γενιά μεταναστών και πολιτιστικούς, όσον αφορά στη δεύτερη.
Δ) ο υπερβολικός κομματισμός απωθεί τους φυσιολογικούς μετανάστες και τα παιδιά τους που αναζητούν ρεαλιστικές λύσεις σε ρεαλιστικά προβλήματα.
Ε) η σταδιακή εξέλιξη από την ψυχολογία του προσωρινού μετανάστη που θέλει να επιστρέψει σε αυτήν του μέλους μιας εθνοπολιτισμικής κοινότητας, ενταγμένη στη σουηδική κοινωνία, με ελπίδες για κοινωνική ανέλιξη.
Πολλοί μελετητές εντόπισαν μια ‘καφενειοποίηση’ που ‘υποκαθιστά τις πολιτιστικές δραστηριότητες και την πολιτική παρέμβαση’ θεωρούν όμως πως είναι προσωρινή.
Η έντυπη επικοινωνία της Σουηδίας είναι η παλαιότερη. Εκδίδονται 8 περιοδικά: ‘Ο Ανταποκριτής’ (Γκέτεμποργκ), ‘Ο Μετανάστης’ (Βαρνανρο), ‘Τα Επίκαιρα’, η ‘Μακεδονία’, ‘Ο Μετανάστης’, το ‘Μωσαϊκό’, η ‘Περγαμηνή’, τα ‘Παροικιακά Νέα’ (όλα Στοκχόλμη).

3.3.3 Οικονομικά στοιχεία – Μετανάστευση – Απασχόληση
Από το 19ο αι. μέχρι το 1920 μεταναστεύουν έμποροι-σφουγγαράδες από τα Δωδεκάνησα. Μετά το Β’ Παγκόσμιο μεταναστεύουν οι ελάχιστοι Έλληνες που επέζησαν των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Οργανώθηκε ‘στρατολογία’ εργατικών χεριών με τη βοήθεια του κρατικού συμβουλίου για θέματα εργασίας.
Τα αίτια αποδημίας από την Ελλάδα μεταξύ 50-60 ήταν η φτώχεια, ο μικρός κλήρος, η χαμηλή αγροτική παραγωγή και η εξάντληση της εσωτερικής μετανάστευσης.
Στις 19 Νοεμβρίου του 1960 ξεκινά η μαζική εισροή μεταναστών και τελειώνει το 1967 με το νόμο περί ελεγχόμενης μετανάστευσης.
Κατά τη δικτατορία, η Σουηδία ως ουδέτερη και αδέσμευτη χώρα, υποδέχθηκε γύρω στους 10.000 πολιτικούς πρόσφυγες στους οποίους έδωσε άσυλο. Κάποιοι από αυτούς οργανώθηκαν και μεταλλάχθηκαν σε οργανώσεις και κόμματα που επηρέασαν την ελληνική πολιτική μετά το 1974. Είναι βέβαια γεγονός ότι λόγω της ιδιότητας του πολιτικού πρόσφυγα, ξεπερνιόταν ο αυστηρός, μεταναστευτικός έλεγχος κάτι που εκμεταλλεύτηκαν και οικονομικοί μετανάστες.
1982: από τους Έλληνες της Σουηδίας, το 60,4% εργαζόταν ως εξής:
34% βιομηχανικοί εργάτες. 63,6% ανειδίκευτοι. 30,9% άνεργοι, χωρίς στοιχεία ή σπουδαστές.
Στην αυτοαπασχόληση και την εθνοπολιτισμική επιχειρηματικότητα βρίσκουμε εταιρείες καθαριότητας, εισαγωγικές, εστιατόρια και ‘λουνσάδικα’ που δεν προσφέρουν οινοπνευματώδη. Υπάρχει επίσης και το Διευθυνσιολόγιο Ελληνικών Επιχειρήσεων.

3.3.4 Πολιτικά στοιχεία
Οι δυνατότητες παρέμβασης των ελλήνων μεταναστών στη σουηδική πολιτική ζωή είναι περιορισμένες. Αυτό συμβαίνει γιατί ο σουηδικός ελληνισμός είναι νέος, εξαρτάται από τις οικονομικές συγκυρίες, είναι δεκτικός στην παλιννόστηση, έχει προλεταριακή μορφή, του λείπουν οι θεσμικές προσβάσεις, κι αν και έχει έντονη αυτοοργάνωση, είναι πολιτικά γκετοποιημένος κι εσωστρεφής.
Τις τελευταίες δεκαετίες, έχει σχέσεις με τον κεντροαριστερό χώρο της Σουηδίας. Αυτό συμβαίνει γιατί από τους Έλληνες αυτής της εποχής, οι μισοί ήταν εργάτες κι οι άλλοι μισοί διανοούμενοι και πολιτικοί πρόσφυγες. Ας μην ξεχνάμε πως ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν προσωπικός φίλος του Ούλοφ Πάλμε και έζησε εκεί δύο χρόνια.

3.3.5 Πολιτιστικά – θρησκευτικά – εκπαιδευτικά στοιχεία
Ιερά Μητρόπολη Σουηδίας και Πάσης Σκανδιναβίας: έχει έδρα τη Στοκχόλμη και περιλαμβάνει Δανία, Νορβηγία, Ισλανδία. Ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και προΐσταται ο Μητροπολίτης κ. Παύλος. Διαθέτει ναούς στη Στοκχόλμη και την Ουψάλα ενώ στο Γκέτεμποργκ και το Μάλμε της παραχωρούνται ναοί. Οργανωτικά, υπάρχει η Ορθόδοξη Αδελφότητα του Αγίου Νικολάου και την πολιτιστική στέγη Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος.
Για τα 1000 περίπου παιδιά υπάρχουν 22 εκπαιδευτικοί που υποστηρίζονται από δυο συλλόγους και δυο ενώσεις γονέων – κηδεμόνων.
Στα πανεπιστήμια φοιτούν αρκετοί Έλληνες και ομογενείς όπως και παιδιά δεύτερης γενιάς μεταναστών. Οι φοιτητές είναι οργανωμένοι σε συλλόγους. Σε τρία πανεπιστήμια υπάρχουν έδρες Κλασικών Ελληνικών και Νεοελληνικών σπουδών. Στην ακαδημαϊκή κοινότητα υπάρχουν και ελληνικές παρουσίες, όπως και στην πνευματική δημιουργία.

3.3.6 Μετανάστευση – Σωματεία – Ιστορικά στοιχεία
Οι έλληνες μετανάστες πριν το 1967 ήταν αγρότες από τη Μακεδονία και την Ήπειρο. Αργότερα η σύνθεση έγινε πιο αστική, κυρίως με τους πολιτικούς πρόσφυγες. Συγκεντρώθηκαν κυρίως στα αστικά κέντρα, λόγω καλύτερων δυνατοτήτων εργασίας και εισοδήματος. Μετά το 1980 αρχίζει η παλιννόστηση.
Η διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και η αξιοποίησή τους στα εθνικά θέματα της χώρας τους ενισχύθηκε από το γεγονός πως λέγονται ‘topika somateia’ από το ελληνικό. Υπάρχουν οργανώσεις που αναφέρονται στην άμεση προέλευση των μελών τους, στη μακρινή καταγωγή τους (Πόντιοι), στον προσφυγικό τους χαρακτήρα
Η ιστορία του ελληνισμού στη Σουηδία είναι σχετικά πρόσφατη και δεν ξεπερνά τα 100 χρόνια. Ο Νίκος Γουγουλάκης κάνει μια πρώτη περιοδοποίηση:
- Τα χρόνια των αρχικών αναζητήσεων: από τα τέλη του 19ου αι. έως το 1950. Μεμονωμένοι έμποροι από τα Δωδεκάνησα, απελεύθεροι των ναζιστικών στρατοπέδων και λίγοι μετανάστες που ήρθαν από άλλες χώρες υποδοχής.
- Τα χρόνια της μαζικής εργατικής μετανάστευσης: Νοέμβριος 1960 – 1974. Πλήθος πολιτικών προσφύγων και μετανάστες εργασίας.
- Τα χρόνια της εξισορροπιστικής παλιννόστησης: 1974 έως σήμερα. Παλιννόστηση, φοιτητές και μετανάστευση οικογενειακής επανένωσης.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 1:04 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 – Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ
Βασικά στοιχεία:
Βέλγιο: από τα μικρότερα κράτη αλλά πυκνοκατοικημένο. Αποτελείται από δυο μεγάλες ομάδες, τους Βαλώνους και τους Φλαμανδούς. Έχουν γλωσσικές και κοινωνικές διαφορές και αντιπαραθέσεις που απειλούν την ενότητα της χώρας. Το Βέλγιο από την ίδρυσή του έχει πολύ αναπτυγμένη βιομηχανία. Άνθρακας, σίδηρος, χάλυβας και υφαντουργία.
Ολλανδία: επίσης μικρή και πυκνοκατοικημένη. Είναι επίπεδη και μεγάλο μέρος της έχει αποσπαστεί από τη θάλασσα με έργα διαχείρισης του νερού και αποστράγγισης.
Γαλλία: παλιό και σημαντικό έθνος. Έχει πλούσια πολιτιστική παράδοση, είναι φιλόξενη και ανοικτή κοινωνία και υπήρξε πάντα καταφύγιο των διανοούμενων. Η γλώσσα της διδάσκεται παγκόσμια ενώ η πρωτεύουσά της Παρίσι είναι πνευματικό κέντρο.

4.1 Βέλγιο
4.1.1 Αίτια μετανάστευσης
Τα σημαντικά κοιτάσματα άνθρακα έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην οικονομία του Βελγίου. Όμως οι ντόπιοι εργάτες τα εγκαταλείπουν νωρίς δημιουργώντας έτσι την ανάγκη για εισαγωγή εργατών.
Οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν εκεί τον 20ο αι. οι περισσότεροι από τους οποίους έφτασαν εκεί τη δεκαετία του 50 ως μετανάστες – εργάτες. Το 1957 υπογράφτηκε ελληνοβελγική συμφωνία για την απασχόληση των Ελλήνων στα ανθρακωρυχεία.
Στα μέσα του 60 το πετρέλαιο πήρε τα πάνω του και πολλά ανθρακωρυχεία έκλεισαν. Οι βελγική αγορά απέκτησε άλλες ανάγκες και οι Έλληνες έφυγαν από τα ορυχεία κι εγκαταστάθηκαν στις Βρυξέλλες. Οι περισσότεροι απασχολήθηκαν στον τριτογενή τομέα, άλλοι συνταξιοδοτήθηκαν κι άλλοι άνοιξαν δικές τους επιχειρήσεις. Αρκετοί πάντως παλιννόστησαν.
Με την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. πολλοί Έλληνες εγκαταστάθηκαν στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο ως κοινοτικοί υπάλληλοι. Η εκπαίδευση και η απασχόλησή τους, ανέβασαν το επίπεδο των μεταναστών.

4.1.2 Δημογραφικά δεδομένα
Κατά την πρώτη δεκαετία 1955 -1964 μεταναστεύουν οι περισσότεροι, μετά ο αριθμός μειώνεται. Το 1970 ο ελληνικός ήταν το 3,2% του ξένου πολιτισμού. Το 1996 βρίσκονταν εκεί 19.863 και οι περισσότεροι κατοικούσαν στις Βρυξέλλες. Ο αριθμός δεν περιλαμβάνει όσους έχουν βελγική υπηκοότητα και ανέρχονται σε 5.500 άτομα.

4.1.3 Η απασχόληση των Ελλήνων
Είπαμε πως στην αρχή του 20ου αι. εγκαταστάθηκαν στο Βέλγιο Έλληνες Μικρασιάτες, έμποροι και επιχειρηματίες. Κάποιοι ανέβηκαν, όπως η σοκολατοποιία ‘Λεωνίδας’ που αυτή τη στιγμή έχει 1500 καταστήματα σε όλον τον κόσμο.
Ο κύριος όγκος όμως, εγκαταστάθηκε το 60 ως μετανάστες-εργάτες. Πρόκοψαν όμως κι οι περισσότεροι έγιναν εξειδικευμένοι, ή άνοιξαν δικές τους επιχειρήσεις. Υπάρχουν επίσης αρκετοί δικηγόροι, γιατροί και καθηγητές πανεπιστημίου.

4.1.4 Η οργάνωση της παροικίας
Στηρίζεται στις κοινότητες που υπάρχουν σε όλες τις πόλεις του Βελγίου όπου βρίσκονται Έλληνες. Δύο στις Βρυξέλλες, έξι στη Λιέγη, μια στις Αμβέρσα, Βερβιέ, Μονς, Γκενκ κ.αλλού. υπάρχουν και πολλοί πολιτιστικοί σύλλογοι που αναφέρονται στον τόπο καταγωγής των μελών τους.
Κοινότητες και σύλλογοι πραγματοποιούν δραστηριότητες που ενισχύουν τη διατήρηση των παραδόσεων και προβάλλουν τον ελληνικό πολιτισμό. Υπάρχει επίσης και εκδοτική δραστηριότητα.

4.1.5 Η Εκκλησία
Μητρόπολη του Βελγίου, της Ολλανδίας και του Λουξεμβούργου: ιδρύθηκε το 1969 κι είναι από τους πιο μαζικούς φορείς ελληνισμού στο Βέλγιο. Αναλαμβάνει κοινωνική δράση, οργανώνει τελετές και στηρίζει την εκπαίδευση.
Με βέλγικο νόμο του 1988 ο Μητροπολίτης που ορίζει το Πατριαρχείο είναι ο επίσημος εκπρόσωπος όλων των ορθόδοξων εκκλησιών. Η Εκκλησία δέχεται δωρεές και χτίζει ναούς. Η Μητρόπολη έχει 17 ενορίες και οι εφημέριοι πληρώνονται από το βελγικό Δημόσιο.

4.1.6 Η εκπαίδευση των νέων γενεών
Την ελληνόγλωσση εκπαίδευση παρέχουν κυρίως τα Τμήματα Μητρικής Γλώσσας που λειτουργούν σε όλες τις βαθμίδες. Τα παιδιά δεύτερης και τρίτης γενιάς διδάσκονται 2-4 ώρες τη βδομάδα ελληνικά μαθήματα, που δημιουργήθηκαν από ελληνικές αρχές.

4.1.7 Οι Έλληνες στο Βέλγιο σήμερα
Οι παλαιότεροι έχουν ακόμη την ελληνική ιθαγένεια, όμως οι νεότεροι παίρνουν τη βελγική υπηκοότητα. Τα παιδιά αυτά, συχνά ακολουθούν το επάγγελμα του πατέρα και τις ελληνικές συνήθειες και δεν απομακρύνονται από την οικογένεια.
Μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. πολλοί Έλληνες εργάζονται εκεί ως κοινοτικοί υπάλληλοι και ως τελείως διαφορετική ομάδα, δεν έχει πολλά – πολλά με τους προηγούμενους μετανάστες.

4.2 ΟΛΛΑΝΔΙΑ
4.2.1 Αίτια μετανάστευσης και δημογραφικά δεδομένα
Η ελληνική παρουσία στην Ολλανδία είναι μικρή (5.000) αλλά μακρόχρονη. Άρχισε το 18ο αι. με την ελληνική παροικία εμπόρων και του Αδαμάντιου Κοραή στο Άμστερνταμ.
Μετά τη μικρασιατική καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Ουτρέχτη, το Ρότερνταμ και το Άμστερνταμ μικρός αριθμός ελληνικών οικογενειών προσφύγων που ακόμη και σήμερα κρατιούνται καλά οικονομικά. Άλλοι, νησιώτες – ναυτικοί κατέληξαν στο Ρότερνταμ κι απασχολούνται στο λιμάνι. Κάποιοι καπνέμποροι ανέπτυξαν βιοτεχνίες τσιγάρων.
Οι μετανάστες της πρώτης περιόδου είναι ομοιογενείς κι έχουν υψηλότερο οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο από αυτούς της πρόσφατης περιόδου.
Η μαζικότερη εγκατάσταση Ελλήνων έγινε στις αρχές του 1960, κι απασχολήθηκαν στην ολλανδική βιομηχανία. Οι περισσότεροι πήγαν ‘αυθορμήτως’ από τα βελγικά ανθρακωρυχεία. Επειδή και η Ολλανδία έχει ανθρακωρυχεία κι ήθελε κρέας για τη μηχανή της, το 1962 υπογράφτηκε ελληνοολλανδική συμφωνία.
Μικρές παροικίες Ελλήνων υπάρχουν κυρίως στην Ουτρέχτη, το Χόνριχεμ και το Ρότερνταμ.
Ο ελληνικός πληθυσμός σταθεροποιήθηκε στους 5.000 από τους οποίους όσοι προέρχονται από αγροτικές περιοχές, πήγαν εκεί οικογενειακώς.

4.2.2 Η θέση των Ελλήνων στην αγορά εργασίας
Οι Έλληνες του μετά το 1960 είναι βιομηχανικοί εργάτες, ανειδίκευτοι, με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο κι απασχολούνται στην παροχή υπηρεσιών. Υπάρχουν όμως κι ελληνικές επιχειρήσεις που ιδρύθηκαν στις αρχές του 20ου αι. κι ασχολούνταν με κατασκευή και πώληση γουναρικών. Αργά αλλά σταθερά, απέκτησαν όνομα.
Τη δεκαετία του 1980 η Ολλανδία βίωσε οικονομική κρίση και πολλοί ξένοι εργάτες έμειναν άνεργοι. Αυτό οδήγησε στην ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα και στο μοντέλο των οικογενειακών επιχειρήσεων.

4.2.3 Η Οργάνωση της ελληνικής παροικίας
Η οργάνωση είναι αυτή της κατά τόπους κοινότητας. Το 1956 ιδρύθηκε στο Ρότερνταμ το σωματείο ‘Ένωσις Ελλήνων Ολλανδίας’ με ιδιόκτητο κτίριο. Το συντονισμό κοινοτήτων και συλλόγων έχει η Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων Ολλανδίας (1975). Συντονίζει τις προσπάθειες για προάσπιση και προώθηση των Ελληνικών συμφερόντων και οργανώνει εκδηλώσεις και σεμινάρια.
Στην Ολλανδία υπάρχουν 14 κοινότητες και πολλοί εθνοτοπικοί, μορφωτικοί, πολιτιστικοί, αθλητικοί και άλλοι σύλλογοι.

4.2.4 Η Εκκλησία
Η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία της Ολλανδίας υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Βελγίου, Ολλανδίας, Λουξεμβούργου. Στο Ρότερνταμ έχει την έδρα του ο Επίσκοπος Ευμένειας κι εκεί βρίσκεται ο ένας και μοναδικός ελληνικός ναός του Αγ. Νικολάου, που ανεγέρθηκε ύστερα από έρανο. Υπάρχει μια ενορία στην Ουτρέχτη και μια στο Ρότερνταμ.

4.2.5 Η εκπαίδευση της δεύτερης γενιάς
Τμήματα δημοτικών λειτούργησαν από την αρχή της ελληνικής εγκατάστασης. Προωθείται η δίγλωσση εκπαίδευση, ενταγμένη στο ολλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα. Συνήθως διδάσκουν δάσκαλοι σταλμένοι από το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας, ελληνικά, ιστορία, γεωγραφία και θρησκευτικά.

4.2.6 Οι Έλληνες της Ολλανδίας σήμερα
Υπάρχουν δυο ομάδες:
- οι ευημερούντες και ενσωματωμένοι της πρώτης περιόδου
- οι εργάτες της δεύτερης περιόδου
Την τελευταία δεκαετία το ποσοστό των εργατών μειώνεται κι έχουμε περισσότερους στον τριτογενή τομέα και την αυτοαπασχόληση. Ο μεγάλος αριθμός μικροεπιχειρηματιών συμβάλλει στη βελτίωση της θέσης των Ελλήνων στην Ολλανδία.

4.3 ΓΑΛΛΙΑ
Η Γαλλία ήταν πάντοτε χώρα υποδοχής Ελλήνων. Οι δυο λαοί έχουν δεσμούς από παλιά. Η Γαλλία του Διαφωτισμού ήταν που έφερε τις νέες ιδέες με έμπνευση από την αρχαία Ελλάδα. Θεωρείται ‘λίκνο της ελευθερίας και πατρίδα των αρετών και των τεχνών’.
Η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και το Γαλλικό Ινστιτούτο που λειτουργούν στην Ελλάδα από το 1846 έχουν αξιόλογη δράση.

4.3.1 Αίτια μετανάστευσης
2.600 χρόνια πριν, οι Έλληνες της Φώκαιας φοβούμενοι τους βαρβάρους, εγκαταστάθηκαν στη Γαλατία και ίδρυσαν τη Μασσαλία, το καμάρι των Γάλλων μέχρι σήμερα. Οι Μασσαλιώτες δεν ξεχνούν την καταγωγή τους, οι άλλοι Γάλλοι τους αποκαλούν Φωκαείς. Το 1999 οι Γάλλοι γιόρτασαν με λαμπρότητα την 26η εκατονταετηρίδα της ίδρυσης της πόλης. Τόνισαν την ελληνική καταγωγή τους κι επισήμαναν πως ήταν οι πρώτοι που μυήθηκαν στον ελληνικό πολιτισμό, τη βάση του ευρωπαϊκού.
Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης άρχισαν πιο μαζικές μεταναστεύσεις. Έλληνες εφοπλιστές και έμποροι εγκαταστάθηκαν στα αστικά κέντρα και τα λιμάνια.
Ο κύριος όγκος προήλθε τον 20ο αι. από τρία μεταναστευτικά ρεύματα:
- των Δωδεκανησίων (1915-1919)
- των Ελλήνων της Μικράς Ασίας (1922-1924)
- των Ελλήνων του Πόντου (1922-1924)
Από αυτούς οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στο Παρίσι και τη Μασσαλία.
Κατά την περίοδο 1957-1977 ο αριθμός εργατών που εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία είναι μικρός (10.000). Τότε επίσης πήγαν στη Γαλλία και πολλοί Έλληνες και Κύπριοι που εγκατέλειψαν την Αίγυπτο.
Κύμα φυγής προς τα εκεί παρατηρήθηκε και στη δικτατορία, κυρίως από πολιτικούς και διανοούμενους που περνούσαν κοτσάνι στο Παρίσι ενώ εδώ σκοτωνόταν και βασανιζόταν κόσμος και κοσμάκης. Οι περισσότεροι γύρισαν μετά το 1974.
Τέλος, στη Γαλλία πηγαίνουν πολλοί για σπουδές κι αν είναι δυνατόν, μένουν εκεί και μετά.

4.3.2 Δημογραφικά δεδομένα
Δεν έχουμε ακριβή στοιχεία, όμως η Γαλλία είναι η Τρίτη κατά σειρά χώρα μετανάστευσης μετά τη Γερμανία και την Αγγλία.
Η ομογένεια υπολογίζεται σε 35 – 40.000. Οι περισσότεροι κατοικούν στο Παρίσι και τη Μασσαλία.
Οι αριθμοί είναι σχετικοί γιατί αρκετοί μικρασιάτες πρόσφυγες έχουν πάρει τη γαλλική υπηκοότητα και δε λογαριάζονται ως αλλοδαποί, ενώ έχουν αφομοιωθεί πλήρως από τη γαλλική κοινωνία.

4.3.3 Η επαγγελματική απασχόληση των Ελλήνων
Αρχικά ήταν έμποροι, γουνοποιοί και ράπτες. Αργότερα οι μικρασιάτες πρόσφυγες ασχολήθηκαν με το μικρεμπόριο και τη βιοτεχνία. Υπήρχαν επίσης υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, μεσαία στελέχη και εργάτες.
Οι σημερινοί Έλληνες στη Γαλλία είναι βιοτέχνες, επαγγελματίες, επιχειρηματίες, ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι κι επιστήμονες. Μεγάλος είναι ο αριθμός όσων απασχολούνται στα πανεπιστήμια. Από το 1945 δίνονται ειδικές υποτροφίες για την Ελλάδα κι έτσι πολλές προσωπικότητες της χώρας μας σπούδασαν εκεί. Κάποιοι παρέμειναν κι ενίσχυσαν την εκεί ελληνική παρουσία.
Έχουν υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και μεγάλο βαθμό ένταξης. Αρκετοί έχουν αποκτήσει παγκόσμια φήμη.
Στη Μασσαλία, οι περισσότεροι Έλληνες είναι μικροέμποροι, ιδιωτικοί υπάλληλοι, εργάτες κ.α.
Αρκετοί πολιτικοί, διανοούμενοι και καλλιτέχνες βρέθηκαν στη Γαλλία την περίοδο της δικτατορίας, ασκώντας πίεση προκειμένου να αποκατασταθεί η δημοκρατία.
Στα γαλλικά πανεπιστήμια υπάρχουν πολλές έδρες ελληνικών σπουδών.

Προσωπικότητες του πνεύματος που έζησαν και ζουν στη Γαλλία:
Αδαμάντιος Κοραής: φιλόλογος, φιλόσοφος, Δάσκαλος του Γένους, πολυγραφότατος συγγραφέας. Γεννήθηκε στη Σμύρνη αλλά σπούδασε, έζησε και πέθανε στο Παρίσι το 1833. θεωρώντας απαραίτητη τη διαφώτιση του γένους πριν την επανάσταση εξέδωσε έργα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων.
Γιάννης Ψυχάρης: Γεννήθηκε στην Οδησσό το 1854 και πέθανε στο Παρίσι το 1929. Φιλόλογος γλωσσολόγος, σημαντικός λογοτέχνης και καινοτόμος.
Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, ιστορικός, βυζαντινολόγος, επίτιμος καθηγήτρια και πρύτανης της Σορβόνης.
Φιλόσοφοι: Κώστας Αξελός, Κορνήλιος Καστοριάδης
Ν. Πουλαντζάς – κοινωνιολόγος, πολιτικός επιστήμονας. Ν. Σβορώνος – ιστορικός.
Ζωγράφοι: Ν. Βυζάντιος, Αλ. Φασιανός, Παύλος
Γλύπτες; Τάκης
Μουσικός: Γ. Ξενάκης
Σκηνοθέτες: Κ. Γαβράς, Ν. Παπατάκης
Τραγουδιστές: Ν. Μούσχουρη, Ντ. Ρούσσος, Ζορζ Μουστακί κ.α.

4.3.4 Η οργάνωση της ελληνικής παροικίας
Οι μικρασιάτες που βρέθηκαν στο Παρίσι οργανώθηκαν κατά περιφέρειες, κοινότητες και ενορίες, δημιουργώντας κι ένα δίκτυο συλλόγων. Προτεραιότητα ήταν η ανέγερση ναών και η λειτουργία ελληνικών σχολείων.
Ελληνική Κοινότητα Παρισίων και Περιχώρων : η πιο σημαντική. Ιδρύθηκε από πρόσφυγες το 1922, κι έχει ένα διώροφο το ‘Ελληνικό σπίτι’. Επιτελεί σημαντικό έργο.
Ελληνική Ένωση: βρίσκεται στη Μασσαλία, ιδρύθηκε το 1945 κι αποτελεί τη μεγαλύτερη οργάνωση της πόλης.
Ελληνική Κοινότητα Μασσαλίας: ιδρύθηκε το 1975
Και οι δυο δραστηριοποιούνται στην επιμόρφωση, ενώ υπάρχουν άλλες 19 κοινότητες σε ισάριθμες γαλλικές πόλεις.
Υπάρχουν επίσης 5 μορφωτικοί – πολιτιστικοί σύλλογοι, 5 επιστημονικοί – επαγγελματικοί, και αρκετοί ελληνογαλλικοί.
Η πολιτιστική δραστηριότητα είναι σημαντική. Ιδρύονται βιβλιοθήκες, οργανώνονται εκθέσεις και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις κ.α. Υπάρχει ο ‘Όμιλος Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων’ και η ‘Ένωση Ελλήνων Πανεπιστημιακών’ που συνεργάζονται με γαλλικούς φορείς, συσφίγγοντας τους δεσμούς.
Πολλούς συλλόγους έχει και η Μασσαλία.
Έντυπα: ‘Η Ανεξαρτησία’, ο ‘Κήρυκας’, ‘Το Οικογενειακό Βήμα’, ‘Ο Σχοινοβάτης’ κ.α.

4.3.5 Η εκπαίδευση των νέων γενεών
Υπάρχουν σχολεία σε πέντε σημεία του Παρισιού και των περιχώρων. Το πρόγραμμα και οι δάσκαλοι ορίζονται από το ελληνικό Υπ.Παιδείας. Οι φορείς είναι:
Α) το ελληνικό Υπ. Παιδείας
Β) η ελληνική κοινότητα και οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων
Γ) η ορθόδοξη Εκκλησία
Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για την εκμάθηση των ελληνικών, φθίνει, πράγμα που δείχνει την αφομοίωση.
Οι Έλληνες του Παρισιού είναι σκορπισμένοι, δεν υπάρχει συνοικία που να δικαιολογεί την ίδρυση σχολείου. Το υπουργείο στρέφεται προς πιο ευέλικτες μορφές εκπαίδευσης. Είναι υπεύθυνο για των αριθμό των εκπαιδευτικών που θα σταλεί, την επιχορήγηση των σχολικών μονάδων και τον έλεγχο. Τα Τμήματα Μητρικής Γλώσσας λειτουργούν μετά τα μαθήματα του γαλλικού σχολείου.
Πάντως, εφόσον υπάρχει η ευρωπαϊκή οδηγία που λέει πως πρέπει να διευκολύνεται η εκμάθηση της μητρικής γλώσσας, μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχοι.

4.3.6 Η Εκκλησία
Ο ρόλος της εκκλησίας στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας είναι πολύ σημαντικός στη Γαλλία.
Ιερά Μητρόπολη Γαλλίας και Εξαρχίας πάσης Ιβηρίας; Έχει έδρα το Παρίσι κι οργανώνεται σε ενορίες. Εκεί υπάρχουν τρεις ναοί, ο καθεδρικός του Αγίου Στεφάνου, ο ναός της Αγίας Νίνας και ο ναός Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης που έχει και οικοτροφείο. Στη Μασσαλία υπάρχουν επίσης τρεις ναοί, όπως και σε άλλες πόλεις. Πάντως οι μετανάστες δε δίνουν και πολλή σημασία στη θρησκεία. Η ελληνική Εκκλησία του Παρισιού γίνεται μειοψηφίας.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 1:10 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 – ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

Βασικά στοιχεία Η.Β.: Η επίσημη ονομασία είναι ‘Ηνωμένο Βασίλειο Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας». Περιλαμβάνει την Αγγλία, την Ουαλία, τη Σκοτία και τη Βόρεια Ιρλανδία. Επίσημη θρησκεία είναι όλα τα δόγματα του χριστιανισμού. Έχει έκταση 243.000 τ. Χλμ. Το Channel Tunnel που το ενώνει με τη Γαλλία έχει μήκος 50 χλμ. 38 των οποίων βρίσκονται κάτω από τη Μάγχη.
Έχει αρκετό πληθυσμό (59 εκ.) Το 94% είναι λευκοί, αλλά υπάρχουν μαύροι, Ινδοί, Πακιστανοί, Βεγγαλέζοι, Κινέζοι, λοιποί και 160.000 Έλληνες. Υπάρχει έλλειψη πληθυσμού.
Σημαντικές ημερομηνίες είναι τα έτη 55 και 54 π.Χ. όταν ο Ιούλιος Καίσαρας εκστράτευσε στη Βρετανία. Είναι εξαγωγικά δραστήριο το βασίλειο.
Έχει δεχτεί μετανάστες από όλον τον κόσμο και κυρίως από τις χώρες της Κοινοπολιτείας, για λόγους σπουδών, βελτίωσης της εργασίας ή απλά ακολουθίας των αποικιοκρατών εργοδοτών. Υποδέχτηκε θύματα του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και πολιτικούς πρόσφυγες.
Οι μειονότητες συγκεντρώνονται κυρίως σε βιομηχανικές και αστικές περιοχές στα νότια του νησιού και κυρίως στο Λονδίνο.
Οι μετανάστες αποκτούν σχετικά εύκολα πολιτικά δικαιώματα. Πριν και μετά το Β’ Παγκόσμιο οι Βρετανοί χρειάστηκαν χέρια κι απευθύνθηκαν σε χώρες εκτός της Κοινοπολιτείας, μετά όμως επιβλήθηκαν περιορισμοί. Όσοι όμως ήταν ήδη εκεί, πήραν βρετανική υπηκοότητα.
Για τους Έλληνες και κυρίως τους Κύπριους εργάτες που δεν ήξεραν τη γλώσσα και θεωρούντο φτωχοί, τα πράγματα ήταν χέσε μέσα. Αυτό όξυνε λίγο τα πνεύματα.
Ο ρατσισμός εξακολουθεί να είναι ισχυρός και το Εθνικό Μέτωπο, το κόμμα που πρεσβεύει αυτές τις ιδέες κερδίζει έδαφος ανάμεσα στους νέους, πράγμα που εγκυμονεί κινδύνους.

5.1 Σύντομη Ιστορική Αναδρομή για τον Ελληνισμό στο ΗΒ
Σήμερα ζουν στο ΗΒ 73 -75.000 Έλλαδίτες ή Έλληνες από την Αίγυπτο, τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, τη Νότια Αφρική και άλλες χώρες. Οι φοιτητές είναι περί τις 25.000
Οι ελληνικές κοινότητες αναπτύσσουν σχέσεις με το ντόπιο πληθυσμό κι έχουμε ορισμένα αποτελέσματα από ορισμένες μελέτες.
Οι Έλληνες έζησαν στο ΗΒ από αμνημονεύτων χρόνων. Ναυτικοί κι έμποροι στην αρχή ιεραπόστολοι και μισθοφόροι αργότερα, και φοιτητές κατά την Τουρκοκρατία.
Το 1670 ιδρύθηκε η πρώτη οργανωμένη ελληνορθόδοξη κοινότητα από 100 πρόσφυγες που βρέθηκαν εκεί μαζί με τον ιερές Δανιήλ Βούλγαρη. Ίσως ήταν Μανιάτες. Το 1677 ζήτησαν και πήραν άδεια ανέγερσης της πρώτης ελληνορθόδοξης εκκλησίας στο Σόχο, σε οικόπεδο που έδωσε ο Επίσκοπος Λονδίνου, Ερρίκος Κόμπτον, με χρήματα χορηγιών.
Σύμφωνα με τον Β. Τσιμπιδάρο, ο Πυθέας θεωρείται ο πρώτος Έλληνας που πάτησε το πόδι του στην Αγγλία. Αναφέρεται επίσης ο Θεόδωρος, Έλληνας αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι. Επίσης, μετά την Άλωση, μετανάστευσαν εκεί οι Παλαιολόγοι και ο Ερμώνυμος ο Σπαρτιάτης, που ήρθε από το Παρίσι, για να ελευθερώσει τον επίσκοπο του Γιορκ από τα σίδερα που τον είχε ρίξει ο Εδουάρδος Δ’ μετά από διαταγή του Πάπα Σίξτου Α’. Ο Ερμώνυμος ήταν μαθητής του Πλήθωνα, μετά πήγε στην Ιταλία κι αργότερα στο Παρίσι. Όταν βρέθηκε στο Λονδίνο το 1472 κατάφερε όντως κι απελευθέρωσε τον επίσκοπο. Αναφέρονται κι άλλοι, αν θέλετε διαβάστε τα ονόματα από το εγχειρίδιο. Σελ. 160

5.1.1 Ο Ελληνισμός στο Λονδίνο
Η πρώτη ελληνική εκκλησία του Σόχο κατασχέθηκε από τους Άγγλους το 1684 και χωρίς να δοθεί αποζημίωση παρακαλώ. Παραδόθηκε σε Ουγενότους, Γάλλους προτεστάντες. Ο εκεί απόδημος φιλοξενούνταν στη ρωσική εκκλησία μέχρι το 1837. Με πρωτοβουλία των αδελφών Ράλλη, λειτούργησε «Η Ορθόδοξος Ελληνική Ανατολική Καπέλλα» που στεγάστηκε στο Σίτυ, με εφημέριο το Γαλακτίωνα Γαλάτη. Αργότερα μετονομάστηκε σε ‘Εκκλησία του Σωτήρος’ με τη συνδρομή και άλλων Ελλήνων.
Το 1839 ιδρύεται η πρώτη ελληνική κοινότητα του Λονδίνου με Διοικητικό Συμβούλιο από επιφανείς Έλληνες του Λονδίνου. Αναφέρουμε τους Καβάφη και Ράλλη που άφησαν σημαντική πολιτιστική κληρονομιά. Η εκκλησία του Σωτήρος χρησιμοποιούνταν ως τόπος συνάντησης όλων των Ελλήνων της Βρετανίας και οι Έλληνες επισκέπτες. Ο σημερινός καθεδρικός της Αγίας Σοφίας κτίστηκε το 1877 στο Bayswater.
Η Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα δημιουργήθηκε στο Κάμντεν το 1948. αγόρασε και μετέτρεψε σε ορθόδοξο έναν πρώην προτεσταντικό ναό. Είναι αφιερωμένος στους Αγίους Πάντες και θεωρείται ‘κυπριακός’, όσο η Αγία Σοφία θεωρείται ‘ελληνική’ και κυριλάτη, ιδιοκτησία των πλοιοκτητών κι όχι του απλού εργάτη. Κάτι τέτοια κολλήματα διαχωρίζουν βλακωδώς Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριους.

5.1.2 Ο Ελληνισμός στο Μάντσεστερ
Το 1861 λειτούργησε η πρώτη ελληνορθόδοξη εκκλησία, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Λίγα χρόνια μετά ιδρύθηκε το πρώτο ελληνικό σχολείο.
Σήμερα ζουν εκεί 4000 Έλληνες, κύπριοι οι περισσότεροι που ασχολούνται κυρίως με την παραγωγή κι εμπορία υφασμάτων και την εστίαση. Είναι οργανωμένοι με κέντρο την εκκλησία και διαθέτουν Βοηθητική Αδελφότητα Κυριών, Κύκλο Μελέτης Αγίας Γραφής, Ομάδα Νέων Ζευγαριών, Ομάδα Μεταπτυχιακών Φοιτητών, κατηχητικό και ελληνικό σχολείο. Τα ελληνικά διδάσκονται το Σάββατο και τα απογεύματα σε τοπικά κολλέγια, σεμινάρια και σε δύο κρατικά βρετανικά ιδρύματα. Λειτουργούν δύο κοινότητες, των Ελληνοκυπρίων και η ελληνική (The Hellenic society of Manchester) που έχει δικό της σχολείο. Υπάρχουν και δυο φοιτητικοί σύλλογοι, ένας για τους Ελληνοκύπριους κι ένας για τους Έλληνες.

5.1.3 Ο Ελληνισμός στο Λίβερπουλ
Το Λίβερπουλ φιλοξενεί Έλληνες επιχειρηματίες και ναυτικούς με τις οικογένειές τους από τα τέλη του 18ου αι. Όλοι αυτοί δημιούργησαν την πρώτη ελληνορθόδοξη κοινότητα. Το 1867 έχτισαν την εκκλησία του Αγίου Νικολάου κι οργάνωσαν ελληνικό σχολείο. Το νεκροταφείο του Λίβερπουλ φιλοξενεί ελληνικές οικογένειες από όλον τον κόσμο. Το μέγεθος και ο πλούτος της εκκλησίας δείχνουν την ευμάρεια που υπήρχε τότε, γιατί τώρα κλάφτα Χαράλαμπε, όλα είναι υποβαθμισμένα.

5.1.4 Ο Ελληνισμός στη Βορειοδυτική Αγγλία. Μπέρμινγχαμ, Κόβεντρυ, Στόουκ ον Τρεντ και γύρω - γύρω (όλοι).
Εκεί έχουν εγκατασταθεί περίπου 15.000 Έλληνες, κυρίως Κύπριοι και 3.000 φοιτητές. Λειτουργούν δυο κοινότητες, δυο εκκλησίες κι ελληνικά σχολεία. Οι περισσότεροι μαζεύονται στην Κυπριακή Εστία του Μπέρμινγχαμ.
Σε αυτές τις κοινότητες, οι αλυσίδες φαστ φουντ και τα ψαράδικα έχουν υιοθετήσει ελληνικές γεύσεις, στερεώνοντας οικονομικά την κυριαρχία της ΕΔ.

5.1.5 Ο Ελληνισμός στην Ουαλία
Στο τέλος του 1873 οι Έλληνες οργανώθηκαν στο λιμάνι του Κάρντιφ και το 1903 αναγνωρίστηκαν επίσημα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Το 1906 κτίστηκε ο ναός του Αγ. Νικολάου κι ένα κτίριο που λειτούργησε ως ελληνικό σχολείο το 1915. Οι Έλληνες αυτοί ήταν νησιώτες κι ασχολούνταν με τη ναυτιλία. Σήμερα, ο Ελληνισμός στη Νότια Ουαλία ακμάζει. Είναι μια από τις πολλές μειονότητες και ζωντανό κομμάτι του οικουμενικού ελληνισμού.
Τη δεκαετία του 1990 αριθμούσε 270 οικογένειες. Υπήρχαν άλλες 130 στην κοινότητα καθώς και 300 – 350 φοιτητές. Ο βυζαντινός ναός του Αγ. Νικολάου ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από τον Οργανισμό Ιστορικών Μνημείων της Ουαλίας.

5.1.6 Ο Ελληνισμός στη Σκοτία
Η πρώτη Ελληνορθόδοξη Κοινότητα της Σκοτίας, αφιερωμένη στον Ευαγγελιστή Λουκά, ιδρύθηκε το 1954. λειτουργεί κάθε σου κου ως σχολείο για 30 ελληνάκια, έχει 3 εκπαιδευτικούς και Βοηθητική Αδελφότητα. Στο Εδιμβούργο (Αθήνα του Βορρά), υπάρχει η κοινότητα του Αγίου Ανδρέου. Λειτουργεί ελληνικό σχολείο με 20 μαθητές κι έναν εκπαιδευτικό. Ναοί ανεγέρθηκαν και σε άλλες πόλεις.

5.1.7 Ο Ελληνισμός στην Ιρλανδία
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου ιδρύθηκε το 1981 από την Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα στο Δουβλίνο. Κάθε μήνα εκδίδεται ‘Το Φως’ και κάθε τρίμηνο το ‘Newsletter’. Έχει κατηχητικό και Βοηθητική Αδελφότητα Κυριών. Επίσης υπάρχει ο ελληνοϊρλανδικός σύλλογος «Irish Hellenic Society’ για να υποστηριχθεί η επικοινωνία με το ντόπιο πληθυσμό. Υπάρχουν ναοί, παρεκκλήσια, δυο ελληνικά σχολεία και μια Ελληνορθόδοξη Βοηθητική Αδελφότητα.

5.1.8 Η Ελληνορθόδοξη παρουσία στη Μάλτα
Η κοινότητα του Αγ. Γεωργίου ιδρύθηκε στη Βαλέτα το 1816 κι ο ναός της μαζί με την κοινότητα, υπάγονται στην Αρχιεπισκοπή Θυατείρων. 200 Έλληνες της Μάλτας συγγενεύουν με τους Κερκυραίους.

5.2 Η Σχέση των Ελληνορθόδοξων κοινοτήτων στο ΗΒ και του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Οι κοινότητες του ΗΒ δεν είχαν άμεση σχέση με Πατριαρχεία ή Αυτοκέφαλες Εκκλησίες. Υπάγονταν στο Ο.Π. Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο μεταβίβασε τα δικαιώματά του στην Εκκλησία της Ελλάδας.
Το 1922 ιδρύθηκε στο Λονδίνο η Μητρόπολη Θυατείρων (όνομα αρχαίας επισκοπής της Μικράς Ασίας) και με δικαιοδοσία στην κεντρική και δυτική Ευρώπη. Το 1954 η Μητρόπολη μεγάλωσε κι έγινε Αρχιεπισκοπή και χειροτονήθηκαν τρεις βοηθοί Επίσκοποι για το Λονδίνο, το Παρίσι και τη Βιέννη.
Με την αύξηση των Ελλήνων μεταπολεμικά, ιδρύθηκαν κι άλλες Μητροπόλεις στη Γαλλία, τη Σουηδία, την Ελβετία, την Ιταλία και το Βέλγιο. Σήμερα στην Αρχιεπισκοπή Θυατείρων λειτουργούν περισσότερες από 100 κοινότητες και υπάρχει μεγάλο εύρος δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτικό Συμβούλιο, Σύνδεσμος Νεολαίας, Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο, Κατηχητική Σχολή, Σχολή Ιεροψαλτών και Βυζ. Μουσικής. Εκδίδεται το εβδομαδιαίο Δελτίο Ορθοδόξου Οικοδομής και το διμηνιαίο Ορθόδοξος Κήρυξ. Η Αρχιεπισκοπή συμμετέχει στα διεκκλησιαστικά συμβούλια της Μεγάλης Βρετανίας. Στην Αρχιεπισκοπή Θυατείρων υπάγονται και οι διαρκώς αυξανόμενοι αγγλόφωνοι ορθόδοξοι, έτσι χρειάστηκε να διοριστούν αγγλόφωνοι κληρικοί και να μεταφραστεί η Θεία Λειτουργία στα αγγλικά.

5.3 Έλληνες Εφοπλιστές και Φοιτητές στο ΗΒ
Υπάρχουν πολλοί πλοιοκτήτες και υπάλληλοι ναυτιλιακών στο ΗΒ που συνιστούν μια ‘κάστα’ διαφορετικοί από τους μπανάλ φτωχούς. Το ίδιο συμβαίνει και στις ΗΠΑ όπου υπάρχουν πλούσιοι μετανάστες και φτωχοί μετανάστες.
Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι 25.000 Έλληνες προπτυχιακοί (σαν κι εμάς) και μεταπτυχιακοί φοιτητές, όπως και οι Ελληνοκύπριοι. Μετά την ένταξή μας στην Ε.Ε. οι Έλληνες καταβάλλουν μικρότερα δίδακτρα. Η παρουσία τόσων φοιτητών έχει αυξήσει τους ωρομίσθιους δασκάλους της ελληνικής γλώσσας κι έχει ενδυναμώσει τις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Οι ομογενείς φοιτητές βιώνουν μια πολυπολιτισμική κοινωνία και όταν γυρίζουν μεταφέρουν την εμπειρία τους.

5.4 Ομογενειακά Κέντρα, Πολιτιστικοί Σύνδεσμοι και Ερευνητικά Κέντρα
Η Ελληνορθόδοξη Κοινότητα Λονδίνου είναι το αρχαιότερο σωματείο κι ακολουθεί η πρώτη Κυπριακή Αδελφότητα. Το 1948 ιδρύθηκε η Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα κι άλλα 114 ελληνικά σωματεία που λειτουργούν σήμερα.
- Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου: ιδρύθηκε το 1994 με σημαντική χορηγία του Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντης και άλλους. Λειτουργεί ως πολιτιστικός χώρος για τον ελληνισμό. Οργανώνει ημερίδες, εκθέσεις και συμμετέχει σε συνδιοργανώσεις με το Βρετανικό Μουσείο και το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.
- Κέντρο Μελετών Ελληνισμού Διασποράς: μη κερδοσκοπικός οργανισμός, ιδρύθηκε το 1991 στο Λονδίνο. Είναι το πρώτο ερευνητικό κέντρο συγκριτικής μελέτης των ελληνικών παροικιών ανά τον κόσμο, ξεκινώντας από το ΗΒ.
Επίσης πραγματοποιήθηκε ένα τετραετές πρόγραμμα της Ε.Ε. για τη μελέτη θεμάτων ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο Λονδίνο και την πειραματική εισαγωγή της διδασκαλίας ελληνικών στα αγγλικά σχολεία. Έτσι δημιουργήθηκε το πρώτο ‘Κέντρο Διγλωσσίας’ με εκπαιδευτικούς από Ελλάδα, Κύπρο και ΗΒ και παρήγαγε διδακτικό υλικό. Αργότερα μετονομάστηκε σε
ΚΕΜΕΔΙ: Σκοπός του Κέντρου είναι οι μελέτες για τον ελληνισμό της διασποράς, και η ώθηση στους νεότερους να αναζητήσουν τις ρίζες τους, να γνωρίσουν προσωπικότητες της διασποράς. Οι έρευνες του ΚΕΜΕΔΙ αποδεικνύουν πως αυτή η έρευνα και γνώση θα τονώσει την αυτοπεποίθηση και την εθνική περηφάνια. Οι Έλληνες του ΗΒ έχουν το ένα πόδι στην Ακρόπολη και το άλλο στη Βρετανία.
Παραρτήματα του ΚΕΜΕΔΙ υπάρχουν στη Νότια Αφρική, στην Αυστραλία, στην Κύπρο και την Αμερική. Οι Εκδόσεις Διασποράς έχουν τυπώσει αρκετές σημαντικές έρευνες.
Το Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου και όχι μόνο, οργανώνει υψηλού επιπέδου πολιτιστικές δραστηριότητες που παρακολουθούνται από φιλέλληνες Βρετανούς και όχι μόνο.
Στον εκπαιδευτικό τομέα η διατήρηση και διάδοση της ελληνικής γλώσσας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ως εταίρος στην Ε.Ε. η Ελλάδα δικαιούται να υποβάλλει παρατηρήσεις σχετικά με τη βελτίωση της διδασκαλίας των ελληνικών και τη μελέτη του ελληνικού πολιτισμού. Υποχρεούται επίσης να συνεισφέρει με ανθρώπινο δυναμικό και κάθε μέσο. Τα τελευταία δέκα χρόνια το μόνο πρόγραμμα για ελληνικά στη Βρετανία ήταν το ‘Παιδεία Ομογενών’ που είχε στόχο τη συγγραφή βιβλίων/εγχειριδίων της ελληνικής ως δεύτερης και ξένης γλώσσας καθώς και τη μετεκπαίδευση των εκπαιδευτικών που ζουν εκεί.
- Κεντρικό Εκπαιδευτικό Συμβούλιο: το ΚΕΣ είναι το επίκεντρο των δραστηριοτήτων για τα παροικιακά σχολεία που οργανώθηκαν και διοικούνται από την Εκκλησία, η οποία είχε σημαντική συμβολή σε θέματα παιδείας.
- Ενιαίος Φορέας Ελληνικής Παροικιακής Παιδείας/Εκπαίδευσης Μ. Βρετανίας: μέσω αυτού συντονίζουν τις ενέργειές τους οι εμπλεκόμενοι φορείς για μετεκπαίδευση εκπαιδευτικών, παραγωγή διδακτικού υλικού και την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ ελληνικών και βρετανικών εκπαιδευτικών αρχών.
- Ελληνικό Κολλέγιο Λονδίνου: ιδρύθηκε το 1980 και λειτουργεί ως ημερήσιο, ιδωτικό δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο με δίγλωσσο πρόγραμμα.
- Ελληνικό Σχολείο Λονδίνου: ή Σχολείο της Ελληνικής Πρεσβείας. Λειτουργεί ως ημερήσιο νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο, ισότιμο με τα ελληνικά.
- Επιμορφωτικό Ινστιτούτο Δασκάλων της Ομογένειας Μ. Βρετανίας: επιμορφώνει εκπαιδευτικούς κι ενημερώνει τους Έλληνες του Λονδίνου σε θέματα πολιτισμού και διγλωσσίας. Οργανώνει ομάδες για τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ξένης γλώσσας.
- Κέντρο Διγλωσσίας: λειτούργησε το 1985 μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος για τη διδασκαλία των μητρικών γλωσσών και κάλυψε και την ελληνική. Χρηματοδοτήθηκε από τις αγγλικές εκπαιδευτικές αρχές κι ενίσχυσε τη διδασκαλία της ελληνικής στα αγγλικά σχολεία. Η Αρχιεπισκοπή Θυατείρων έχει δέκα μεγάλα εκπαιδευτικά κέντρα στο Λονδίνο κι επτά έξω από αυτό. Λειτουργεί 8 εξεταστικά κέντρα κοινοτήτων της Αρχιεπισκοπής.
- Ημερήσιο Αγγλο-Ελληνικό Σχολείο Νοτίου Λονδίνου: ξεκίνησε το Σεπτέμβρη του 2000 σαν ολοήμερο, με την οικονομική ενίσχυση των τοπικών εκπαιδευτικών αρχών για να εξυπηρετηθεί το Νότιο Λονδίνο. Υπόκειται στη νομοθεσία των επιδοτούμενων σχολείων. Ενθαρρύνει την ορθοδοξία και το χριστιανικό ήθος σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία, προωθεί δίγλωσσες δραστηριότητες κι ενθαρρύνει την αναβάθμιση της μάθησης.
Στο London School of Economics λειτουργεί Έδρα Ελληνικών Σπουδών με αντικείμενο τη σύγχρονη Ελλάδα και την Κύπρο με αξιόλογο ερευνητικό, διδακτικό και συγγραφικό έργο. Το ίδιο συμβαίνει και με την Εταιρεία Ελλήνων Επιστημόνων Μεγάλης Βρετανίας (1965 Λονδίνο) και την Ελληνική Ιατρική Εταιρεία.
Έντυπα: «Παροικιακή», «Τα Νέα», «Ελευθερία», ‘The Greek Gazette’, ‘Diaspora News’.

5.5 Η Ιδιαιτερότητα της σχέσης Ελληνοκυπρίων και Ελλαδιτών μεταναστών
Η σχέση αυτή πέρασε από σαράντα κύματα. Γενικά ήταν συνεργατικές για την προώθηση των εθνικών θεμάτων και του ελληνικού πολιτισμού. Υπήρχαν όμως και οξύτητες, ιδιαίτερα κατά το Μεσοπόλεμο που προκάλεσαν διαχωρισμούς.
Ελλαδίτες; Προέρχονταν από περιοχή που κέρδισε την ανεξαρτησία της μετά από πολλά βάσανα. Οι περισσότεροι ήταν επιχειρηματίες, υπάλληλοι και φοιτητές.
Ελληνοκύπριοι: βρισκόταν υπό βρετανική κυριαρχία και η αποδημία τους ήταν κυρίως εργατική ενώ πάρα πολλοί ήταν αναλφάβητοι και δεν ήξεραν γρι αγγλικά.
Μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου άλλαξαν πολλά. Το κατά κεφαλήν της εισόδημα αυξήθηκε περισσότερο από το ελληνικό, εξαλείφθηκε σχεδόν απόλυτα ο αναλφαβητισμός, οι περισσότεροι μιλούν φαρσί αγγλικά και είναι εξοικειωμένοι με τους αγγλικούς θεσμούς.
Πάντως υπάρχουν πολλές σχέσεις μεταξύ μας. Έλληνες κι Ελληνοκύπριοι εργάζονται σε κοινούς χώρους, πολλοί σπουδάζουν στη χώρα του άλλου, υπάρχουν επιχειρηματικές ανταλλαγές. Κυρίως όμως, οι δεσμοί σφίγγουν με την κοινή προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού, την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε., και την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα.
Ενώ λοιπόν υπάρχουν διαχωρισμοί, πολλαπλασιάζονται οι κοινές εκδηλώσεις για τους κοινούς σκοπούς.

5.6 Πολιτική Συμμετοχή
Εκτός από ελάχιστες αριστερές ομάδες ο ελληνισμός δεν πολυασχολήθηκε με την πολιτική του ΗΒ. Κατά τον Α’ Παγκόσμιο αγγλοέλληνες προσπάθησαν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη για μια θετική θέση σχετικά με τις φιλοδοξίες της Ελλάδας ως προς τη Μεγάλη Ιδέα. Έτσι ιδρύθηκε ο Αγγλο-Ελληνικός Σύνδεσμος που προωθούσε μια θετική εικόνα της Ελλάδας, οργανώνοντας συγκεντρώσεις και δημοσιεύοντας άρθρα. Υπήρξαν και άλλες προσπάθειες αλλά δεν κατάφεραν πολλά.
Μέχρι σήμερα ο ελληνισμός του ΗΒ δεν μπόρεσε να ανέβει σε υψηλά πολιτικά αξιώματα. Το μόνο που υπάρχει είναι ένας Ελληνοκύπριος δήμαρχος στο Βόρειο Λονδίνο και μερικοί ελληνοκύπριοι που πολιτεύονται σε Δημοτικά Συμβούλια δήμων που έχουν Έλληνες.
Κατά τα άλλα εξακολουθούν οι κοινές προσπάθειες επίλυσης εθνικών θεμάτων.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 1:16 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 – ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΡΣΙΚΗΣ - ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ ΤΗΣ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑΣ

Εισαγωγή
Στο Βυζάντιο αλλά και μετά την Άλωση υπήρχαν στενές επαφές. Οι Έλληνες λόγιοι συνέβαλλαν σημαντικά στην Αναγέννηση μεταφέροντας στην Ιταλία το αρχαίο πνεύμα αθάνατο. Το 19ο αι. πλήθος Ιταλών συνέδραμε στην Επανάσταση.
Σήμερα η Ιταλία δραστηριοποιείται ιδιαίτερα στη διάδοση των νεοελληνικών σπουδών και φιλοξενεί με χαρά τους πολλούς Έλληνες φοιτητές. Στο παρελθόν, γοήτευε αφάνταστα τους Έλληνες.
Η Άλωση προκάλεσε κύματα προσφύγων προς την Ιταλία, που ενίσχυσαν τις υπάρχουσες ελληνικές παροικίες και δημιούργησαν κι άλλες.
Οι έλληνες λόγιοι (Πλήθων Γεμιστός, Μιχαήλ Ψελλός κ.α.) έφεραν εκεί το 15ο αι. πολύτιμα χειρόγραφα και μακραίων πνευματική παράδοση, που μεταλαμπάδευσαν στη Δύση μέσα από μεταφράσεις αρχαίων κειμένων και φιλοσόφων στα ιταλικά πανεπιστήμια.
Οι Έλληνες είχαν σημαντική παρουσία και στο εμπόριο της ανατολικής Μεσογείου ενώ πήραν μέρος και στις ιστορικές ιταλικές πολεμικές συρράξεις.
Ελληνόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας: Υπάρχουν δύο κοινότητες, της Καλαβρίας και της Απουλίας, των οποίων οι κάτοικοι μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούσαν μια αρχαϊκής μορφής ελληνική γλώσσα.
Ελληνόφωνοι της Καλαβρίας: «Γρεκάνοι» ονομάστηκαν από τους Λατίνους, για να τους ξεχωρίζουν από τους Έλληνες της Μητρόπολης.
Ελληνόφωνοι της Απουλίας: «Γκρίκοι¨
Με τον όρο ‘ελληνόφωνοι’ εννοούμε πως αποτελούν γλωσσική μειονότητα και δεν εμφανίζουν εθνική συνείδηση, όπως οι ελληνικές κοινότητες της Ιταλίας. Για τους ελληνόφωνους δεν έχει εξακριβωθεί ο τόπος προέλευσης και ο χρόνος εγκατάστασης. Πρέπει λοιπόν να θεωρηθούν απόγονοι ενός ντόπιου, αρχαίου και βυζ. Ελληνισμού που αποτελούσε την πλειοψηφία τους πρώτους αι. μ.Χ. συρρικνώθηκε όμως με την πάροδο του χρόνου.

Ιταλία: Κοινοβουλευτική δημοκρατία, έκταση 301.249 τετρ. Χλμ. Πληθυσμός: 56,6 εκ. Επίσημη γλώσσα η ιταλική και κάποιες μειονότητες που αναγνωρίζονται από το κράτος. Θρησκεία ο καθολικισμός και αρκετοί μουσουλμάνοι. Μέχρι τις 31 Αυγούστου του 1998 είχε 1.20.214 ξένους ενώ 85.000 παιδιά μεταναστών φοιτούν σε ιταλικά σχολεία.

6.1 Η Ελληνική Διασπορά στην Ιταλία
6.1.1 Νεάπολη (Napoli)
Ως ελληνική αποικία, ονομαζόταν ‘Παρθενόπη’ προς τιμήν της ομώνυμης σειρήνας. Δεν αναπτύχθηκε ιδιαίτερη οικονομική δραστηριότητα όπως οι Έλληνες της Βενετίας ή της Τεργέστης, όμως είχαν αξιόλογη συμβολή στις σχέσεις μεταξύ Ισπανίας (που είχε υπό την κυριαρχία της τη νότια Ιταλία) και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που αλώνιζε στη Μεσόγειο από το 16ο έως το 18ο αι.
Οι πρώτες εγκαταστάσεις Ελλήνων στη Νάπολη έγιναν μετά την τουρκική κατάκτηση της Πελοποννήσου, τα πρώτα 20 χρόνια μετά την Άλωση.
Η δεύτερη εγκατάσταση έγινε τη διετία 1532 – 1534 όταν ο Ιταλός στρατηγός Ανδρέα Ντόρια γύρισε νικητής από την Ελλάδα, έχοντας μαζί του πλήθος Πελοποννήσιων της Πάτρας, της Κορώνης και της Μεθώνης.
Ως συνήθως η πρώτη γενιά μεταναστών τσακώθηκε με τη δεύτερη, με αφορμή τη διαχείριση της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων, που ιδρύθηκε το 1518. το 1561 ιδρύθηκε η Αδελφότητα των Αγίων Πέτρου και Παύλου κι έθεσε διάφορα θέματα. Φανταστείτε πως τα προβλήματα διοίκησης και διαχείρισης της κοινοτικής περιουσίας λύθηκαν μόλις πρόσφατα.
Οι Ναπολιτάνοι βασιλιάδες επέτρεψαν την ελεύθερη άσκηση δόγματος. Η ζηλότυπη προστασία της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης απομόνωσαν τους Έλληνες από τους ντόπιους και η τελική τους επιβίωση εξαρτήθηκε αποκλειστικά σχεδόν από την τύχη της αδελφότητας.
Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο διαφοροποίησης ήταν ο μεγάλος αριθμός Ελλήνων Αρβανιτών που λόγω καταγωγής κατέληγαν στην Απουλία, τη βόρεια Καλαβρία και τη Σικελία. Όταν αργότερα έφτασαν εκεί ομόγλωσσοι από τη Β. Ήπειρο, εξελίχθηκαν σε αμιγώς αλβανόφωνες ομάδες που διατήρησαν εν μέρει την ορθόδοξη λατρεία.
Οι αστοί και οι ματσωμένοι προτιμούσαν τη Νάπολη, δημιουργώντας έτσι μια ομάδα πλουσίων που επέβαλλε ταξική διαφορά στην κοινότητα. Από τη μια ζητούσαν τη διατήρηση της ταυτότητάς τους, από την άλλη να βολευτούν στην τοπική κοινωνία και να αποκτήσουν τίτλους ευγενείας.
Στην ελληνική παροικία της Νάπολης αρκετοί ήταν ναυτικοί, οι περισσότεροι όμως ήταν στρατιώτες. Στρατεύονταν ως πεζικάριοι ή έφιπποι για το Μακεδονικό Τάγμα (17ος -18ος αι.) και το σώμα Μακεδόνων Κυνηγών το οποίο καλόβλεπε η Φιλική Εταιρεία. Η κοινότητα διατηρούσε δεσμούς με την πατρίδα και συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση.
Σήμερα η ελληνική κοινότητα της Νάπολης είναι από τις πιο δραστήριες σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, επιστημονικές συναντήσεις και ομιλίες. Μεγάλο ενδιαφέρον συγκεντρώνει το περιοδικό Ελληνικά Μηνύματα. Άλλωστε η πόλη είναι έδρα του Έκτου Στόλου του ΝΑΤΟ όπου υπηρετούν αρκετοί Έλληνες.
Το αρχαίο πνεύμα ήταν πάντα παρών στη Νάπολη και το φιλελληνικό αίσθημα επίσης. Από το 18ο αι. λειτουργεί πανεπιστημιακή έδρα της νέας ελληνικής ενώ πολλοί Ναπολιτάνοι έλαβαν μέρος στην Επανάσταση.

6.1.2 Λιβόρνο
Λιβόρνο: Βορειοδυτική πόλη στην Τυρρηνική Θάλασσα με ναυπηγεία από την εποχή των Μεδίκων. Είναι το κύριο λιμάνι της Τοσκάνης. Κατά τα μέσα του 18ου αι. ο δούκας Κοσμάς Α΄ δημιούργησε μια δογματική ασπίδα για να αντιμετωπίσει τις επιδρομές των μωαμεθανών πειρατών. Για αυτό το λόγο προσέλκυσε στο Λιβόρνο πολλούς χριστιανούς που στρατολόγησε στο Τάγμα του Αγ. Στεφάνου της Πίζας. Το 1572 κάλεσε αρκετούς Έλληνες στους οποίους προσέφερε προνόμια κι εφόδια αρκετά για να εγκατασταθούν. Ευνόησε ιδιαίτερα όσους παντρεύτηκαν ντόπιες.
Το 1591 διόρισε κυβερνήτη τον Έλληνα Βολτέρρα κι έχτισε τη συνοικία Borgo dei Greci. Το 1601 χτίστηκε εκκλησία.
Το 1613 άρχισαν τα προβλήματα, με την άφιξη Συρίων ουνιτών. Η συνύπαρξη προκάλεσε έριδες και δίχασε. Οι Έλληνες ζήτησαν άδεια για δική τους εκκλησία, στην οποία δώρισε πολύτιμα σκεύη η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας.
Για δυο αιώνες, η ελληνική παροικία του Λιβόρνο αποτελούνταν από πλούσιους και μορφωμένους εμπόρους (Βλαστοί, Μαυροκορδάτοι, Τοσίτσες) κι ανέπτυξε μεγάλη εμπορική δραστηριότητα. Όλοι αυτοί οργανώθηκαν σε αδελφότητα το 1775 εκτελώντας κοινωφελή έργα. Η πόλη ήταν το ορμητήριο του Μαυροκορδάτου και η δεύτερη πατρίδα του Αντρέα Κάλβου.
Σήμερα δεν έχει μείνει τίποτα. Πολλά μνημεία της πόλης καταστράφηκαν το Β’ Παγκόσμιο και το μόνο που έμεινε να μαρτυρά την αλλοτινή αίγλη είναι το νεκροταφείο της πόλης. Η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού αναφέρει πως γίνεται προσπάθεια από το κράτος να αναβιώσει η κοινότητα.

6.1.3 Βενετία
Υπήρχαν Έλληνες στη Βενετία πολύ καιρό πριν την Άλωση γιατί η Β. θεωρούνταν ‘κόρη του Βυζαντίου’. Η πόλη όφειλε υπακοή στο βυζ. Αυτοκράτορα, επί της ουσίας όμως ήταν ελεύθερη και ωραία. Όταν αναπτύχθηκε το εμπόριο μεταξύ των δυο μερών εγκαταστάθηκαν στη Βενετία πολλοί Έλληνες έμποροι και ναυτικοί. Την περίοδο της Ενετοκρατίας ζούσαν εκεί έλληνες λόγιοι και καλλιτέχνες. Μετά την Άλωση η μετανάστευση αυξήθηκε και το 1686 ζούσαν εκεί 40.000 δικά μας άτομα.
Ένα από τα κυριότερα προβλήματα των Ελλήνων ήταν η άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Το 1511 οργανώθηκαν στην Αδελφότητα του San Nicolo κι ως αντάλλαγμα για τις στρατιωτικές τους υπηρεσίες πήραν την άδεια της Γαληνοτάτης (Βενετία) για την ανέγερση μεγαλοπρεπούς ναού, του San Giorgio de Greci. Η Αδελφότητα είχε κυριλέ μέλη όπως το Μάρκο Μουσούρο και τον Ιανό Λάσκαρι. Αυτοί ήταν φίλοι με τον πάπα Λέοντα Ι’ που ήταν πολύ προοδευτικός τύπος και φωτισμένο μυαλό, κι έτσι κατάφεραν ώστε οι συμπατριώτες τους να λάβουν την εύνοια του Βατικανού και να έχουν σχεδόν απόλυτη θρησκευτική ελευθερία.
Παρά τα προβλήματα μεταξύ Λατίνων και ορθόδοξων ιερέων, η κοινότητα αυξήθηκε και σύντομα οι Έλληνες έμποροι κι εφοπλιστές συναγωνίζονταν τους βενετσιάνους αριστοκράτες σε φράγκα. Η Αδελφότητα εκτελούσε το φιλανθρωπικό της έργο και χρηματοδοτούσε την ανέγερση μνημείων. Εκεί έζησαν και εργάστηκαν ο κρητικός ζωγράφος Μιχαήλ Δαμασκηνός και ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Η Αδελφότητα και η Μητρόπολη της Βενετίας απέκτησαν τέτοιο κύρος ώστε το 1616 ο προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας μετέφερε εκεί την έδρα της μητρόπολης της Φιλαδέλφειας.
Η Αδελφότητα ίδρυσε τη Φλαγγίνειο Σχολή (1622) που λειτούργησε για περισσότερους από δυο αι. και φιλοξένησε πάνω από πεντακόσιους Έλληνες φοιτητές. Οι σχολές της Βενετίας διέδωσαν την ουμανιστική παιδεία και η βενετική παροικία αναδείχτηκε σε εκπαιδευτική εστία του ελληνισμού.
Στη Βενετία εργάστηκε ο σούπερ ντούπερ ουάου εκδότης Άλδος Μανούτιος που έφερε σε επαφή το δυτικό κόσμο με τους αρχαίους και τότε σύγχρονους συγγραφείς. Τα βιβλία του τυπώνονταν σε χιλιάδες αντίτυπα (και τα δικά μου μια μέρα..) και τροφοδοτούσαν όλον τον ελληνισμό. Στα ελληνικά τυπογραφεία της Βενετίας εργάστηκαν γενεές Ελλήνων τεχνιτών και καλλιτεχνών.
Το 1797 ο Ναπολέων κατέλαβε τη Βενετία και κατέσχεσε την περιουσία της Αδελφότητας. Έτσι η διάλυσή της επισπεύστηκε. Το εμπόριο και η οικονομία μετακόμισαν στη βόρεια Ευρώπη και ιδρύθηκε το νέο ελληνικό κράτος το 1830. αυτοί οι λόγοι οδήγησαν τους Έλληνες να αποχωρήσουν από τη Βενετία. Η κοινότητα διαλύθηκε τελείως όταν καταστράφηκε η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και ενοποιήθηκε η Ιταλία (1871).

6.1.4 Τεργέστη
Η Τεργέστη κυριαρχούσε στην Αδριατική έχοντας προνομιακό καθεστώς ως ελεύθερο λιμάνι. Το 1719 ο αυτοκράτορας Κάρολος ΣΤ’ την κήρυξε ελεύθερο λιμάνι που μπορούσε να συνδιαλέγεται με όλες τις εθνότητες, κάνοντάς την έτσι καίριο οικονομικό κόμβο διεθνώς. Μετά την πτώση της Βενετίας πολλοί Έλληνες έμποροι μετέφεραν εκεί τις επιχειρήσεις τους.
Οι πρώτοι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην Τεργέστη το β’ μισό του 17ου αι. λόγω εκκλησιαστικών γεγονότων. Το 1750 μια ομάδα Ελλήνων έλαβε άδεια από τη Μαρία Θηρεσία να χτίσει ορθόδοξο ναό. Τα προνόμια όμως αφορούσαν και ομόδοξους Σέρβους κι έτσι οι δυο εθνότητες πλακώθηκαν. Το 1787 οι Έλληνες κατάφεραν να ιδρύσουν αποκλειστικά δικό τους ναό, Αγ. Τριάδα – Αγ. Νικόλαος και το 1786 έφτιαξαν κοινότητα. Το 1801 ιδρύθηκε σχολείο με πολύ καλούς δασκάλους. Το 1822 ζούσαν πια στην Τεργέστη 3.200 άτομα που έλεγχαν το εμπόριο της Ανατολής. Ήταν αρχικά μεσίτες και πράκτορες χονδρικής και λιανικής πώλησης με οικογενειακές εταιρείες που έδρευαν στη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, τη Χίο, την Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο αλλά και σε ευρωπαϊκές πόλεις όπως η Βιέννη, η Μασσαλία κ.α. καθώς και στη Νέα Υόρκη. Συμμετείχαν στη διοίκηση του εμπορικού επιμελητηρίου και ήταν μέτοχοι σε επιχειρήσεις υφαντουργίας και μεταλλουργίας. Διακρίθηκαν επίσης στη βιοτεχνία και κυρίως στον ασφαλιστικό κλάδο. Το 1789 ιδρύθηκε η πρώτη ελληνική εταιρεία ασφαλίσεων κι ακολούθησαν κι άλλες.
Η εκδοτική δραστηριότητα των ‘Τριεστίνων’ είναι επίσης σημαντική. Η ‘Ημέρα’, η ΄Κλειώ’ και ο ‘Εμπορικός Ταχυδρόμος’ ενημέρωναν τους Έλληνες Δύσης και Ανατολής.
Επίσης σημαντική ήταν η συμβολή της Τεργέστης στην Απελευθέρωση. Εκεί συνελήφθη το 1797 ο Ρήγας Φερραίος, υπήρχαν αρκετά μέλη της Φιλικής Εταιρείας και έκανε κι ένα πέρασμα ο Αλέξανδρος Υψηλάντης πριν πάει στην Ελλάδα.
Σήμερα η παροικία της Τεργέστης τείνει προς εξαφάνιση, αν κι οι εναπομείναντες Έλληνες προσπαθούν να διαφυλάξουν την ιστορική τους κληρονομιά στο μουσείο και τη βιβλιοθήκη της κοινότητας.

6.1.5 Οι Μανιάτες της Ιταλίας και της Κορσικής
Το 17ο και το 18ο αι. έγιναν πολλές μετακινήσεις από τη Μάνη προς την Τοσκάνη και την ιταλική επικράτεια όπως και προς την πόλη Cargese της Κορσικής. Η Κορσική τώρα ανήκει στη Γαλλία, αλλά τότε ήταν Ιταλική. Αυτές οι μετακινήσεις ήταν ομαδικές και προγραμματισμένες. Τα κίνητρα δεν ήταν μόνο οικονομικά και εμπορικά αλλά και διαβίωσης. Συνήθως συμμετείχε όλο το μανιάτικο χωριό υπό την καθοδήγηση των επιφανέστερων οικογενειών. Οι μανιάτες εκπρόσωποι ερχόντουσαν σε επαφή με τους ιταλούς άρχοντες κι έπαιρναν άδεια μετοίκησης καθώς και υλική υποστήριξη. Όσοι πήγαν στην Τοσκάνη διαπραγματεύτηκαν με το δούκα Κόζιμο Γ’ των Μεδίκων. Όσοι πήγαν στην Cargese συνεννοήθηκαν με τις αρχές της Γένοβας. Όσοι πήγαν στη νότια Ιταλία αποβιβάστηκαν στον Τάραντα.
Οι Μανιάτες δεσμεύτηκαν πως θα υπηρετούν τους άρχοντες και θα ασπαστούν τον καθολικισμό. Αν και δεν τήρησαν τελείως το δεύτερο όρο, οι σχέσεις με τους Ιταλούς ήταν φιλικές. Αρκετοί όμως δε μπόρεσαν να προσαρμοστούν στην ελώδη περιοχή της Τοσκάνης και μερικοί γύρισαν στην πατρίδα, ενώ άλλοι πήγαν στο Λιβόρνο. Οι υπόλοιποι εξιταλίστηκαν νωρίς, πιθανόν λόγω του χαμηλού μορφωτικού τους επιπέδου που δεν τους επέτρεψε να αντισταθούν στη νέα τους πατρίδα.

6.1.6 Οι Έλληνες της Ιταλίας σήμερα
Οι Έλληνες σήμερα στην Ιταλία είναι περίπου 4.500 και βρίσκονται διασκορπισμένοι κυρίως στις βόρειες βιομηχανικές πόλεις Μιλάνο και Τορίνο. Οι φοιτητές μένουν κυρίως στη Μπολόνια τη Φλωρεντία και τη Νάπολη και φτάνουν τις 14.000. Παλιότερα οι Έλληνες φοιτητές ήταν οργανωμένοι σε λαμπρά σωματεία.
Οι Έλληνες στην Ιταλία ασχολούνται με το εμπόριο και τα ελεύθερα επαγγέλματα ενώ αρκετοί έγιναν και δημόσιοι υπάλληλοι, πριν καν μπει η Ελλάδα στην Ε.Ε.
Οι ελληνικές κοινότητες χαρτογραφούνται ανάλογα με τα προξενεία: Ρώμη, Μιλάνο, Γένοβα, Νάπολη και Βενετία, Τεργέστη, Μπάρι και Κατάνη.
Οι Έλληνες της Ιταλίας είναι πλήρως ενσωματωμένοι και δεν έχουν συστηματική οργάνωση. Τη δεκαετία του 80 όμως, ιδρύθηκαν κάποιοι σύλλογοι, όπως ο ‘Μορφωτικός Σύλλογος Ελληνίδων της Νάπολης’, ο «Σύλλογος Πιεμόντε-Ελλάδας», κ.α. Την πολιτιστική δραστηριότητα συμπληρώνουν οι έδρες Νεοελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας, τα Ινστιτούτα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών της Ρώμης, κ.α.
Η νέα ελληνική και η φιλολογία διδάσκονται σε αρκετά πανεπιστήμια, με αξιόλογο ερευνητικό διδακτικό κι εκδοτικό έργο.
Ινστιτούτο Βενετίας: η μελέτη της ελληνικής ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο μέσα από βενετικά και ιταλικά αρχεία. Χορηγεί υποτροφίες σε νέους, προσκαλεί επιστήμονες και τα πορίσματα δημοσιεύονται στο περιοδικό ‘Θησαυρίσματα’. Ιδρύθηκε το 1951 σε εφαρμογή μορφωτικής συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας – Ιταλίας. Είναι το μόνο ελληνικό κέντρο επιστημονικής έρευνας του εξωτερικού. Υπάγεται στο Υπ. Πολιτισμού κι ο διευθυντής του εκλέγεται από την Ακαδημία Αθηνών. Διαθέτει πλούσια βιβλιοθήκη, μουσείο και αρχείο πολύτιμων ντοκουμέντων για τη δράση των Ελλήνων της Βενετίας και του ελληνισμού κατά τη Ενετοκρατία και Τουρκοκρατία.
Στην Ιταλία λειτουργούν σχολεία μητρικής γλώσσας για Έλληνες (Τορίνο, Μιλάνο, Γένοβα). Διδάσκουν Έλληνες που στέλνει το υπ. Παιδείας. Πάντως η εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στην Ιταλία είναι προβληματική. (το ίδιο και η εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στην Ελλάδα).
Η ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ιταλίας υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Αυστρίας κι έχει στη χώρα δυο επισκόπους (Ρώμης & Νεαπόλεως). Οι υπόλοιπες κοινότητες καλύπτονται από ιερείς. Πάντως η δραστηριότητά της περιορίζεται στα λειτουργικά της και δεν αφορά τομείς όπως ο πολιτισμός.

6.2 Ελληνόφωνα Χωριά της Ν. Ιταλίας
6.2.1 Γεωγραφική και ιστορική αναδίφηση των ελληνόφωνων περιοχών της νότιας Ιταλίας.
Απουλία: οι εκεί ελληνόφωνοι κατοικούν στην Terra d’ Otranto ή & Grecia salentina σε εννέα κοινότητες. Ανεπίσημα, ο Γκρίκοι της Απουλίας είναι 9.000 και φυσικοί ομιλητές αλλά αυτό δεν είναι εξακριβωμένο
Ρήγιο Καλαβρίας: βρίσκεται 500 χλμ πιο νότια, στη νοτιοανατολική πλαγιά του βουνού Aspromonte. Οι ελληνόφωνες κοινότητες αποτελούν την ιστορική Bovesia. Οι ονομασίες τους είναι ιταλικές και γκρεκανικές. Το 1949 ανέρχονταν σε 2.200 ενώ σήμερα είναι πολύ λιγότεροι.
Οι δυο αυτές περιοχές διαχωρίζονται από τη μορφολογία του εδάφους. Η Grecia salentina είναι πεδινή και άγονη ενώ η Bovesia είναι ορεινή και δυσπρόσιτη με συχνές φυσικές καταστροφές. Παρά τη σύγχρονη σχετική ευμάρεια του Σαλέντο, στις δυο περιοχές επικρατούσαν παλαιότερα οι ίδιες συνθήκες.
Κατά την Αρχαιότητα υπήρξαν σπουδαία κέντρα εμπορίου και πολιτισμού, άρχισαν όμως να παρακμάζουν την περίοδο του Βυζαντίου.
Στα μεταβυζαντινά χρόνια, το βάρος μετατοπίστηκε στη βόρεια Ιταλία και την κεντρική Ευρώπη, έτσι αυτά έγιναν παρακατιανά. Οι σημαντικές, αρχαιοπρεπείς πόλεις τους έχασαν τη στρατηγική και θρησκευτική σημασία τους και μπήκαν στο περιθώριο.
Αυτή η ιδιαιτερότητα του Σαλέντο και της Μποβεσίας αποτυπώνονται στις ασχολίες των κατοίκων τους. Οι Γκρίκοι ήταν κυρίως αγρότες ενώ οι Γκρεκάνοι ήταν κτηνοτρόφοι.
Μια αμφιλεγόμενη από τους ιστορικούς περίοδος ανάτασης φαίνεται να είναι η περίοδος όπου οι Βυζαντινοί κυβερνούσαν την Καλαβρία και την Απουλία (μέχρι τον 11ο αι.). Σημαντική ήταν η συμβολή των μοναχών του τάγματος του Αγ. Βασιλείου. Τα μοναστήρια τους λειτουργούσαν ως κέντρα κοινωνικής οργάνωσης και θύλακες καλλιέργειας και διάδοσης γνώσης και τέχνης. Στα σπουδαστήρια της Καλαβρίας ανθούσαν οι ‘σχολές καλλιγραφίας’ που δημιούργησαν παράδοση στη βυζαντινή τέχνη. Εκεί άνθησε επίσης ο νοτιοϊταλικός ουμανισμός, εφάμιλλος της ιταλικής Αναγέννησης με κύριο πρωταγωνιστή τον ποιητή και λόγιο Γεώργιο Καλλιπολίτη.
Σήμερα οι ελληνόφωνοι είναι καθολικοί καθώς η ορθοδοξία εκλείπει από το 16ο αι.

6.2.2 Χαρακτηριστικά των ελληνοϊταλικών ιδιωμάτων και θεωρίες για την προέλευσή τους
Τα ελληνοϊταλικά ιδιώματα ανακαλύφθηκαν το 1821 (Γκρίκο στην Απουλία, γκρεκάνικο στην Καλαβρία), όταν διαπιστώθηκε η επιβίωση ελληνικών γλωσσικών πολιτιστικών στοιχείων. Υπάρχουν δυο θεωρίες:
- ρωμαϊκή: τα ελληνοϊταλικά ιδιώματα πήγαν στην Ιταλία με τις μεταναστεύσεις πληθυσμού που ακολούθησαν τα γεγονότα της Ανατολής (κατακτήσεις, Εικονομαχία) και άκμασαν το 10ο και 11ο αι.
- αρχαϊκή: τα ιδιώματα αυτά είναι επιβιώσεις της αρχαιοελληνικής διαλέκτου (δωρική) που μιλούσαν στη νότια Ιταλία από την εποχή του αποικισμού της Μεγάλης Ελλάδας που διατηρήθηκε έστω και φθαρμένη, μέσα από τη συμβίωση με τη λατινική γλώσσα. Μετέπειτα μετανάστες την ανανέωσαν αλλά βοηθήθηκε από τις γεωγραφικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες των δυο περιοχών. Κάποια γλωσσικά στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτήν τη θεωρία, γιατί είναι κοινά και στις δύο περιοχές, διαφοροποιώντας τα από άλλες ελληνικές διαλέκτους:
α) η διάσωση του δωρικού – α ( nasida αντί νησίδα)
β) η προφορά των διπλών συμφώνων (thamme) και
γ) ο σχηματισμός του αρχαιοελληνικού υπερσυντέλικου με περιφραστικό τρόπο (immo camonda αντί ‘είχα κάνει’).
Βέβαια, και οι ρωμαϊστές έχουν τα επιχειρήματά τους, όπως το ότι υπάρχουν πλήθος λεξιλογικών ενδείξεων που φέρνουν τα ιδιώματα πιο κοντά στις νεοελληνικές διαλέκτους.

6.2.3 Πολιτισμική φυσιογνωμία των ελληνόφωνων και σημερινή κατάσταση της γλώσσας
Οι ελληνόφωνοι έχουν πλούσια γλωσσική και πολιτισμική παράδοση, ορισμένα ήθη και έθιμα συγκρίνονται με ελλαδικά αντίστοιχα. Οι παραδόσεις αυτές όμως γίνονται όλο και περισσότερο παρελθόν όπως και η γλώσσα που πλέον χρησιμοποιείται αποσπασματικά. Τα ιδιώματα αυτά που είναι κράμα ιταλικής και ελληνικής φθείρονται από το 1800 κι όπως είναι φυσιολογικό τείνουν να εκλείψουν. Ο κόσμος προχωράει.
Σήμερα, και στις δυο ελληνόφωνες περιοχές υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες ως προς την προστασία των ιδιωμάτων. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στη γνωριμία με τη σύγχρονη Ελλάδα και την εκμάθηση της νέας ελληνικής. Οι αρχές της Απουλίας και της Καλαβρίας εισάγουν τη διδασκαλία της στα σχολεία προκειμένου να ενταθούν οι πολιτιστικές ανταλλαγές με την Ελλάδα αλλά και για να δοθεί τουριστική ώθηση προς τα εδώ. Τους ίδιους στόχους έχουν και να φρέσκα Νομαρχιακά Ινστιτούτα Ελληνόφωνων Σπουδών στην Απουλία και την Καλαβρία.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
ollthatjazz
Χρήστης
Χρήστης


Ένταξη: Apr 17, 2007
Δημοσιεύσεις: 2416
Τόπος: Αθήνα

ΔημοσίευσηΔημοσιεύθηκε: Τρι Μάρ 20, 2012 1:22 pm    Θέμα δημοσίευσης: Απάντηση με παράθεση αυτού του μηνύματος

ΤΟΜΟΣ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

7.1 Στοιχεία από τη Νεότερη Ιστορία του Ελληνισμού των Βαλκανίων
Η νοτιοανατολική Ευρώπη υπήρξε σημαντικό πεδίο ιστορικής εξέλιξης των Ελλήνων και συνεχίζει μέχρι σήμερα.. Άλλωστε, τα πρώτα 100 χρόνια (που ως γνωστόν είναι πάντα δύσκολα) μετά την ίδρυση του νέου κράτους, οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν εκτός ελλαδικού χώρου, στα ευρωπαϊκά και μικρασιατικά εδάφη της Οθωμαντικής Αυτοκρατορίας. Υπήρχε μεγάλη ανομοιογένεια και γεωγραφικές διαφοροποιήσεις κοινωνικού, οικονομικού, εθνογραφικού και πολιτισμικού χαρακτήρα. Οι ελληνικές κοινότητες στη Βουλγαρία και οι παροικίες στη Ρουμανία, τη νότια Ρωσία και την Αυστροουγγαρία, ήταν αρκετά σημαντικές.
Το κίνητρο για να δημιουργηθούν ήταν το εμπόριο (για τα λεφτά τα κάνεις όλα, για τα λεφτά δε μ’ αγαπάς). Η βάση τους ήταν τα εμπορικά περάσματα που έγιναν εμπορικά κέντρα και αστικοί χώροι. Για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, Έλληνας σήμαινε επαγγελματικά, πλανόδιος πωλητής ή έμπορος. Οι Έλληνες διέπρεψαν σε αυτό, αναρριχήθηκαν κοινωνικά και οικονομικά και συνέβαλλαν στον εξευρωπαϊσμό των Βαλκανικών λαών.
Η ελληνική αστική τάξη της Βαλκανικής εκσυγχρόνισε και ανανέωσε την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Υπήρξε φορέας των ιδεών του Διαφωτισμού, της εθνικής ανεξαρτησίας και της πολιτικής ελευθερίας. Έτσι αναπτύχθηκε η ελληνική εθνική συνείδηση και δόθηκε βοήθεια στο απελευθερωτικό κίνημα. Καθόριζε σε μεγάλο βαθμό την εξωτερική κυρίως πολιτική του ελληνικού κράτους κι αμφισβητούσε τη λειτουργία του ως πραγματικό εθνικό κέντρο.
Οι Έλληνες της διασποράς που έμεναν στο ευρωπαϊκό τμήμα του οθωμανικού κράτους, έμεναν σε πανάρχαιες κοιτίδες, όπου συνυπήρχαν κι ανταγωνίζονταν άλλες ομάδες όπως οι Σέρβοι, οι Βούλγαροι, οι Σλάβοι, οι Αλβανοί, οι Τούρκοι, οι Βλάχοι, οι Εβραίοι.
Μέχρι τα μέσα του 19ου αι. οι Έλληνες κυριαρχούσαν σε όλα τα επίπεδα κι είχαν καταφέρει να εξελληνίσουν τις χριστιανικές εθνότητες, διευκολύνοντας την ενσωμάτωση. Μέχρι το 1880 οι έμποροι και η ανώτερη αστική τάξη μιλούσε ελληνικά και έπαιρναν αρχαία ονόματα ως κοινωνική καταξίωση.
Γραικομάνοι: πληθυσμιακές ομάδες ή άτομα που είχαν ελληνική εθνική συνείδηση , με ορισμένα χαρακτηριστικά (γλώσσα, ήθη κι έθιμα) ήταν άλλης προέλευσης.
Μέσω της Ορθόδοξης Εκκλησίας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου η ελληνική κουλτούρα και τα σχολεία κυριάρχησαν μέχρι τα μέσα του 19ου αι. όταν εμφανίστηκαν ο βουλγαρικός, ο σερβικός και ο ρουμανικός εθνικισμός. Σε περιοχές όπως η Μακεδονία, η Θράκη, η Ανατολική Ρωμυλία και η Ήπειρος οι αντιπαραθέσεις και οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές. Οι εθνικισμοί αυτοί επέδρασαν στη δημιουργία των αντίστοιχων κρατών, που για να εδραιωθούν έπρεπε να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν την εθνική αστική τάξη τους. Ο μόνος τρόπος για να γίνει αυτό ήταν η εξόντωση των Ελλήνων σε όλα τα επίπεδα καθώς είχαν τα φράγκα αλλά όχι αρκετό πληθυσμό. Όταν έχασαν τα φράγκα έχασαν και την κυριαρχία κι ο τρόπος να αμυνθούν ήταν ο πολλαπλασιασμός των ελληνικών σχολείων.
Μέχρι τα πρώτα 20 χρόνια του 20ου αι. μεγάλο τμήμα της διασποράς επηρεάστηκε από το κίνημα του αλυτρωτισμού. Στόχος του ήταν να ενσωματωθούν όλοι οι ελληνικοί πληθυσμοί και οι περιοχές που ζούσαν, στο νέο κράτος. Τέτοιες περιοχές ήταν η Ήπειρος, η Θράκη και η Ανατολική Ρωμυλία. Οι λαοί της βαλκανικής έμεναν απέξω γιατί δε συνόρευαν με το ελληνικό κράτος.
Οι Βαλκανικοί πόλεμοι και ο Α’ Παγκόσμιος συρρίκνωσαν τον ελληνισμό και τον ανάγκασαν να καταφύγει στη μαμά πατρίδα. Όσο κράτησε ο Μεσοπόλεμος η Ελλάδα διατήρησε στενούς δεσμούς με όσους έμεναν σε χώρες τις νοτιοανατολικής Ευρώπης, αν και σπανίως ανέσυρε μειονοτικά ζητήματα κι αυτό μόνο σε περίπτωση ανάγκης. Προτιμούσε να τους προσέχει μέσα από τις καλές της σχέσεις με τη χώρα που τους φιλοξενούσε κι αυτό σε γενικές γραμμές ήταν το πιο σωστό. Βέβαια, υπήρχε και ο φόβος των αντιποίνων.
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, τα κομμουνιστικά καθεστώτα απέκοψαν την Ελλάδα από τα Βαλκάνια και τη δυνατότητα να τα εποικίσει. Μετά το 1974 και κυρίως μετά το 1989 οι επαφές και οι σχέσεις αποκαταστάθηκαν μεταξύ Ελλάδας, Βαλκανικών χωρών και της ελληνικής διασποράς σε αυτές.

7.1.1 Η Ιδιαιτερότητα και οι κατηγορίες της ελληνικής διασποράς στα Βαλκάνια
Συμβατικά μπορούμε να θεωρήσουμε μέρος του ΕτΔ τους Έλληνες που μένουν εκτός για πάνω από ένα έτος και ανήκουν στην ιστορική ή τη σύγχρονη διασπορά.
Ιστορική: ομάδες με διαχρονική ή ιδιαίτερα μακρόχρονη παρουσία (ιστορική μειονότητα) σε χώρες της αλλοδαπής
Σύγχρονη: όσοι μετανάστευσαν για οικονομικούς, εκπαιδευτικούς ή πολιτικούς λόγους και οι απόγονοί τους.
Όσοι ανήκουν και στις δυο κατηγορίες διακρίνονται από τον υπόλοιπο πληθυσμό της χώρας φιλοξενίας με υποκειμενικά και αντικειμενικά κριτήρια:
Υποκειμενικό κριτήριο: η εθνική συνείδηση
Αντικειμενικά κριτήρια: η γλώσσα, η θρησκεία, οι παραδόσεις, ο πολιτισμός, η καταγωγή.
Ως εγκυρότερο κριτήριο θεωρείται σήμερα ο αυτοπροσδιορισμός μέσω της εθνικής συνείδησης και υπέρ αναπληρώνει την απουσία ενός ή περισσότερων αντικειμενικών χαρακτηριστικών.
Ο ρόλος που έπαιξαν και προσπαθούν να παίξουν οι Έλληνες στα Βαλκάνια δίνει μια ιδιαιτερότητα στην ελληνική διασπορά των Βαλκανίων σε σχέση με τις άλλες. Για παράδειγμα έχουμε τη μοναδική, διεθνώς αναγνωρισμένη ελληνική εθνική μειονότητα στην Αλβανία.
Η ιδιαιτερότητα αυτή οφείλεται σε τρεις λόγους:
1. Γεωγραφική ιδιομορφία: συνίσταται στην εδαφική εγγύτητα των εγκαταστάσεών της προς την ελλαδική επικράτεια.
2. Χρονική ιδιομορφία: ο αρχικός πυρήνας της συγκροτήθηκε πολύ πριν την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους και στις περισσότερες περιπτώσεις θεωρείται αυτόχθων.
3. Πολιτική ιδιομορφία: αναφέρεται στο σημερινό οικονομικό και στρατηγικό ενδιαφέρον της Ελλάδας για τα Βαλκάνια και το ρόλο που μπορεί να παίξει η Ελλάδα στην περιοχή (κανονικά η Ελλάδα θα πρέπει να ασχοληθεί με τα εσωτερικά της, αλλά ας μην το κάνουμε θέμα).
Με κριτήριο τη χρονική του προέλευση, ο ΕτΔ της νοτιοανατολικής Ευρώπης έχει δυο κατηγορίες και πέντε υποομάδες.
Ιστορική διασπορά: αυτόχθονες και απόδημοι της οθωμανικής περιόδου
Σύγχρονη διασπορά: πολιτικοί πρόσφυγες του Εμφυλίου, οι φοιτητές μετά το 1974 και οι επιχειρηματίες μετά το 1989.

7.1.2 Η σύγχρονη κατάσταση των Βαλκανίων και η θέση της Ελλάδας
Το 1989 ήρθαν τα πάνω κάτω στη νοτιοανατολική Ευρώπη διότι:
Α) έπεσαν τα κομουνιστικά καθεστώτα
Β) έγινε αγωνιώδης προσπάθεια να ενταχθούν αυτά τα καθεστώτα στην Ευρώπη του μετά το 1950
Γ) της διαδικασίας μετάβασης αυτών των χωρών προς την ελεύθερη οικονομία
Έτσι δημιουργήθηκε ένας ενιαίος βαλκανικός χώρος. Η Ελλάδα μαζί με τις άλλες χώρες της Ευρώπης εξακολουθεί να βοηθά ως προς την εξομάλυνση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών αυτών των χωρών, για να εδραιωθεί η ειρήνη και να ανασυγκροτηθούν οι οικονομίες τους. Η πολιτική της βασίζεται στους κανόνες του διεθνούς δικαίου και της καλής γειτονίας.
Οι ελληνικές εξαγωγές στα Βαλκάνια, την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και του Εύξεινου Πόντου πενταπλασιάστηκαν το διάστημα 1989-1997 δημιουργώντας ένα ευνοϊκότερο κλίμα για τους Έλληνες επιχειρηματίες σε σχέση με τους άλλους ξένους. Παράγοντες αυτού είναι:
Α) η γειτνίαση
Β) η συμπάθεια για τους Έλληνες (είμαστε αξιαγάπητοι, δε μπορείς να πεις..)
Γ) η ελληνική εμπειρία επιχειρηματικότητας σε ασταθή περιβάλλοντα
Δ) η απροθυμία ανάληψης επενδυτικών πρωτοβουλιών από επιχειρήσεις άλλων χωρών
Άρα :
- η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας
- το θεσμικό πλαίσιο της ελεύθερης οικονομίας της
- το σχετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο των πολιτών (τα βιβλία είναι παλιά, υπενθυμίζω)
- η ενεργή συμμετοχή της στην Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ
δίνουν τη δυνατότητα στη χώρα μας να παίξει σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις, χωρίς αυτό να σημαίνει πως αναζωπυρώνεται ο εθνικισμός ή ανακινούνται ζητήματα μειονότητας. Το θέμα δεν είναι να σφαχτούμε, αλλά να τα βρούμε.

7.2 Ο Ελληνισμός Στην Αλβανία
Εθνικές ομάδες και πολιτισμική φιγούρα της Αλβανίας
Μετά τους Αλβανούς, η μεγαλύτερη επίσημα αναγνωρισμένη μειονότητα είναι αυτή των Ελλήνων. Ακολουθούν οι Σλαβομακεδόνες, ο Πομάκοι, οι Ιταλοί, οι Μαυροβούνιοι, οι Αθίγγανοι, οι Αρμένιοι και οι Εβραίοι. Κυρίαρχες θρησκείες είναι η ισλαμική (68% του πληθυσμού, σουνίτες και μπεκτασήδες) και οι χριστιανική (32% του πληθυσμού, ορθόδοξοι και καθολικοί).

7.2.1 Η Ιστορική διαμόρφωση και πορεία της ελληνικής μειονότητας
Οι Έλληνες κατοικούσαν στη νότια Αλβανία από την πρώιμη αρχαιότητα. Κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή αυτοκρατορία δέχτηκαν διάφορες επιδράσεις άλλων πληθυσμών. Οι επιδράσεις συνεχίστηκαν και κατά την τουρκοκρατία, δε μπόρεσε όμως να τους αφομοιώσει τόσο ώστε να χάσουν τη γλώσσα και τη θρησκεία τους.
Το 18ο και το 19ο αι. παρουσίασαν σημαντική ακμή μέσω της οικονομικής και μορφωτικής τους ανάπτυξης, αξιοποιώντας όλα τα προνόμια που τους παραχώρησαν οι οθωμανοί. Ο τόπος τους (ειδικά η Κορυτσά και η Μοσχόπολη) αναδείχτηκαν σε σπουδαία πολιτιστικά κέντρα. Η ανάπτυξη αυτή κόπηκε από την άνοδο του αλβανικού εθνικισμού και την ίδρυση του αλβανικού κράτους (19ος ) το 1912-1913 όταν η περιοχή τους περιήλθε στην επικράτειά του.
Το αλβανικό κράτος συγκροτήθηκε παίρνοντας περιοχές από τέσσερις πρώην διοικητικές περιφέρειες της οθωμανικής αυτοκρατορίας, μέσα σε αυτές και τα Ιωάννινα. Το βόρειο τμήμα το διεκδικούσαν ταυτόχρονα ως Βόρεια Ήπειρο οι Έλληνες και ως Νότια Αλβανία οι αλβανοί. Ο όρος ‘βόρεια Ήπειρος’ δεν έχει να κάνει με γεωφυσική ενότητα αλλά ως αντιδιαστολή με το τμήμα της Ηπείρου που ενσωματώθηκε στην Ελλάδα.
Το 1908 υπήρχαν 128.050 χριστιανοί και 95.561 μουσουλμάνοι. Οι Αλβανοί προσπάθησαν να αποσυνδέσουν την παιδεία και την Εκκλησία τους από την ελληνική επιρροή και να εμφυσήσουν αλβανική συνείδηση ιδιαίτερα στους αλβανόφωνους και δίφωνους. Τελικά, το 1913 οι μεγάλες δυνάμεις ενέταξαν τη Β. Ήπειρο στην Αλβανία, με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας.
Το κομουνιστικό καθεστώς συνέχισε την πολιτική ενσωμάτωσης της μειονότητας στον εθνικό κορμό. Οι Έλληνες δέχονταν έντονες πιέσεις με το πρόσχημα του αλβανικού ‘πατριωτισμού’ όπως λεγόταν η κομουνιστική εθνικιστική ιδεολογία.
Με την κατάρρευση του κομουνιστικού καθεστώτος έγιναν προσπάθειες για την εκδημοκρατικοποίηση του κράτους. Έτσι δημιουργήθηκαν ευνοϊκές προϋποθέσεις για τα δικαιώματα της μειονότητας και τα μέτρα είχαν θετικά αποτελέσματα στους Έλληνες της Αλβανίας. Παρόλα αυτά, μέχρι το 1997 η κυβερνητική πολιτική ήταν πολύ αντιφατική με θετικές εξαγγελίες και αντιμειονοτικές δραστηριότητες.

7.2.2 Το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της ελληνικής μειονότητας
Το αλβανικό κράτος έγραψε στα παλιά του τα παπούτσια την εθνική συνείδηση των Βορειοηπειρωτών και θεώρησε όλους τους χριστιανούς της περιοχής Αλβανους. Το 1922 έδωσε μειονοτικά δικαιώματα μόνο σε 16.000 ‘ελληνόφωνους ορθόδοξους’ αν και οι διεθνείς εκτιμήσεις ανέβαζαν τον αριθμό σε 40.000. αυτό άφηνε απέξω τους πολυάριθμους Βλάχους.
Η προσπάθεια αφελληνισμού είχε δύο στόχους, την ορθόδοξη Εκκλησία και την ελληνόφωνη εκπαίδευση.
Το κομουνιστικό καθεστώς περιόρισε αριθμητικά και εδαφικά το ελληνικό στοιχείο. Κατόπιν επιχείρησε τον εξαλβανισμό της ‘μειονοτικής περιοχής’ με αντικατάσταση των ελληνικών τοπωνυμίων από αλβανικά και την καταχώρηση των ελληνικών αρχαιοτήτων ως ‘ιλλυρικών’. Έγινε επίσης συστηματική προσπάθεια αλλοίωσης της εθνικής σύνθεσης του πληθυσμού, μέσω αναγκαστικών μετακινήσεων πολιτών, ατομικά ή μαζικά για πολιτικούς ή οικονομικούς λόγους. Τα χωριά που με αυτούς τους τρόπους γίνονταν μεικτά κι έχαναν τα μειονοτικά τους δικαιώματα.

7.2.3 Εκκλησία
1) ο αλβανικός εθνικισμός θεωρούσε πως το Πατριαρχείο κρατούσε τους χριστιανούς υπό την επήρεια του ελληνισμού. Έτσι ίδρυσε Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία ως προϋπόθεση σταθερότητας του εθνικού κράτους. Η υλοποίηση αυτής της ιδέας μεθοδεύτηκε από κληρικούς των ΗΠΑ, με πρωτοβουλία και κάλυψη της αλβανικής κυβέρνησης. Το 1929 όλες οι εκκλησιαστικές δραστηριότητες πέρασαν στην κυβέρνηση μαζί με την αποξένωση των Ελλήνων της Βόρειας Ηπείρου από τους άλλους ορθόδοξους. Το 1937 το Ο.Π. αναγνώρισε την αλβανική εκκλησία ως αυτοκέφαλη και επήλθε ηρεμία μέχρι την εισβολή των Ιταλών στην Αλβανία. Τότε ξεκίνησαν εκ νέου οι διώξεις κατά της ορθόδοξης εκκλησίας με αποκορύφωμα την εκδίωξη των Μητροπολιτών Αργυροκάστρου και Κορυτσάς.
2) το αλβανικό θρήσκευμα ήταν πολύ σημαντικό στον εθνικό αυτοπροσδιορισμό των πληθυσμιακών ομάδων και η ορθοδοξία βοήθησε στη διατήρηση της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων. Το δικαίωμα αυτό όμως πληγώθηκε άσχημα από την αντιθρησκευτική εκστρατεία του κομουνιστικού καθεστώτος μετά το 1945. το 1867 στην Αλβανία απαγορεύτηκαν όλες οι θρησκευτικές δραστηριότητες.
3) οι μετακομουνιστικές κυβερνήσεις μέχρι το 1997 ήταν καχύποπτες σε σχέση με την ανασύσταση της ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας, γιατί ο αριθμός των χριστιανών αυξανόταν. Πάντως από το 1997 και μετά, οι σχέσεις Ορθόδοξης εκκλησίας και αλβανικού κράτους είναι μάλλον καλές.

7.2.4 Εκπαίδευση
1) το Μεσοπόλεμο έγιναν προσπάθειες για τον περιορισμό της ελληνόφωνης εκπαίδευσης. Από τα 360 σχολεία που υπήρχαν το 1913, είκοσι χρόνια αργότερα είχαν μείνει τα 10 σύμφωνα με τη διεθνή κοινότητα, 50 σύμφωνα με την κυβέρνηση. Η Κοινωνία των Εθνών εξασφάλισε μια ομαλή περίοδο στη λειτουργία των σχολείων από το 1936 μέχρι το 1939 που εισέβαλλαν οι Ιταλοί.
2) την κομουνιστική περίοδο η μειονοτική εκπαίδευση περιορίστηκε κι εντάθηκε η ανθελληνική προπαγάνδα, με πρόσχημα το χάσμα μεταξύ των δυο χωρών. Ταυτόχρονα εντάθηκε η προσπάθεια να αποσυνδεθεί η μειονότητα από την εθνική και θρησκευτική της παράδοση.
3) η πρώτη μετακομουνιστική κυβέρνηση επέτρεψε τη λειτουργία σχολείων μόνο στις μειονοτικές ζώνες κι απαγόρευσε τη διδασκαλία της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού. Το ίδιο έκανε και η Σοσιαλιστική Κυβέρνηση το 1999 όταν απέρριψε το αίτημα για ίδρυση νέων σχολείων.

7.2.5 Οικονομία
1) κατά το Μεσοπόλεμο υπήρχαν πολλά οικονομικά προβλήματα που επηρέασαν και τους Έλληνες. Ένας από τους λόγους είναι η βαριά φορολογία των ελληνικών περιοχών που κάλυπτε τις ανάγκες του στρατού και της κεντρικής διοίκησης. Το 85% των Βορειοηπειρωτών ήταν ακτήμονες αγρότες. Η κατάργηση του παλαιού καθεστώτος ιδιοκτησίας τους άφησε εκτεθειμένους.
2) κατά την κομουνιστική περίοδο, η ιδιωτική ακίνητη περιουσία όλης της Αλβανίας δημεύτηκε και οι πολίτες εντάχθηκαν στην οικονομική παραγωγή.
3) με την κατάρρευση του καθεστώτος οι κατασχεμένες περιουσίες επεστράφησαν προσωρινά στους κατόχους τους αλλά η μεγάλη μετανάστευση προς την Ελλάδα τις αφήνει αναξιοποίητες και μπορεί να επανέλθουν στο αλβανικό δημόσιο.

7.2.6 Πολιτική συμπεριφορά της μειονότητας
1) στο Μεσοπόλεμο, ο αλβανικός κοινοβουλευτισμός είχε μεγάλα προβλήματα. Η συμμετοχή της ελληνικής μειονότητας στην πολιτική πόλωση ήταν έντονη και απροκάλυπτη. Έτσι επηρεαζόταν ανάλογα με το ποια παράταξη ίσχυε κάθε φορά.
2) μετά το Β’ Παγκόσμιο, το κομουνιστικό κόμμα ήταν λιγότερο καχύποπτο απέναντι στη μειονότητα από τη μετακομουνιστική περίοδο.
3) στην πρώτη φάση της μετακομουνιστικής περιόδου ασκήθηκαν διακρίσεις απέναντι στη μοναδική πολιτική έκφραση της μειονότητας, την ‘Ομόνοια’. Θεσπίστηκαν διατάξεις απαγόρευσης εθνικών και θρησκευτικών κομμάτων προκειμένου να αποκλειστεί από τις εκλογές του 1992. έτσι ιδρύθηκε νέο κόμμα, χωρίς φανερές αποχρώσεις, η «Ένωση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα» αλλά κι αυτό υπέστη διακρίσεις κι έβγαλε μόνο δυο βουλευτές. Η πτώση του κόμματος οφείλεται :
Στη μαζική φυγή προς την Ελλάδα
Στην εσωτερική κρίση της μειονοτικής πολιτικής εκπροσώπησης, η οποία προκλήθηκε:
Α) από τις αλληλοσυγκρουόμενες κατευθύνσεις που έδινε η Ελλάδα
Β) από τη διάσταση ανάμεσα στην ‘Ομόνοια’ και την «Ένωση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα».

7.2.7 Ελληνική επιχειρηματική δραστηριότητα στην Αλβανία
Μέχρι τα μέσα του 1992 είχαν εγκριθεί 50 επενδυτικά σχέδια που απορροφήθηκαν κυρίως στο δευτερογενή τομέα. Παραγωγή τροφίμων, τσιγάρων, κλωστοϋφαντουργίες, ένδυση και υπόδηση. Οι επενδυτές κατά κανόνα προτιμούν τη νότια Αλβανία, στην οποία ζει η μειονότητα. Σημαντική για την αλβανική οικονομία είναι η εισαγωγή συναλλάγματος και εμβασμάτων από την Ελλάδα. Το 1998 τρεις στις τέσσερις τράπεζες ήταν ελληνικές. Γενικά η Ελλάδα καλύπτει το 25% των επενδύσεων.
7.2.8 Ελληνοαλβανικές πολιτικές σχέσεις
Η εμπόλεμη κατάσταση ανάμεσα στις δυο χώρες έληξε το 1987 χωρίς αλλαγή στην πολιτική σχετικά με τη μειονότητα. Η κατάρρευση του κομουνισμού βελτίωσε τις σχέσεις των δυο χωρών λόγω της ελληνικής επιχειρηματικής δράσης και της αλβανικής μαζικής μετανάστευσης στην Ελλάδα.
Το 1997 ανέλαβε το Σοσιαλιστικό Κόμμα και οι σχέσεις βελτιώθηκαν πάλι. Ο μεγάλος αριθμός Αλβανών μεταναστών στην Ελλάδα, περιόρισε τις επίσημες τουλάχιστον διακρίσεις σε βάρος των Ελλήνων της Αλβανίας.
Οι καλές μας σχέσεις δοκιμάζονται κατά καιρούς λόγω:
Α) της λαθρομετανάστευσης
Β) της εγκληματικής δράσης ορισμένων Αλβανών στην Ελλάδα
Γ) της αβεβαιότητας της ελληνικής μειονότητας μετά τη διάχυση των Αλβανών σε όλη τη Βαλκανική.

Συμπεράσματα
Όσο ίσχυε το κομουνιστικό καθεστώς έγινε συστηματική προσπάθεια να αναπτυχθεί στους μειονοτικούς η συνείδηση πως ήταν μια ιδιόμορφη, αυθύπαρκτη εθνική ομάδα του αλβανικού πληθυσμού, ελληνόφωνη μεν, χωρίς σχέση με την Ελλάδα δε. Όταν ο κομμουνισμός πήγε για βρούβες ο κοινωνικός ιστός κουρελιάστηκε και ο αλβανικός εθνικισμός πήρε τα πάνω του, προκαλώντας μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς την Ελλάδα πολλών Ελλήνων μειονοτικών. Έτσι αποδυναμώθηκε ακόμη περισσότερο το ελληνικό στοιχείο στη Νότια Αλβανία και σε συνδυασμό με το μουσουλμανικό εποικισμό διατάραξε την ισορροπία στην εθνολογική σύνθεση της περιοχής. Οι προσπάθειες να αναστραφεί αυτό, δεν έχουν αποδώσει μέχρι στιγμής. Πρέπει:
- να συνεχιστούν οι ελληνικές επενδύσεις στην Αλβανία
- να γίνουν έργα υποδομής στις περιοχές που ζουν μειονοτικοί
- να δοθούν δάνεια στους μειονοτικούς έτσι ώστε να ασκήσουν ελεύθερο επάγγελμα στον τόπο τους.
- Να οργανωθεί η επαγγελματική τους επιμόρφωση σύμφωνα με τις ανάγκες
- Να ιδρυθούν σχολεία, εκκλησίες και να δοθεί οικονομική ενίσχυση
- Να ενισχυθεί η εμβέλεια των ραδιοτηλεοπτικών σταθμών στη νότια Αλβανία.

7.3 Η Ελληνική Διασπορά στη Βουλγαρία
Στοιχεία για τη φυσιογνωμία και τη νεότερη ιστορία της Βουλγαρίας
Σημαντικός παράγοντας για την εθνική χειραφέτηση της Βουλγαρίας ήταν η συγκρότηση το 1870 ανεξάρτητης ορθόδοξης Εκκλησίας, της Βουλγαρικής Εξαρχίας. Το σύγχρονο βουλγαρικό κράτος ιδρύθηκε το 1875-78 στο τέλος του Ρωσοτουρκικού πολέμου κι έγινε πλήρως ανεξάρτητο το 1908. στην αρχή περιλάμβανε το βόρειο τμήμα του και το 1885 μετά την εισβολή του βουλγαρικού στρατού προσάρτησε την Ανατολική Ρωμυλία.
Η Βουλγαρία συμμετείχε στους Βαλκανικούς πολέμους (1912-1913). Την πρώτη φορά ανήκε στους νικητές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ενώ στο Β’ ηττήθηκε από τους πρώην συμμάχους της. Στο Β’ Παγκόσμιο συμμάχησε με τους Ναζί , κατέλαβε τη νότια Σερβία και τμήμα της Βόρειας Ελλάδας. Το Πατριωτικό Μέτωπο, κομμουνιστικού πυρήνα, κατέλαβε την εξουσία το Σεπτέμβρη του 1944 και την έχασε το 1989. άσκησε σκληρή πολιτική αφομοίωσης των μειονοτήτων, κυρίως έναντι των τούρκων. Οι μετακομουνιστικές κυβερνήσεις ήταν πιο φιλελεύθερες.

Οι εθνικές μειονότητες και οι θρησκευτικές ομάδες της Βουλγαρίας
Τούρκοι, Πομάκοι, Αθίγγανοι, Σλαβομακεδόνες, Έλληνες (Γκαγκαούζοι και Σαρακατσάνοι), λίγοι Αρμένιοι, Εβραίοι, Ρώσοι, Τάταροι και Ρουμάνοι. Οι Βούλγαροι αποτελούν το 85,7% του πληθυσμού. Κυρίαρχη θρησκεία είναι η χριστιανική, ακολουθούν οι καθολικοί και οι ουνιάτες.
7.3.1 Στοιχεία από τη νεότερη ιστορία του Ελληνισμού στη Βουλγαρία
Η παρουσία του ελληνισμού στη Βουλγαρία ξεκινά την αρχαιότητα (6ος και 7ος αι.). Τα χρόνια του Βυζαντίου και των οθωμανών ενισχύθηκε με μεγάλο αριθμό μεταναστών.
Το 19ο αι. βρίσκονταν σε πολλές περιοχές πολλοί συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί και άκμαζαν κιόλας, παρά τους διάφορους πολέμους.
Μετά το 1878 και τον ελληνοτουρκικό πόλεμο τα πράγματα αγρίεψαν γιατί οι βουλγαρικές κυβερνήσεις ήθελαν να αφομοιώσουν τους Έλληνες.
Οι Έλληνες ζούσαν στην Ανατολική Ρωμυλία κι όσο ήταν αυτόνομη είχαν σημαντικά δικαιώματα και ελευθερίες, όπως ισότιμη συμμετοχή στη δημόσια διοίκηση και ισότιμη χρήση της ελληνικής. Μετά την προσάρτηση, όλα αυτά χάθηκαν. Οι διωγμοί δεν αφορούσαν μόνον τον εκβουλγαρισμό των Ελλήνων μέσω της εκπαίδευσης και την παρεμπόδιση των εργασιών τους αλλά είχαν και τη μορφή λεηλασιών, σύλησης ναών και μοναστηριών και βασανισμού των πολιτών. Η άμυνα των Ελλήνων περιορίστηκε στην προσπάθεια ενίσχυσης της εκπαίδευσης. Στις αρχές του 20ου αι. λειτουργούσαν στην περιοχή 72 σχολεία με 7.270 μαθητές.
Τον Α’ Παγκόσμιο, οι Βουλγαρικές αρχές έδιωξαν όσο περισσότερους Έλληνες μπορούσαν και υπέβαλλαν αρκετούς σε καταναγκαστική εργασία με αποτέλεσμα να σχηματιστεί ένα μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς την Ελλάδα. Με βάση σχετικές συμφωνίες ανταλλαγής πληθυσμών (Νεϊγύ, του 1924 και του 1926) γύρισαν πίσω 48.000 άτομα ενώ έφυγαν 68.000. Οι διωγμοί εναντίον των Ελλήνων συνεχίστηκαν μέχρι που κατέρρευσε το κομουνιστικό καθεστώς. Αποτέλεσμα των διωγμών ήταν πως πολλοί Έλληνες δήλωναν Βούλγαροι, να αλλάζουν το όνομά τους προς το βουλγάρικο και να μη μιλούν την ελληνική. Ένα μέρος τους συνειδητοποίησε πως θα έπρεπε να θυσιάσει την ελληνικότητά του για να επιβιώσει. Κάποιοι πάντως δεν πτοήθηκαν και παρέμειναν εκεί ως ‘κατάλοιπα’ της ιστορικής ελληνικής μειονότητας.

7.3.2 Στατιστικά στοιχεία και κοινότητες του ελληνισμού της Βουλγαρίας
Σύμφωνα με τις απογραφές, οι έχοντες ελληνική καταγωγή ανέρχονταν το 1880 σε 42.660, ενώ το 1900 έφτασαν τους 70.890. Στη Βάρνα, οι Έλληνες αποτελούσαν το 1/3 των κατοίκων (1906). Τα τελευταία χρόνια του 19ου αι. εκλέγονταν δυο Έλληνες βουλευτές, κυκλοφορούσαν πέντε εφημερίδες κι ένα περιοδικό. Από το 1934 ο πληθυσμός τους μειώνεται.
Κάποιοι από τους μεγάλους ευεργέτες όπως ο Μαρασλής, ο Ζαρίφης και ο Καυτατζόγλου είναι από εκεί.
Σήμερα, μόνο οι Σαρακατσάνοι είναι επίσημα αναγνωρισμένοι, αλλά απολαμβάνουν πλήρη ανοχή και κάνουν ότι θέλουν. Σε αρκετές πόλεις λειτουργούν φροντιστήρια ελληνικής γλώσσας και κάποια είναι σχολεία όλων των βαθμίδων.
Οι Έλληνες της Βουλγαρίας βρίσκονται στα παραδοσιακά κέντρα, παράλια Εύξεινου Πόντου, Βάρνα, Φιλιππούπολη κ.α. Υπάρχουν οι Γκαγκαούζοι, οι Σαρακατσάνοι, οι πρώην πολιτικοί πρόσφυγες, οι φοιτητές και οι επιχειρηματίες.

7.3.3 Οι Γκαγκαούζοι της Βουλγαρίας
Γκαγκαούζοι = ελληνορθόδοξοι τουρκόφωνοι, και με εθνική συνείδηση στη Βουλγαρία. Ζουν κυρίως στη Βάρνα. Μάλλον είχαν εξελληνιστεί το Βυζάντιο αλλά μετά δέχτηκαν την τουρκική γλώσσα. Δεν αναμείχθηκαν ποτέ με τους Βούλγαρους και συνέχισαν να υπακούν το Πατριαρχείο ακόμη και μετά την ίδρυση της βουλγαρικής Εξαρχίας.

7.3.4 Οι Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στη Βουλγαρία
Πολλοί ήταν εκείνοι που κατέφυγαν εκεί, μετά την ήττα του ‘Δημοκρατικού Στρατού’ το 1949 μαζί με παιδιά που μετέφεραν οι αριστεροί αντάρτες. Εγκαταστάθηκαν κυρίως στα αστικά κέντρα μαζί με τους άλλους Έλληνες. Ανέπτυξαν κοινωνική, επαγγελματική και πολιτιστική δράση. Σημαντική συμβολή σε αυτά είχε η οργάνωσή τους ΔΟΜΕ, και το εβδομαδιαίο έντυπο ‘Λεφτεριά’. Αυτές οι δραστηριότητες διακόπηκαν το 1984 όταν η βουλγαρική κυβέρνηση αποφάσισε πως δεν υπήρχε λόγος να υπάρχει το καθεστώς του πολιτικού πρόσφυγα για αυτούς τους Έλληνες.

7.3.5 Οι Έλληνες φοιτητές στη Βουλγαρία
Η φοιτητική μετανάστευση ξεκίνησε μετά το 1974. αρχικά ο αριθμός των φοιτητών ήταν μικρός αυξήθηκε όμως μεταξύ 1985 – 1990. Υψηλότερη προτίμηση έχουν οι ιατρικές σχολές, η Φυσική αγωγή και η Γεωπονική.

7.3.6 Η ελληνική επιχειρηματική δραστηριότητα στη Βουλγαρία.
Αρκετά μεγάλες. Αφορούν το εμπόριο, τη βιομηχανία, την ενέργεια, τις μεταφορές και τις υπηρεσίες. Εισάγουμε αρκετά πράγματα από τη Βουλγαρία εξάγουμε λιγότερα όμως, λόγω της οικονομικής τους ύφεσης που έχει ανεβάσει και την ανεργία.

7.3.7 Οι διακρατικές σχέσεις Ελλάδας – Βουλγαρίας

1. Οι ελληνοβουλγαρικές οικονομικές σχέσεις
Το ενδεχόμενο βελτίωσης των σχέσεων παραμένει ανοικτό, όπως επίσης και η αύξηση της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Ο αγωγός Μπουργκάς Αλεξανδρούπολη έχει μεγάλη αξία και συνεπάγεται μεγάλα οικονομικά οφέλη. Αν γίνει ποτέ..

2. Οι ελληνοβουλγαρικές πολιτικές και στρατιωτικές σχέσεις
Η επίσημη πολιτική της Βουλγαρίας είναι η τήρηση ίσων αποστάσεων από την Ελλάδα και την Τουρκία. Οι καλές σχέσεις Βουλγαρίας – Ελλάδας φαίνονται από τη διεύρυνση της στρατιωτικής συνεργασίας τους. Η Ελλάδα συμμετέχει στην ανασυγκρότηση του βουλγαρικού στρατού, ενώ η Βουλγαρία επισκευάζει τα ελληνικά στρατιωτικά οχήματα. Πραγματοποιούνται επίσης και κοινές στρατιωτικές ασκήσεις.
Οι οικονομικές και πολιτικές σχέσεις αλληλοκαθορίζονται και μαζί θα εξασφαλίσουν τη συνέχεις τις ιστορικής παρουσίας του ελληνισμού στη Βουλγαρία και θα επηρεάσουν την ανάπτυξή του στο άμεσο μέλλον. Ολέ!

7.4 Γιουγκοσλαβικές χώρες
Βασικά στοιχεία από τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία της Γιουγκοσλαβίας
Η Γιουγκοσλαβία σχηματίστηκε στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου πολέμου το 1918. Περιλάμβανε Σλοβενία, Κροατία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Δαλματία και Βοϊβοδίνα, Μαυροβούνιο και Σερβία. Στη Σερβία ανήκαν η σημερινή σκατοΠΓΔΜ και το Κόσοβο. Οι ανταγωνισμοί τσάκισαν τη δημοκρατία του Μεσοπολέμου. Το 1941 καταλήφθηκε από τις δυνάμεις του Άξονα. Μετά τον πόλεμο οι αντιστασιακές οργανώσεις ξεκίνησαν να αλληλοσφάζονται κι ο πόλεμός τους έληξε υπέρ των κομουνιστών με αρχηγό τον Τίτο.
Το 1946 ανακηρύχθηκε σε Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία. Το 1974 περιλάμβανε την Κροατία, τη Σλοβενία, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, τη Μακεδονία(?) και τη Σερβία που είχε επίσης τη Βοϊβοδίνα και το Κόσοβο. Το 1989 ξεκίνησαν πολιτικές διεργασίες και δυο χρόνια αργότερα αποσχίστηκαν και ανεξαρτητοποιήθηκαν όλα τα κρατίδια πλην της Σερβίας και του Μαυροβουνίου. Αυτά τα δυο παντρεύτηκαν και το ζεύγος πλέον ονομάζεται Νέα Γιουγκοσλαβία.

Έθνη και θρησκείες στις γιουγκοσλαβικές χώρες.
Υπάρχουν έξι αναγνωρισμένα έθνη: Κροάτες, Σλοβένοι, Μουσουλμάνοι της Βοσνίας, Μαυροβούνιοι, Σλαβομακεδόνες και Σέρβοι. Έχει δέκα εθνότητες: Αλβανοί, Ούγγροι, Βούλγαροι, Τσέχοι, Αθίγγανοι, Ιταλοί, Ρουμάνοι, Ρουθηνοί, Σλοβάκοι και Τούρκοι. Στην κατηγορία «άλλες εθνότητες και ομάδες» παίζουν Έλληνες, Αυστριακοί, Γερμανοί, Εβραίοι, Πολωνοί, Ρώσοι, Ουκρανοί και Βλάχοι.
Ορθόδοξοι είναι κυρίως οι Σέρβοι και οι Σλαβομακεδόνες (8 εκατ.) Καθολικοί είναι οι Κροάτες και οι Σλοβένιοι (6 εκ.) Ισλαμιστές είναι σοι Σλάβοι, οι Αλβανοί και οι Τούρκοι.
Η ορθόδοξη εκκλησία ήταν από παράδοση κρατική, ανεξάρτητα με το ποιος ήταν στην εξουσία. Η καθολική εκκλησία είχε πολιτική επιρροή στη Σλοβενία του Μεσοπολέμου αλλά αναδείχτηκε εθνικιστικό σύμβολο της Κροατίας όταν την κατέλαβαν οι κομουνιστές. Το ίδιο συνέβη και με το Ισλάμ.

7.4.1 Η Ιστορική παρουσία του ελληνισμού στις γιουγκοσλαβικές χώρες
Οι Έλληνες άρχισαν να μεταναστεύουν στις γιουγκοσλαβικές χώρες από τον 16ο αι. και εγκαθίσταντο κυρίως στους χερσαίους και υδάτινους κόμβους ως έμποροι, χρηματιστές, τραπεζίτες και βιοτέχνες. Πολλοί ήταν βλαχόφωνοι κι είχαν έντονη εθνική συνείδηση. Το κέντρο τους ήταν η Μοσχόπολη την οποία εγκατέλειψαν μετά το Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1768. από το 1775 και μετά υπήρξε μεταναστευτικό ρεύμα προς τις μετέπειτα γιουγκοσλαβικές περιοχές που τότε ήταν υπό την Αυστρία, άρα φιλόξενες προς τους Έλληνες. Τα σημαντικότερα μέρη ελληνικής συγκέντρωσης ήταν το Σέμλινο, το Βούκοβαρ, το Καρλοβίκια, το Νόβι Σαντ, το Οσιγιέςκ, το Ζάγκρεμπ κ.α.
Οι τελευταίοι μετακινήθηκαν μέχρι το 1830, για οικονομικούς και πολιτικούς λόγους, προκειμένου να αποφύγουν τις συνέπειες από την καταστολή της επανάστασης του 1821 στη Μακεδονία. Ελληνικά κέντρα εντοπίζονται στη Νίσσα, στο Κραγκούγιεβατς, στο Ποζάρεβατς, στο Σμεντέροβο, στο Σάμπατς και το Βελιγράδι, όπου οι Έλληνες ήλεγχαν τις εισαγωγές και τις εξαγωγές κι ανέδειξαν γνωστούς ευεργέτες.
Οι Έλληνες της Γιουγκοσλαβίας ανήκαν στην αστική τάξη και η γλώσσα τους καθιερώθηκε στις εμπορικές συναλλαγές. Η γνώση της ελληνικής είχε στόχο τη διατήρηση της εθνικής συνείδησης και παρεχόταν σε σχετικά σχολεία μαζί με εμπορική εκπαίδευση. Η ελληνική διδασκόταν και σε σερβικά σχολεία, ενώ οι Έλληνες μάθαιναν και τη σέρβικη. Από τα μέσα του 19ου αι. πολλοί γύρισαν πίσω κι έτσι ο αριθμός τους μειώθηκε. Αυτό συνέβη λόγω του περιορισμού των οικονομικών τους συναλλαγών. Η αξιοποίηση των νέων συγκοινωνιακών μέσων στο εμπόριο αποδυνάμωσε τους ενδιάμεσους σταθμούς, άρα και τις πόλεις όπου διέμεναν οι Έλληνες. Ο μικρός αριθμός τους και το φιλικό σερβικό περιβάλλον οδήγησε στην αφομοίωση πολλών.

7.4.2 Οι Έλληνες στην περιοχή της Νότιας Σερβίας και της σημερινής σκατοΠΓΔΜ
Στο τμήμα της Μακεδονίας που προσαρτήθηκε από τη Σερβία μετά τους Βαλκανικούς πολέμους τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Η σερβική ηγεσία αποφάσισε να εκσερβίσει τις μειονότητες, μέσα σε αυτές και το ελληνικό στοιχείο. Έκλεισαν ιδρύματα και νοσοκομεία, σταμάτησε η διδασκαλία της ελληνικής, όπως και η κυκλοφορία ελληνικών εφημερίδων. Οι θιγόμενοι προσέφυγαν στην Κοινωνία των Εθνών και τις αρχές του ελληνικού κράτους. Όμως, η κυβέρνηση ενδιαφερόταν περισσότερο να μη διαταραχτούν οι σχέσεις με τη Σερβία κι έτσι δεν αντέδρασε στην εξαφάνιση του ελληνικού πολιτισμού. Την ίδια πολιτική ακολούθησε η Αθήνα και μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα έχει η «ΣκατοΠρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» όπως είναι σκατοεπίσημα σκατοαναγνωρισμένη.

7.4.3 Δημογραφικά στοιχεία για τον Ελληνισμό στην σκατοΠΓΔΜ
Το 1941 το 12% του πληθυσμού, 100.000 ήταν Έλληνες και χριστιανοί ορθόδοξοι. Το 1951 οι Έλληνες ήταν 160.000 (Βλάχοι, γηγενείς, Σαρακατσάνοι και πολιτικοί πρόσφυγες). 24.000 πολιτικοί πρόσφυγες αρνήθηκαν τη μακεδονική εθνότητα, δε συνέβη όμως το ίδιο με τα 11.600 παιδιά που έφεραν στη χώρα οι αριστεροί αντάρτες του Εμφυλίου. Το παιδομάζωμα αυτό τελείωσε όταν τα περισσότερα παιδιά επαναπατρίστηκαν στην Ελλάδα αν και μερικά βρέθηκαν στην Αυστραλία και τον Καναδά. Εξαίρεση αποτελεί η πλειοψηφία όσων βρέθηκαν στην σκατοΠΓΔΜ και θεωρήθηκαν σλάβοι.
Στην απογραφή του 1991 τα δεδομένα δεν κοινοποιήθηκαν αλλά οι πληροφορίες λένε πως το 12-18% δήλωσε ελληνική εθνική συνείδηση. Ο ίδιος ο πρώην πρόεδρος Κίρο Γκλιγκόρωφ είχε παραδεχτεί την ύπαρξη 100.000 Ελλήνων.

7.4.4 Προβλήματα των Ελλήνων στην σκατοΠΓΔΜ
Άσχετα από τον αριθμό τους στερούνται πολιτικά, θρησκευτικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα που δικαιούται κάθε μειονότητα της Ευρώπης. Μερικά αφορούν τον ελεύθερο εθνικό αυτοπροσδιορισμό, την αναγνώριση του μειονοτικού, τη δυνατότητα χρήσης της ελληνικής και άλλα. Η βία εις βάρος όσων δηλώνουν Έλληνες είναι δυστυχώς συχνή.
Η Ένωση Μοναστηριωτών Θεσσαλονίκης επιμελείται τη λειτουργία δυο φροντιστηρίων ελληνικής στο Μοναστήρι κι ενός στο Πρίλεπ. Φροντιστήρια ελληνικής λειτουργούν και στη νέα Γιουγκοσλαβία, όχι όμως ελληνικό σχολείο, λόγω έλλειψης χρημάτων και μαθητών.

7.4.5 Οι Έλληνες φοιτητές στην παλιά Γιουγκοσλαβία
Η φοιτητική μετανάστευση είχε ανοδική πορεία μετά το 1974 αλλά ήταν μικρότερη σε σχέση με αυτή των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, με εξαίρεση την Αλβανίας όπου ποτέ δεν πάτησε το πόδι του Έλληνας φοιτητής. Αργότερα το ποσοστό αυξήθηκε με πρώτες τις σχολές Φυσικής Αγωγής, Ιατρικής και Φιλολογίας

7.4.6 Η ελληνική επιχειρηματική δραστηριότητα στην παλιά Γιουγκοσλαβία
Το 1993 οι ελληνικές επενδύσεις ανέρχονταν σε 18 εκ. δολάρια και 150 επιχειρήσεις, οι περισσότερες των οποίων ήταν υπηρεσίες. Το οικονομικό εμπάργκο ΗΠΑ και Ε.Ε. έπληξε σοβαρά την ελληνική δραστηριότητα. Μέχρι τις αρχές του 1997, οι επενδύσεις ανέρχονταν μόνο σε 20 εκ. μάρκα. Οι πολιτικές συνθήκες δεν ευνοούν άμεση βελτίωση.

7.4.7 Οι Ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις
Γενικά είναι πολύ καλές. Τα συμφέροντά τους είναι απόλυτα συνδεδεμένα, αλλά η εξεύρεση μιας αποδεκτής ονομασίας της σκατοΠΓΔΜ δημιουργεί προβλήματα.

7.5 Η Ελληνική Διασπορά στη Ρουμανία
7.5.1 Στοιχεία από τη νεότερη ιστορία του ελληνισμού της Ρουμανίας
Η ελληνική παρουσία στη Ρουμανία χρονολογείται από την αρχαιότητα – φυσικά!. Μέχρι το Β’ Παγκόσμιο, ζούσαν στη Ρουμανία περισσότεροι από 500.000 Έλληνες.
Μετά την Άλωση (και μη ρωτήσετε ποια Άλωση) πολλοί Έλληνες έμποροι και λόγιοι κατέφυγαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες της Βλαχίας και της Μολδαβίας το 17ο και το 18ο αι. Αυτές οι περιοχές βόλευαν γιατί γειτόνευαν με την κεντρική Ευρώπη και τη Ρωσία, γεγονός που διευκόλυνε τις εμπορικές δραστηριότητες. Άλλωστε, για περισσότερο από έναν αιώνα η κυβέρνηση αποτελείτο από Φαναριώτες. Η επίδραση των Ελλήνων σε αυτές τις χώρες έδωσε νέα ώθηση στη φωτισμένη ηγεμονία και αποδυνάμωσε τη σλαβική επιρροή.
Ο ελληνισμός της Ρουμανίας άκμασε από το 1800 έως το 1860 κι αναπτύχθηκε πλήρως το δεύτερο τρίτο του 19ου αι. εκείνη την περίοδο ζούσαν εκεί 40.000 αποτελώντας το 10% του πληθυσμού. Η απασχόλησή τους κάλυπτε όλες τις εμπορικές δραστηριότητες και μαζί με τους Εβραίους εξαφάνισαν τους ρουμάνους μικρέμπορους. Όταν άρχισε όμως ο ανταγωνισμός άρχισε να ανασυγκροτείται η ρουμανική αστική τάξη, παρήκμασαν και το μεταναστευτικό ρεύμα ανακόπηκε. Πάντως, οι Έλληνες συνέχισαν να κρατούν θέσεις – κλειδιά. Πολλοί από αυτούς ευεργέτησαν ιδιαίτερα την Ελλάδα (Ζάππας, Αρσάκης κ.α.).
Μέχρι το τέλος του 19ου αι. οι Έλληνες κυριαρχούσαν στο θαλάσσιο και το εξωτερικό εμπόριο, σταδιακά όμως άρχισαν να παρακμάζουν.

7.5.2 Η ελληνική εμπορική και ναυτιλιακή δραστηριότητα στη Ρουμανία
Μέχρι τη δεκαετία του 1920 το ελληνικό ναυτικό κυριαρχούσε στα λιμάνια του Κάτω Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου. Όπως είδαμε, ο ανταγωνισμός με τους Εβραίους και την ανερχόμενη αστική τάξη, άρχισε να τους αποδυναμώνει εκεί γύρω στο 1860 – 1870.
Πριν το 1914 οι Έλληνες εφοπλιστές κάλυπταν το 40% των μεταφορικών μέσων του Δούναβη. Τα πρώτα χρόνια του Α’ Παγκόσμιου η ρουμανική ουδετερότητα ευνόησε ιδιαίτερα τον ελληνικό στόλο, για να διακοπεί τελικά με την είσοδο της Ρουμανίας στον πόλεμο και τη γερμανική κατοχή. Μετά δεν κατάφερε να ανακάμψει γιατί το καθεστώς ναυσιπλοΐας άλλαξε υπέρ των ρουμάνων. Από το 1930 κι ύστερα τα ελληνικά καράβια μειώνονται αν και η ελληνική δράση συνεχίστηκε και το Μεσοπόλεμο, αλλά με το Β’ Παγκόσμιο καταστράφηκαν όλοι.

7.5.3 Οι Έλληνες στη μεσοπολεμική Ρουμανία
Το 1915 ζούσαν στη Ρουμανία 50.000 Έλληνες. Το 1930 στο Βουκουρέστι ζούσαν 16-18.000 και λειτουργούσαν δυο σχολεία. Ελληνικές κοινότητες υπήρχαν στη Βράϊλα, στην Κωνστάντζα, το Γαλάτσι, και αλλού, όπου λειτουργούσαν κι ελληνικά σχολεία. Καθώς οι ελληνορουμανικές σχέσεις ήταν άριστες, οι Έλληνες μπόρεσαν να αναπτυχθούν.
Τα ελληνικά σχολεία ήταν τελείως ανεξάρτητα μέχρι το τέλος του Α’ Παγκόσμιου. Μετά η Ρουμανία άρχισε να αντιμετωπίζει πρόβλημα αφομοίωσης των μειονοτήτων της κι ως τον καλύτερο τρόπο ενσωμάτωσης, επέλεξε την κρατική παρέμβαση στην εκπαίδευση ενισχύοντας τη ρουμανική γλώσσα. Οι Έλληνες πάντως δε θεωρούνταν επίσημα μειονότητα κι έτσι εξαιρέθηκαν του μέτρου. Μετά το Β’ Παγκόσμιο και την επικράτηση των κομουνιστών που κατάσχεσαν τις ελληνικές περιουσίες, άρχισε η μαζική έξοδος των Ελλήνων από τη χώρα.

7.5.4 Οι Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στη Ρουμανία
Με τη λήξη του ελληνικού εμφύλιου κατέφυγε στη Ρουμανία το 13% του συνόλου των παιδιών του αντάρτικου ‘παιδομαζώματος’ (3.801 παιδιά). Από το 1949 ήρθαν και οι πολιτικοί πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν σε πόλεις όπου ήδη διέμεναν Έλληνες. Συχνά λειτούργησαν ως αιχμή του δόρατος για την άλωση των συλλογικών θεσμών των ελληνικών κοινοτήτων που μέχρι τότε ελέγχονταν από άτομα που για οικονομικούς και ιδεολογικούς λόγους δε συμπαθούσαν τους κομμουνιστές. Η παραδοσιακή ελληνική κοινότητα παρέμεινε ισχυρή μέχρι το 1954 οπότε τα σχολεία καταργήθηκαν και οι ναοί πέρασαν στη δικαιοδοσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρουμανίας.

7.5.5 Οι Έλληνες φοιτητές στη Ρουμανία
Αυξήθηκαν μετά το 1974 αρκετά. Το 1979 οι Έλληνες φοιτητές αποτελούσαν το 3,2% των Ελλήνων που σπούδαζαν στο εξωτερικό. Το 1984 ανέβηκε στο 9,7%. Το 1989 μετά τη λαϊκή εξέγερση το κομουνιστικό κόμμα μας τελείωσε και λόγω της κοινωνικής αναταραχής το ποσοστό μειώθηκε προσωρινά. Μεταξύ της περιόδου 1991 – 1994 οι σχολές προτίμησης ήταν η Ιατρική, η Οδοντιατρική και η Φυσική Αγωγή.

7.5.6 Η ελληνική κοινότητα στη σύγχρονη Ρουμανία
Ένωση Ελλήνων Ρουμανίας : Ιδρύθηκε το 1990 με 26.000 μέλη. Σκοποί της οργάνωσης:
- η εκπροσώπηση των Ελλήνων στις κρατικές αρχές
- η ελεύθερη χρήση της ελληνικής γλώσσας στην εκπαίδευση, τη θρησκευτική λατρεία και τον πολιτισμό
- η δημιουργία ελληνικών σχολείων
- η επανάκτηση των ελληνικών ναών και των περιουσιακών στοιχείων του ελληνισμού
Το 19996 έθεσε υποψήφιους για τις κοινοβουλευτικές εκλογές. Ο πρόεδρός της είναι ο πρώτος Έλληνας που εξελέγη στο ρουμανικό κοινοβούλιο.

7.5.7 Η ελληνική επιχειρηματική δραστηριότητα
Η κατάρρευση του κομουνιστικού καθεστώτος τσάκισε οικονομικά τη χώρα. Ο πληθωρισμός και η ανεργία ανέβηκαν σε δυσθεώρητα ύψη. Υπάρχουν αρκετές ελληνικές επενδύσεις στη χώρα που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο, τη γεωργία, τη μεταποίηση, τις μεταφορές, τον τουρισμό και τις υπηρεσίες.

7.5.8 Οι ελληνορουμανικές σχέσεις
Πολιτικά είμαστε σε πολύ καλό επίπεδο. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι ηλίθιοι που προσπαθούν να προβάλλουν το ανύπαρκτο θέμα των Κουτσοβλάχων και να ιδρύσουν ρουμανικό Προξενείο στα Τρίκαλα αλλά αυτό δεν επηρεάζει τις καλές μας σχέσεις. Υπάρχουν παραδοσιακοί δεσμοί μεταξύ των δυο κρατών, σύμπνοια στην εξωτερική πολιτική, έλλειψη κοινών συνόρων. Το ίδιο ικανοποιητική είναι και η στρατιωτική μας συνεργασία. Είναι αυτονόητη η βοήθεια της Ελλάδας να ενταχθεί η Ρουμανία στο ΝΑΤΟ.

7.6 Οι Βλάχοι
Η πολιτισμική ιδιαιτερότητα των Βλάχων
Εξαιτίας της λατινογενής τους γλώσσας αποτελούν μια ευδιάκριτη ομάδα και θεωρούνται γλωσσική μειονότητα. Όμως τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους δεν ανέστειλαν τη συμβίωση και την κοινή εξέλιξη. Ο πολιτισμός τους θεωρείται αναπόσπαστο στοιχείο του νεοελληνικού.

Ονοματολογία των Βλάχων
Οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται ως ‘Αρμούνι’, όρος που έχει ίδια ρίζα με το ‘Ρωμιοί’. Οι εκάστοτε γείτονές τους τους έχουν ονομάσει κατά καιρούς ‘Βλάχοι’, ‘Κουτσοβλάχοι’, ‘Τσίντσαροι’, και ‘Μακεδορουμάνοι’. Οι ίδιοι στο εξωτερικό χρησιμοποιούν το ‘Γραικοβλάχοι’.

7.6.1 Αριθμητική δύναμη και γεωγραφικός εντοπισμός
Στις αρχές του 20ου αι. ο πληθυσμός τους στα Βαλκάνια ήταν μεταξύ 200 – 220.000 ατόμων. Μετά το 1913 η πλειοψηφία τους παρέμεινε εντός ελληνικού κράτους, αλλά κάποιοι βρέθηκαν στη σκατοΠΓΔΜ, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Σερβία, το Κόσοβο και τη Βοσνία. Πέρα από τους ανθρώπους, αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού κράτους έγιναν οι περιοχές που περιελάμβαναν βλάχικες μητροπολιτικές εστίες. Αυτές βρίσκονται από το μεσαίωνα μέχρι το 18ο αι. στα ορεινά της Πίνδου. Στην ίδια περιοχή, στο όρος Περιστέρι, στα Τζουμέρκα και το Κόζιακα επιβιώνουν ακόμη και σήμερα.
Από την Γράμμοστα μέχρι το Περτούλι, υπάρχουν 80 ορεινά μητροπολιτικά βλαχοχώρια. Ο σημαντικότερος δημογραφικά και οικονομικά οικισμός σήμερα είναι το Μέτσοβο. Βλάχοι ήταν και οι εθνικοί ευεργέτες Στουρνάρης, Τοσίτσας, Αβέρωφ, Σίνας κ.α.
Οι Βλάχοι της ανατολικής Μακεδονίας, της Βουλγαρίας, της σκατοΠΓΔΜ και της Σερβίας διατηρούν την παράδοση πως οι πρόγονοί τους προέρχονται από αυτήν την περιοχή. Μικρότερες ή μεγαλύτερες ομάδες Βλάχων συναντάμε από την Ξάνθη μέχρι την Κέρκυρα, τις εκβολές του Αχελώου μέχρι αυτές του Σπερχειού.

7.6.2 Η σύγχρονη αντιμετώπιση των Βλάχων στην Ελλάδα
Για τους Βλάχους η βλάχικη ταυτότητα είναι ζήτημα καταγωγής και όχι εθνικής διαφοροποίησης. Το καθημερινό γλωσσικό τους ιδίωμα προκαλεί αδικαιολόγητη αντίδραση κάποιων ακραίων εθνικιστικών κύκλων, όπως και της δικτατορίας. Τα όποια προβλήματα προέρχονται από την επιφυλακτικότητα, την τραγική άγνοια και την αρνητική στάση των Ελλήνων πολιτικών απέναντι σε δράσεις διατήρησης της βλάχικης γλώσσας και του πολιτισμού.

7.6.3 Οι Βλάχοι στην Αλβανία
Υπάρχουν βλάχικοι πληθυσμοί εντός και εκτός συνόρων και αρκετοί διαθέτουν ελληνική εθνική συνείδηση. Τέτοιοι είναι οι Βλάχοι της Νότιας Αλβανίας που εντοπίζονται γύρω από την Κορυτσά κι ανέρχονται κατά προσέγγιση σε 35.000 άτομα. Σύμφωνα όμως με τα στοιχεία των συλλόγων είναι περί τα 250.000

7.6.4 Οι Βλάχοι στη σκατοΠΓΔΜ
Είναι οργανωμένοι σε 13 συλλόγους κι εκφράζονται από την Κεντρική τους Ένωση που εδρεύει στα Σκόπια. Είναι πιθανόν 120.000 αλλά οι περισσότεροι δεν έχουν πλέον ελληνική εθνική συνείδηση.
Πιθανολογείται πως στα τέλη του 19ου αι. ήταν 180.000 και θεωρούνταν ‘γραικομάνοι’. Όταν όμως στη συνέχεια αναγκάστηκαν να διαλέξουν Μακεδόνες ή Βλάχοι, επέλεξαν Βλάχοι.

7.7 Οι Σαρακατσάνοι
7.7.1 Εθνική ταυτότητα και γεωγραφική κατανομή
Θεωρούνται απόγονοι των πρώτων Ελλήνων και ήταν νομάδες από την αρχαιότητα. Θεωρείται λανθασμένα πως είναι γλωσσικά εξελληνισμένοι Βλάχοι.
Κατά την τουρκοκρατία ζούσαν στα ορεινά των Αγράφων και δεν υποτάχτηκαν ποτέ στου Τούρκους. Λόγω διώξεων αναγκάστηκαν να εξαπλωθούν στην Ήπειρο, τη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τη Θράκη, όπως και τη Νότια Βουλγαρία. Σήμερα ανέρχονται σε 80.000, στη σκατοΠΓΔΜ είναι 100 οικογένειες και στη Βουλγαρία 15 – 20.000.

7.7.2 Οι Σαρακατσαναίοι στη σκατοΠΓΔΜ
Ζούσαν στα Σκόπια και το Μοναστήρι μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, απομονωμένοι, μιλώντας ελληνικά, και αναγνωρίζονταν επίσημα ‘ελληνικής καταγωγής’. Μετά το 1945 δέχτηκαν πιέσεις όπως όλοι, αναγκάστηκαν να αλλάξουν τα ονόματά τους, είχαν οικονομικά προβλήματα κι έτσι πολλοί εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη. Στο Μοναστήρι παρέμειναν μόνο 100 οικογένειες.

7.7.3. Οι Σαρακατσαναίοι στη Βουλγαρία
Είναι απόγονοι όσων εγκαταστάθηκαν στη Ροδόπη και τον Αίμο. Εγκλωβίστηκαν εκεί με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου. Τον 20ο αι. κάποιοι εγκαταστάθηκαν σε χωριά αλλά οι περισσότεροι συνέχισαν το νομαδικό τρόπο ζωής μέχρι το 1960 οπότε άρχισε η βίαιη μετεγκατάστασή τους σε πόλεις και χωριά, και αναγκάστηκαν να παραδώσουν τα κοπάδια τους σε αγροτικούς συνεταιρισμούς.
Αυτό συνέβη επειδή το βουλγάρικο καθεστώς ήθελε να αφομοιώσει τις μειονότητες. Παρά τις ριζικές αλλαγές, οι Σαρακατσαναίοι προσαρμόστηκαν και αναπτύχθηκαν διατηρώντας τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα έθιμά τους.
Σήμερα αποτελούν γέφυρα ελληνοβουλγαρικής φιλίας κι απολαμβάνουν σεβασμό και εκτίμηση. Μετά την κατάρρευση του κομουνισμού ίδρυσαν συλλόγους και ομοσπονδία. Σύμφωνα με καταγραφή τους είναι 11.000.
Μετά το 1991 η Βουλγαρία τους θεωρεί βαλκανική μειονότητα και όχι εθνική ομάδα.
_________________
www.ollthatjazz.com Μπείτε μέσα ρε!
Επιστροφή στην κορυφή
Επισκόπηση του προφίλ των χρηστών Αποστολή προσωπικού μηνύματος
Επισκόπηση όλων των Δημοσιεύσεων που έγιναν πριν από:   
Δημοσίευση νέας  Θ.Ενότητας   Απάντηση στη Θ.Ενότητα    Ομάδες Συζητήσεων Αρχική σελίδα -> ΕΛΠ 43 Όλες οι Ώρες είναι GMT + 2 Ώρες
Μετάβαση στη σελίδα 1, 2  Επόμενη
Σελίδα 1 από 2

 
Μετάβαση στη:  
Δεν μπορείτε να δημοσιεύσετε νέο Θέμα σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση
Δεν μπορείτε να απαντήσετε στα Θέματα αυτής της Δ.Συζήτησης
Δεν μπορείτε να επεξεργασθείτε τις δημοσιεύσεις σας σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση
Δεν μπορείτε να διαγράψετε τις δημοσιεύσεις σας σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση
Δεν έχετε δικαίωμα ψήφου στα δημοψηφίσματα αυτής της Δ.Συζήτησης





Powered by phpBB 2.0.10 © 2001 phpBB Group
phpBB port v2.1 based on Tom Nitzschner's phpbb2.0.6 upgraded to phpBB 2.0.4 standalone was developed and tested by:
ArtificialIntel, ChatServ, mikem,
sixonetonoffun and Paul Laudanski (aka Zhen-Xjell).

Version 2.1 by Nuke Cops © 2003 http://www.nukecops.com

κανονισμοί/όροι χρήσης | διαφημιστείτε στο eap-forums.gr


Web site engine code is Copyright © 2003 by PHP-Nuke. All Rights Reserved. PHP-Nuke is Free Software released under the GNU/GPL license.
Εμφάνιση Σελίδας σε: 0.386 Δευτερόλεπτα